Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цитрус жемістерін өсіру немесе егу
Cultivation or planting of citrus fruits
Цитрус өндірісі – цитрус жемістерін өндіруді қамтиды, бұл халықаралық саудада ең қымбат жеміс дақылдары болып табылады. Цитрус жемістерінің екі негізгі нарығы бар:
Таза жеміс нарығы
Өңделген цитрус жемістері нарығы (көбінесе апельсин шырыны)
Citrus production encompasses the production of citrus fruit, which are the highest value fruit crop in terms of international trade. There are two main markets for citrus fruit:
The fresh fruit market
The processed citrus fruits market (mainly orange juice)
Цитрус өндірісінің көп бөлігін апельсин құрайды, бірақ индустрия грейпфрут, помело, лимон және лаймның да маңызды көлемін қамтиды.
Oranges account for the majority of citrus production but the industry also sees significant quantities of grapefruits, pomeloes, lemons, and limes.
Тарих
Цитрустық жемістердің шығу тегі нақты анықталмаса да, зерттеушілер олардың Оңтүстік-Шығыс Азияда кем дегенде б.з.д. 4000 жылға дейін пайда болғанына сенімді. Одан бастап, олар көші-қон және сауда арқылы Солтүстік Африкаға бірте-бірте тарады. Рим империясы кезінде жоғары мәртебелі адамдардың сұранысы мен сауданың өркендеуі жемістердің Оңтүстік Еуропаға таралуына жағдай жасады. Цитрустық жемістер Орта ғасырларда Еуропаға тарады, ал кейін испан саяхатшылары оларды Америкаға әкелді. Цитрустық жемістердің әлемдік саудасы 20 ғасырға дейін қалыптаспады, ал апельсин шырыны саудасы 1940 жылға дейін дамымады.
While the origin of citrus fruits cannot be precisely identified, researchers believe they began to appear in Southeast Asia at least 4,000 BC. From there, they slowly spread to northern Africa, mainly through migration and trade. During the period of the Roman Empire, demand by higher ranking members of society, along with increased trade, allowed the fruits to spread to southern Europe. Citrus fruits spread throughout Europe during the Middle Ages, and were then brought to the Americas by Spanish explorers. Worldwide trade in citrus fruits did not appear until the 20th century, and trade in orange juice developed as late as 1940.
Көлем
БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының мәліметтері бойынша, 2020 жылы әлемдегі барлық цитрус жемістерінің өндірісі 160 миллион тоннаны құрады, оның шамамен жартысы апельсин болды. Халықаралық жеміс саудасында цитрус жемістері қаржылық құны бойынша ең ірісі болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының (ЮНКТАД) мәліметінше, 21-ші ғасырдың басында цитрус өнімінің өсуіне өндіріс аудандарының кеңеюі, тасымалдау және қаптаманың жақсаруы, табыстың өсуі және тұтынушылардың пайдалы тағамдарға деген қалауы ықпал етті. АҚШ-та апельсин шырыны мен грейпфруттің көп бөлігі Флорида штатында өндіріледі, ал жаңа жеміс ретінде тұтынуға арналған цитрус жемістері негізінен Калифорния, Аризона және Техас штаттарында өсіріледі. Америка Құрама Штаттарында цитрус өсірудің шағын нарықтары Оңтүстік Каролина, Джорджия, Оклахома, Теннесси және Мексика шығанағының жағалау штаттарында, оның ішінде Луизиана, Алабама, Миссисипи және Джорджия, сондай-ақ Солтүстік Каролинада орналасқан. Кентки, Вирджиния, тіпті Миссури, Оңтүстік Иллинойс және Оңтүстік Канзас штаттарында тәуелсіз сорттар кездеседі. Солтүстікке қарай жылдамдықпен өсуіне байланысты өсімдіктің өсірілуі маусымдық сипатқа ие. Флорида штаты жылына шамамен 100 миллион қорап (әр қорап 90 фунттан) өндіреді. Қытай апельсин шырыны және өңделген цитрус нарықтарында маңызды рөл атқара алады, бірақ цитрусқа жоғары тарифтер отандық сатуды тиімдірек етеді. Цитрус жемістері Оңтүстік-Шығыс Азияда пайда болғанмен, қазіргі цитрус өндірісі орташадан төмен өнімділікке, жоғары өндіріс және маркетингтік шығындарға және ауруларға байланысты төмен деңгейде қалып отыр. 2007 жылғы ең ірі цитрус жемістерін өндіруші елдердің тізімі (тонна): Әр санаттағы әлемдегі ең ірі өндіруші ел сұр түспен көрсетілген.
According to the UN Food and Agriculture Organization, world production of all citrus fruits in 2020 was , with about half of this production as oranges. In the international fruit trade, citrus is the largest in terms of financial value. According to the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), citrus production grew during the early 21st century mainly by the increase in cultivation areas, improvements in transportation and packaging, rising incomes and consumer preference for healthful foods. In the United States, most orange juice and grapefruit is produced in Florida, while citrus fruits for consumption as fresh fruit are grown mainly in California, Arizona, and Texas. Smaller markets for citrus growth in the United States originate in South Carolina, Georgia, Oklahoma, Tennessee, and the gulf coastal states, including Louisiana, Alabama, Mississippi, and Georgia, as well as North Carolina. Independent cultivars are found in Kentucky, Virginia, and even Missouri, Southern Illinois, and far Southern Kansas. The farther north the range, the more seasonal the cultivation. Florida produces approximately 100 million boxes annually (each box is 90 lbs). China could be a major player in the orange juice and processed citrus markets, except for high tariffs on citrus that make domestic sale more profitable. Though citrus originated in southeast Asia, current citrus production is low due to lower than average yields, high production and marketing costs, and disease. Top ten total citrus fruits producers 2007 (tonnes) World's top producer in each category is given in grey. Country Grapefruit Lemons and limes Oranges Tangerines, etc. Other Total 72,0001,060,00018,279,3091,271,000 20,682,309 547,000745,1002,865,00014,152,0001,308,00019,617,100 1,580,000722,0007,357,000328,00030,00010,017,000 390,0001,880,0004,160,000355,00066,0006,851,000 178,0002,060,0003,900,000 148,0006,286,000 35,000880,0002,691,4002,080,70016,5005,703,600 54,000615,0002,300,000702,00068,0003,739,000 7,000546,5842,293,466702,73230,0003,579,782 3,325,0003,325,000 181,923706,6521,472,454738,7862,5993,102,414 World 5,061,023 13,032,388 63,906,064 26,513,986 7,137,084 115,650,545 Source: Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division
According to the UN Food and Agriculture Organization, world production of all citrus fruits in 2020 was , with about half of this production as oranges. In the international fruit trade, citrus is the largest in terms of financial value. According to the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), citrus production grew during the early 21st century mainly by the increase in cultivation areas, improvements in transportation and packaging, rising incomes and consumer preference for healthful foods. In the United States, most orange juice and grapefruit is produced in Florida, while citrus fruits for consumption as fresh fruit are grown mainly in California, Arizona, and Texas. Smaller markets for citrus growth in the United States originate in South Carolina, Georgia, Oklahoma, Tennessee, and the gulf coastal states, including Louisiana, Alabama, Mississippi, and Georgia, as well as North Carolina. Independent cultivars are found in Kentucky, Virginia, and even Missouri, Southern Illinois, and far Southern Kansas. The farther north the range, the more seasonal the cultivation. Florida produces approximately 100 million boxes annually (each box is 90 lbs). China could be a major player in the orange juice and processed citrus markets, except for high tariffs on citrus that make domestic sale more profitable. Though citrus originated in southeast Asia, current citrus production is low due to lower than average yields, high production and marketing costs, and disease. Top ten total citrus fruits producers 2007 (tonnes) World's top producer in each category is given in grey. Country Grapefruit Lemons and limes Oranges Tangerines, etc. Other Total 72,0001,060,00018,279,3091,271,000 20,682,309 547,000745,1002,865,00014,152,0001,308,00019,617,100 1,580,000722,0007,357,000328,00030,00010,017,000 390,0001,880,0004,160,000355,00066,0006,851,000 178,0002,060,0003,900,000 148,0006,286,000 35,000880,0002,691,4002,080,70016,5005,703,600 54,000615,0002,300,000702,00068,0003,739,000 7,000546,5842,293,466702,73230,0003,579,782 3,325,0003,325,000 181,923706,6521,472,454738,7862,5993,102,414 World 5,061,023 13,032,388 63,906,064 26,513,986 7,137,084 115,650,545 Source: Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division
Источник: Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы: Экономикалық және әлеуметтік бөлім: Статистикалық бөлім.
According to the UN Food and Agriculture Organization, world production of all citrus fruits in 2020 was , with about half of this production as oranges. In the international fruit trade, citrus is the largest in terms of financial value. According to the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), citrus production grew during the early 21st century mainly by the increase in cultivation areas, improvements in transportation and packaging, rising incomes and consumer preference for healthful foods. In the United States, most orange juice and grapefruit is produced in Florida, while citrus fruits for consumption as fresh fruit are grown mainly in California, Arizona, and Texas. Smaller markets for citrus growth in the United States originate in South Carolina, Georgia, Oklahoma, Tennessee, and the gulf coastal states, including Louisiana, Alabama, Mississippi, and Georgia, as well as North Carolina. Independent cultivars are found in Kentucky, Virginia, and even Missouri, Southern Illinois, and far Southern Kansas. The farther north the range, the more seasonal the cultivation. Florida produces approximately 100 million boxes annually (each box is 90 lbs). China could be a major player in the orange juice and processed citrus markets, except for high tariffs on citrus that make domestic sale more profitable. Though citrus originated in southeast Asia, current citrus production is low due to lower than average yields, high production and marketing costs, and disease. Top ten total citrus fruits producers 2007 (tonnes) World's top producer in each category is given in grey. Country Grapefruit Lemons and limes Oranges Tangerines, etc. Other Total 72,0001,060,00018,279,3091,271,000 20,682,309 547,000745,1002,865,00014,152,0001,308,00019,617,100 1,580,000722,0007,357,000328,00030,00010,017,000 390,0001,880,0004,160,000355,00066,0006,851,000 178,0002,060,0003,900,000 148,0006,286,000 35,000880,0002,691,4002,080,70016,5005,703,600 54,000615,0002,300,000702,00068,0003,739,000 7,000546,5842,293,466702,73230,0003,579,782 3,325,0003,325,000 181,923706,6521,472,454738,7862,5993,102,414 World 5,061,023 13,032,388 63,906,064 26,513,986 7,137,084 115,650,545 Source: Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division
Сүрлемдік өнімдер
Цитрус жемістерінің шамамен үштен бірі өңдеуге кетеді: оның 80%-дан астамы апельсин шырыны өндірісіне жұмсалады. Жас және өңделген апельсинге деген сұраныс, әсіресе дамыған елдерде, өндірістен артық. Басты екі шырын өндіруші аймақ – АҚШ-тың Флорида штаты және Бразилияның Сан-Паулу штаты. Осы екі аймақтың өндірген апельсин шырыны әлемдік нарықтың шамамен 85%-ын құрайды. Бразилия өндірісінің 99 пайызын экспортқа жібереді, ал Флорида өндірісінің 90 пайызы АҚШ-та тұтынылады.
About a third of citrus fruit production goes for processing: more than 80% of this is for orange juice production. Demand for fresh and processed oranges continues to rise in excess of production, especially in developed countries. The two main juice producers are Florida in the United States and the state of São Paulo in Brazil. Production of orange juice between these two makes up roughly 85% of the world market. Brazil exports 99 percent of its production, while 90 percent of Florida's production is consumed in the United States.
Цитрус тұқымдас балдыр
Көптеген аймақтарда цитрус өнімі Xanthomonas axonopodis бактериясының, немесе цитрус қатерлі ісігінің таралуынан жиі тоқтатылады. Бұл бактериялар өсімдіктің барлық бөліктерінде көзге жағымсыз зақымдарды тудырады, ағаштың өмірлік күшін әлсіретеді және жемістердің ерте түсуіне себеп болады. Жемістер адамдарға зиянды болмаса да, олардың сыртқы түрі сатуға жарамсыз болып кетеді, сондықтан инфекцияның таралуын болдырмау үшін бүкіл баулар жойылған жағдайлар жиі кездеседі. Цитрус қатерлі ісігі цитрус ағаштарының барлық сорттарына әсер етеді, соңғы кездері Австралия, Бразилия және АҚШ-тағы жағдайлар осы елдердің кейбір аймақтарында цитрус өнімін баяулатты. Цитрус қатерлі ісігі бар жерлерде цитрус жапырақ кенелері үлкен мәселе тудырады. Цитрус жапырақ кенелері жасаған тесіктер ағашты X. axonopodis бактериясына, осы бактерия цитрус қатерлі ісігіне әкеледі, сондықтан ағаш осы бактерияға өте сезімтал болады.
Citrus production is often cut short in many areas by outbreaks of bacteria known as Xanthomonas axonopodis, or citrus canker, which cause unsightly lesions on all parts of the plant, affecting tree vitality and early drop of fruit. While not harmful to human consumption, the fruit becomes too unsightly to be sold, and entire orchards are often destroyed to protect the outbreak from spreading. Citrus canker affects all varieties of citrus trees, and recent outbreaks in Australia, Brazil, and the United States have slowed citrus production in parts of those countries. Citrus leafminer moths are a major concern where citrus canker exists. The openings created by citrus leafminer make the tree highly susceptible to the X. axonopodis bacteria which leads to citrus canker.
Кіріспе және аурудың әсері
Хуанлонгбинг (HLB), цитрус өнеркәсібінде жасылдандыру деп аталады, Флорида цитрус өнеркәсібінде кездескен ең қауіпті цитрус ауруы ретінде танылады. Бұл жаңа күтім стратегияларын енгізудің экономикалық шығындарымен және жалпы ағаштардың жоғалуынан түсімнің азаюымен байланысты болуы мүмкін. Флоридадағы цитрус өсіретін жалпы аудандарға қарап, цитрус жасылдандыруының қыңырлығын жақсы түсінуге болады: 2000 жылы Флоридада 665 529 коммерциялық цитрус өсіретін гектар болса, 2011 жылы 473 086 гектарға азайды. Жыл сайынғы цитрус есебі цитрус өндірісінің үнемі төмендеп бара жатқанын көрсетеді. Цитрус жасылдандыруы жалпы өнімге -4,51 миллиард долларлық әсер етті және Флоридада 8257 жұмыс орны жойылды. Ауру жәндіктер арқылы таралады, олар – Азия цитрус псиллидтері. Бұл жәндіктер бұрын 1998 жылы Флоридаға әкелінген. 1998 жылға дейін цитрус жасылдандыруы штат үшін белгісіз болды, сондықтан псиллидтердің таралуы бақылаусыз қалды. Цитрус жасылдандыруы Флоридаға жеткен кезде псиллидтердің саны штаттың барлық аймақтарында жақсы орныққан болатын. Жасылдандыру ауруының алғашқы оң нәтижесі 2005 жылдың тамызында Майами-Дейд округінде жасылданған цитрус ағашының табылуымен тіркелді. Осы кезде Флорида цитрус өнеркәсібі цитрус өсіру тәжірибесін бірден өзгертті. Пестицидтерді қарқынды қолдану, цитрус жасылданған ағаштарды белсенді түрде жою және цитрус өсіруді ашық ауадан жабық үй жағдайларына толық көшіру жүзеге асты.
Huanglongbing (HLB), called citrus greening within the industry, is recognized as the deadliest citrus disease the Florida citrus industry has ever faced. This can be attributed to the economic costs of implementing new care taking strategies, and overall tree loss creating a loss of revenues. A look at total Florida citrus growing acreage provides a tangible impression to the hardships citrus greening provides; in 2000 there was 665,529 commercially producing citrus acres, while in 2011 there were 473,086 commercially producing citrus acres in Florida. Every year citrus reports indicate a continued loss of citrus production. Citrus greening is being attributed for a total output impact of −4.51 billion, and a loss of 8,257 jobs within Florida. The disease is spread through an insect vector, the Asian citrus psyllid. The psyllid was previously introduced into Florida in 1998. Prior to 1998 citrus greening was unknown in the state, thus the psyllids spread was left unchecked. By the time citrus greening had reached Florida psyllid populations were well established throughout the state of Florida. The first positive case of greening disease was in August 2005, when a greening positive citrus tree was discovered in Miami Dade County. It was at this time the entire Florida citrus industry changed its citriculture practices overnight. Intensive pesticide applications, aggressive removal of citrus greening positive trees, and the complete switch from outdoor to indoor citrus nursery operations transpired.
Таралу экологиясы
2005 жылы ауру алғаш рет пайда болған кезде цитрус көгалдануының (жасылдандыруының) векторлық бақылауы басталды. Барлық коммерциялық цитрус өсірушілерге екі рет ұйықтататын (жататын) пестицидтерді шашыру ұсынылады. Бұл кең спектрлі пестицидтер қыс мезгілінде қолданылады, осы кезде ересек псиллидтердің саны азайып, тек қыстауға дайын ересектер ғана қалады. Осы стратегияның арқасында популяцияның айтарлықтай төмендеуі 6 айға дейін сақталады. Бұл факт өте маңызды, себебі ол жылдық жаңа жапырақтардың 70 пайызын құрайтын көктемгі жапырақ өсуін жұқпалы псиллидтердің шабуылынан қорғайды. Көктемгі жапырақ өсуі әдетте қыстан кейін 3 ай өткен соң басталады. Көбірек күтім көрсететін цитрус бақшаларының иелері жыл бойы псиллидтердің санын төмен ұстау үшін көптеген пестицидтерді қолдануы мүмкін. Бұл өсірушілер пестицидтерді жылына жеті ретке дейін шашып, псиллидке қарсы әртүрлі әрекет ету механизмі бар пестицидтерді ауыстырып қолданады. Мұның мақсаты – псиллидтердің әртүрлі пестицидтерге қарсы тұру қабілетін (резистенттілігін) болдырмау. Пестицидтерді шашыру – цитрус көгалдануының (жасылдандыруының) векторы – псиллидті бақылаудың жалғыз тәсілі. Пестицидтердің көмегімен барлық псиллидтерді өлтіру мүмкін емес; сондықтан цитрус бақшасында HLB-нің біртіндеп таралуын баяулату үшін пестицидтерді шашырудың стратегиялық уақытын анықтау қажет. Өкінішке орай, қазіргі таңдағыда тіпті агрессивті шашырулармен де коммерциялық цитрус бақшасының 100 пайызға жұғу деңгейіне жетуіне тосқау беру мүмкін емес. Азот: Азот жалпы ағаш пен жапырақ өсуіне, қабықтың қалыңдығына және жемістің қышқылдығына жауап береді. Фосфор: Фосфор тамырлардың өсуін, жемістердің өнімділігін, салмағын және шырындылығын жақсартады, сонымен қатар қабықтың қалыңдығын азайтады. Калий: Калий жемістің мөлшерін, қышқылдығын, шырындылығын және ауруларға төзімділігін сақтайды, оны көбінесе цитрус жемісі сіңіреді; калийдің жетіспеуі жемістің жарылуына және бітелуіне әкелуі мүмкін.
Vector control of citrus greening began when the disease was first introduced in 2005. All commercial citrus growers are advised in applying two dormancy pesticide sprays. These broad spectrum pesticide sprays are applied in winter when adult psyllid populations decline to almost exclusive overwintering adults. With this strategy, significant reductions of populations withhold for up to 6 months. This fact is crucial as it protects the spring flush, which accounts for over 70% of new leaves for the year, from the infectious psyllid attacks. The spring flush typically occurs 3 months past winter. More aggressive citrus grove care takers may employ a wide host of pesticides to try to keep psyllid populations low year round. These growers may spray pesticides up to seven times a year rotating various pesticides to employ different modes of actions against the psyllid. This is done in an attempt to prevent resistances of psyllids to the various pesticides. The spraying of pesticides is the only method of control for the citrus greening vector, the psyllid. It is impossible to kill all psyllids through pesticides; thus, strategic timing of pesticide sprays is done to try to slow the gradual spread of HLB throughout the citrus grove. Unfortunately, at this time it is inevitable that a commercial citrus grove will reach 100 percent infection rates even with aggressive sprays. Nitrogen: Nitrogen is important for overall tree and leaf growth and peel thickness, and fruit acidity. Phosphorus: Phosphorus improves root growth, fruit yield and weight and juice while it reduces peel thickness. Potassium: Potassium maintains fruit size, acidity, juice and disease tolerance, and it is taken up largely by the citrus fruit; too little K can lead to splitting and plugging of the fruit.
Цитрустық микроэлементтер
Цитрустық микроэлементтерге бор, мыс, темір және марганец кіреді. Бор көптеген ферменттік жүйелерде қатысады, жетіспеген жағдайда ағаш жемістері мен жапырақтарының сапасы нашарлайды және ағаш өсу бағытын жоғалтады. Мыс фотосинтез процесіне және гүл түюге әсер етеді. Мыс жетіспесе, жапырақтары салқындап, "қоңыр шырыш" пайда болып, ұшынан өлуі мүмкін. Бірақ мыс негізіндегі фунгицидтер қолданса, мұндай мәселе туындамайды. Темір реакцияларды жеделдетеді, көптеген ферменттер үшін кофактор болып табылады, жемістің тәттілігін арттырады, жалпы еритін қатты заттардың мөлшерін көбейтеді және С витамині мен шырындың құрамын жақсартады. Темір тапшылығы – ең көп кездесетін микроэлементтердің жетіспеушілігі, ол жапырақ тамырларының анық көрінуіне және жапырақтардың ақ түске өзгеруіне себеп болады. Марганец тапшылығы мырыш пен темірдің де азаюымен байланысты, бұл жапырақтардың мозаикалы түрде сарғуына алып келеді. Ол жеміс шырынындағы жалпы қант өндірісін жақсартады.
Citrus micronutrients include boron, copper, iron and managanese. Boron is involved in many enzymatic systems, when it is deficient, the tree suffers in fruit and leaf quality, and the tree loses apical dominance. Copper affects photosynthesis and fruit set. Deficiency causes drooping of shoots, "brown gum" eruptions, and death may occur from the tip. If copper based fungicides are used, this is not usually a problem. Iron acts as a catalyst for reactions, this element is a cofactor for many enzymes, important for sweetness, increasing total soluble solids and boosting vitamin C and juice content for fruit. Iron deficiency is the most common of the micronutrients, causing symptoms of increased prominence of leaf veins and leaves turning white. Manganese deficiency is associated with zinc and iron reductions as well, causing a mottled yellowing of the leaf, almost of a variegated quality. It improves overall sugar production in fruit juice.