Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шағын жеміс беретін ағаштар түрлері
Species of small fruit bearing tree
Кумкваттар (KUMkwot) немесе австралиялық ағылшын тілінде кумкваттар – Rutaceae тұқымдасына жататын шағын, гүлді (ангиоспермалық) жеміс беретін ағаштар тобы. Олардың таксономиясы күмәнді. Бұрын олар қазір тарихи Fortunella туысын құрады деп есептелген немесе Citrus, sensu lato құрамына енгізілген. Әртүрлі жіктемелер оларды бір түрге, Citrus japonica, немесе әрбір сортты көрсететін көптеген түрлерге жатқызды. Жақында жасалған геномдық талдаулар үш таза түрді анықтады: Citrus hindsii, C. margarita және C. crassifolia, ал C. × japonica – соңғы екеуінің буданы. Ішкі қабығымен жеуге жарамды жемісі апельсинге (Citrus sinensis) түсі, текстурасы және анатомиялық құрылысы жағынан ұқсас, бірақ одан әлдеқайда кішкентай, шамамен үлкен зәйтүндей. Кумкват – қысқа төзімді цитрус ағашы.
Kumquats ('/k//ʌ//m//k//w//ɒ//t/ KUMkwot), or cumquats in Australian English, are a group of small, angiosperm, fruit bearing trees in the family Rutaceae. Their taxonomy is disputed. They were previously classified as forming the now historical genus Fortunella or placed within Citrus, sensu lato. Different classifications have alternatively assigned them to anywhere from a single species, Citrus japonica, to numerous species representing each cultivar. Recent genomic analysis defines three pure species, Citrus hindsii, C. margarita and C. crassifolia, with C. × japonica being a hybrid of the last two. The edible fruit closely resembles the orange (Citrus sinensis) in color, texture, and anatomy, but is much smaller, being approximately the size of a large olive. The kumquat is a fairly cold hardy citrus.
Этимология
Ағылшын тіліндегі кумкват сөзі кантон тілінен алынған (; ), "алтын" + "апельсин" сөздерінен құралған.
The English word kumquat is a borrowing of the Cantonese (; ), from "golden" + "orange".
Сипаттама
Кумкват өсімдіктерінің бұтақтары тікенсіз, ал жапырақтары өте жылтыр болады. Олардың нәзік ақ гүлдері жапырақ қойнауларында топтасып немесе жеке-жеке гүлдейді. Өсімдіктердің биіктігі 1,5 метрге дейін жетеді, бұтақтары тығыз, кейде кішкентай тікендері кездеседі. Олар сары-қызғылт түсті, сопақ немесе дөңгелек пішінді жемістер береді. Жемістерінің диаметрі 2-5 см-ге жетеді, қабығы тәтті, жұмсақ, ал ішкі қабығы аздап қышқыл болады. Адамдар жемісті қабығымен бірге жейді, оның дәмі тәтті және сәл қышқыл келеді. Кумкват ағаштары өздігінен тозаңданады.
Kumquat plants have thornless branches and extremely glossy leaves. They bear dainty white flowers that occur in clusters or individually inside the leaf axils. The plants can reach a height from , with dense branches, sometimes bearing small thorns. They bear yellowish orange fruits that are oval or round in shape. The fruits can be in diameter and have a sweet, pulpy skin and slightly acidic inner pulp. The fruit is often eaten whole by humans and has a taste which is sweet and somewhat sour. Kumquat trees are self pollinating.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Құмкват өсімдігі Оңтүстік Қытайға тән. Құмкватқа қатысты тарихи сілтемелер кем дегенде 12 ғасырдан бері Қытай әдебиетінде кездеседі және қазір олар бүкіл әлемде таралған. (2017 жылы расталды).
The kumquat plant is native to Southern China. The historical reference to kumquats appears in literature of China from at least the 12th century. and are now found across the world. (confirmed 2017).
Көбейту
Кумкваттар тұқымнан жақсы өспейді, сондықтан басқа цитрус жемісінің тамыр жүйесін пайдаланып, ауада қабаттап немесе кесінділер арқылы вегетативті жолмен көбейтіледі. Centennial Variegated – Нагами кумкватының тағы бір түрі. Бұл түр Нагами кумкваты ағашының табиғи тозаңдануынан пайда болған. Жемістері піспегенде ашық жасыл және сары жолақты болады, піскенде қызғылт сары түске өтіп, жолақтары жоғалады. Олар сопақ пішінді, мойынды, 2,5 дюйм ұзындығында және тегіс қабықты болады. Қыс айларында піседі. Бұл түр дөңгелек кумкваттан (Citrus margarita) спонтанды түрде пайда болған. Оның жемісі қабығына қарағанда көбірек, ал жемістері дөңгелек және кейде мойынды болып келеді. Жемістерінің түсінің әртүрлілігімен ерекшеленеді, ашық жасыл және сары жолақтары бар.
Kumquats do not grow well from seeds and so are vegetatively propagated by using rootstock of another citrus fruit, air layering, or cuttings. The Centennial Variegated is another cultivar of the Nagami kumquat. It originated from the open pollination of a Nagami kumquat tree. The fruits are striped light green and yellow when underripe, and turn orange and lose their stripes when they ripen. They are oval shaped, necked, 2.5 inches long and have a smooth rind. They mature in winter. This cultivar arose spontaneously from the oval kumquat (Citrus margarita). It produces a greater proportion of fruit to peel than the oval kumquat, and the fruit are rounder and sometimes necked. Fruit are distinguishable by their variegation in color, exhibiting bright green and yellow stripes,
Тамақ
Шикі кумкваттың 81% су, 16% көмірсулар, 2% ақуыз және 1% майдан тұрады (кесте). 100 грамм шикі кумкват 71 калория береді және С витаминінің өте бай көзі болып табылады (күнделікті қажеттіліктің 53%), басқа микроэлементтер маңызды мөлшерде кездеспейді (кесте).
A raw kumquat is 81% water, 16% carbohydrates, 2% protein, and 1% fat (table). In a reference amount of , raw kumquat supplies 71 calories and is a rich source of vitamin C (53% of the Daily Value), with no other micronutrients in significant content (table).
Эфирлік май
Құмкваттың қабығының эфир майы жемістің иісінің көп бөлігін қамтиды және негізінен лимоненнен тұрады, ол жалпы майдың шамамен 93% құрайды. Лимоненнен және альфа-пиненнен (0,34%) басқа, екеуі де монотерпендер саналады, май сесквитерпендерге (жалпы 0,38%) ерекше бай, мысалы α-бергамотен (0,021%), кариофиллен (0,18%), α-гумулен (0,07%) және α-мууролен (0,06%). Олар жемістің дәмді және ағаш тәрізді хош иісіне үлес қосады. Қалған бөлігінің көп бөлігін карбонил қосылыстары құрайды, олар жемістің ерекше дәміне жауап береді. Бұл қосылыстарға изопропил пропаноат (1,8%) және терпинил ацетат (1,26%) сияқты эфирлер, карвон (0,175%) сияқты кетондар, цитронеллал (0,6%) және 2-метилундеканал сияқты альдегидтер жатады. Басқа оттегілі қосылыстарға нерол (0,22%) және транс-лиалол оксиді (0,15%) кіреді.
The essential oil of the kumquat peel contains much of the aroma of the fruit, and is composed principally of limonene, which makes up around 93% of the total. Besides limonene and alpha pinene (0.34%), both of which are considered monoterpenes, the oil is unusually rich (0.38% total) in sesquiterpenes such as α bergamotene (0.021%), caryophyllene (0.18%), α humulene (0.07%) and α muurolene (0.06%), and these contribute to the spicy and woody flavor of the fruit. Carbonyl compounds make up much of the remainder, and these are responsible for much of the distinctive flavor. These compounds include esters such as isopropyl propanoate (1.8%) and terpinyl acetate (1.26%); ketones such as carvone (0.175%); and a range of aldehydes such as citronellal (0.6%) and 2 methylundecanal. Other oxygenated compounds include nerol (0.22%) and Trans lialool oxide (0.15%).