Кіріспе

Афродитаның құдайлық эпитеті Афродита Пандемос (Πάνδημος; "барлық халыққа ортақ") грек құдайы Афродитаның эпитеті ретінде кездеседі. Бұл эпитетті әртүрлі жолмен түсіндіруге болады. Платонның «Симпозиум» еңбегінде Паузаний Афиналық Афродита Пандемосты сезімдік ләззаттардың құдайы ретінде сипаттайды, ол «Аспандық Афродита» – Афродита Уранияға қарсы қойылады. Элисте Скопас оны қошқарға мініп келе жатқан күйде бейнелеген. Тағы бір түсінік бойынша, Афродита бір елдің барлық тұрғындарын бір әлеуметтік немесе саяси бірлікке біріктіреді. Осыған байланысты Афинада оған Пейтомен (көндіру) бірге табынуға келді, ал оның құлшынысын Тесей шашыраңқы қалашықтарды бір үлкен азаматтар қауымына біріктірген кезде енгізген делінеді. Кейбір деректер бойынша, Афродита Пандемос ғибадатханасын Солон салған, себебі оның бейнесі агорада тұрған немесе гетералар оның құрылысының шығындарын төлеуге міндетті болған. Афродита Пандемосқа табыну Аркадиядағы Мегалополисте және Фивада да кездеседі. Афинейдің мәлімдемесіне сәйкес, оның құрметіне фестиваль ұйымдастырылған. Оған арнап ақ ешкілер құрбандыққа шалынған. Пандемос Эросқа да ат ретінде қолданылады. Аполлодордың сөздерін келтірген Харпокрацийдің айтуынша, Афродита Пандемос өте көне дәуірден бастау алады, «Пандемос атағы Ескі Агораның жанындағы құдайға берілген, өйткені барлық демостар (халық) ежелгі уақытта агора деп аталатын жиналыстарында жиналатын». Афродита мен Пейтоның Аттиканы біріктірудегі рөлін құрметтеу үшін жыл сайын Хекатомбайон айының төртінші күні Афродизия фестивалі ұйымдастырылды (әр айдың төртінші күні Афродитаның қасиетті күні саналды). Тесейдің қорғаушысы және Афинаның басты қамқоршысы Афинаны құрметтеген Синокия да Хекатомбай айында өтті. Кристин Даунинг былай деп түсіндіреді: «Паузанийдің Афродита Пандемосқа байланысты махаббатты тек сезімдік ләззатқа арналған деп сипаттауы, сондықтан әйелдер мен ұлдарға бей-жай қарауы, ал Ораниялық Афродитамен байланысты махаббатты «толығымен еркектік» деп сипаттап, сүйікті жанның рухани тәрбиесіне арнауы – бұл жаңалық емес, өйткені Афродита Оранияға Коринфте жыныстар қызмет көрсеткен, ал Афродита Пандемос бүкіл қоғамның құдайы болған». Ешкіге мініп жүрген құдайша «қошқардан» шыққан Афродита Эпитрагия деп те аталды. Плутархтың айтуынша, ол бұл эпитетті Тесейдің өмірінен алынған эпизодтан алған, онда Аполлонның кеңесімен батыр Критке аттанмас бұрын Афродитаға ешкі құрбандыққа шалып, саяхатында оған жетекшілік етуін тілеген. Тесей ешкі құрбандыққа шалғанда, жануар кенеттен еркек ешкіге айналды.

Платонның

Паузанияның сөзінен [181б] Халықтық Афродитаға тиесілі Махаббат, шын мәнінде [181б] халыққа танымал және жұмысын кездейсоқ атқарады: осы Махаббатты біз қарапайым адамдарда көреміз; олар, біріншіден, әйелдерді де, жігіттерді де жақсы көреді; екіншіден, кімді сүйсе, оның денесіне жанынан гөрі көбірек мән береді; үшіншіден, таба алатын ең ақылсыз адамдарды таңдайды, себебі олар тек қабілеттеріне назар аударады және оның адалдығына немесе адал болмауына мән бермейді. Сондықтан олар өздерін кездейсоқ, жақсы немесе керісінше, ешқандай айырмашылықсыз іс істеп жатқандарына көз жеткізеді: [181c] себебі бұл Махаббат екеуінен де әлдеқайда кіші, және өзінің бастауында әйел де, еркек те болатын құдайдан туындайды. Ал екінші Махаббат Көк құдайдан бастау алады, ол, біріншіден, әйелдік қасиетке ие емес, тек еркекке ғана жатады; екіншіден, ертерек, құмарлыққа берілмейді: сондықтан осы Махаббаттың ықпалымен адамдар жігіттерге бет бұрады, себебі олардың күшті табиғаты мен үлкен санасы бар. Тіпті жігіттерге деген құштарлықта да осы Махаббаттың жалғыз себебімен қозғалатын адамдардың жолын байқауға болады: олар жігіттерді тек қана сақалдары өсіп, ақыл-ойы жетіле бастағанда ғана жақсы көреді. Менің ойымша, осы жаста жігіттерге ғашық болатындар, өмір бойы олармен бірге болуға және барлығымен бөлісуге дайын. Олар жас жігіттің ойсыздығынан оны алдап, басқа біреуге қашу арқылы оны мазақ етпейді. Осы жігіттерге ғашықтыққа қарсы заң қабылдануы керек еді [181e], осы белгісіз нысандарға назар аударудың қасіретті ысырабын болдырмау үшін: себебі жігіттің болашағы қалай болатынын кім біледі, денесі мен жаны таза болады ма, әлде нашар болады ма? Алайда, жақсы адамдар өздері үшін осы заңды ерікті түрде жасайды, және осы ережеге осы «халықтық» ғашықтар міндетті түрде бағынуы керек, [182а] біз оларды, мүмкіндігінше, еркін туған әйелдерімізге ғашық болмауға мәжбүрлейтіндей. Олар осылай істегендері үшін кінәлі, себебі олардың абайсыздықтары мен бұрыс істерін байқап, олардың барлығын қадағалайды; және, әрине, тәртіпті және заңды түрде жасалған іс ешқашан әділ кінәратқа әкелмейді. Платонның «Симпозиум» еңбегі. Сондай-ақ 183d, 185c, 187e қараңыз.