Кіріспе

Мурско Средище (Muraszerdahely, Kajkavian) – Хорватияның ең солтүстік қаласы, (биктігі 175 м) және Медзимурье облысының ең көне елді мекендерінің бірі. Мурско Средищеде 6307 адам тұрады, ол Хорватия мен Словенияны табиғи түрде бөліп тұратын Мура өзенінің жағасында орналасқан. Жақын жерлер: Чаковец, Свети Мартин на Мури, Лендава және Подтурен.

Тарих

Мурско Средишче алғаш рет 1334 жылы Зредишедегі Санкти Мартини ретінде тіркелген. Тарихшы Иван Кукульевич Сакчинский бұл жерді римдіктер басып алған және оны Геликанм деп атаған деседі. Егер осы мәлімдеме рас болса, онда бұл Словениядағы Птуж (Поэтовио) мен Дунай өзеніндегі Карнунтум (Петронелл) арасындағы жолдың стратегиялық тұсы болар еді, яғни қазіргі Вена мен Словакиядағы Братислава арасындағы сауда орталығы. Аталған жол 1 ғасырда салынған. Басқа тарихшылар бұл пікірмен келіспейді, Геликанмнің бүгінгі Свети Мартин на Мури немесе жақын орналасқан Лендава (Лендва) болуы мүмкін дейді. Қала тұрғындары әрқашан өзенмен байланыста болған. Б.з.д. 4 ғасырдан бері өзен ағысымен қозғалтын диірмендер туралы мәліметтер сақталған. Бұл ежелгі білімді кейін славяндар, одан соң мажарлар қабылдаған. Он жылдары бұрын олардың көптегені өзен жағалауларында орналасқан. Қаладағы соңғы диірмен 1970 жылдарға дейін жұмыс істеген. 1477 жылы Мурско Средишче Медзимурьедегі тағы үш елді мекенмен (Чаковец, Прелог және Неделище) бірге маңызды сауда орталығы ретінде ресми түрде танылған. 1650 жылы қала Мурассердахели деп аталса, 1660 жылы жергілікті Әулие Мартин шіркеуі тіркелген. 1716 жылы готика стилінде Әулие Ладислав шіркеуі салынған, бірақ 1690 жылы су тасқынынан қираған. Кейін ол кеш барокко стилінде қайта жаңартылған. Қала бұрынғы Зала округінің Мурассердахели округінің орталығы болған. 1889 жылы Лендава мен Чаковец арасында теміржол салынуы байланысқа мүмкіндік берді, ал сол жылы теміржол үшін Мура өзенінен алғашқы көпір салынды. 20 ғасырдың басында, 1856 жылы жақын орналасқан Сельница мен Пекленицада шикі мұнайдың табылуы дамуды жеделдетті. Сол кезде мұнай өндірісі 6900 тоннаны құрады (1918 жыл). 1901 жылы, тіпті осындай өндіріс деңгейі үшін Мурско Средишче мен Сельница арасында құбыржол салынды, ол осы аймақтағы алғашқы құбыржол болды. 1918 жылдың соңында Мурско Средишче Медзимурьемен бірге Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігіне қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941-1945 жж.) қала Венгрияның оккупациясы астында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1921 жылы көмір табылған, одан кейін осы энергия көзін пайдалану басталды. Алғашқы көмір кеніші 1926 жылы ашылды, Словениядан білікті және тәжірибелі жұмысшылар шақырылды. (Пекленицада (егер бұрын) және Лопатинецте де өндіріс орындары болған. Екінші дүниежүзілік соғыс Kraljić & Majhen Co. компаниясы бастаған істі аяқтады, ол кейін мемлекеттендіріліп, Međimurski ugljenokopi деген атпен басқарылды. Осы кезеңде (1946-1972 жж.) көмір өндірісі маңызды болды, жалпы өндіріс 4 593 961 тоннаны құрады, орташа жылдық өндіріс 155 000 тоннаны құрады. Бензин бағасының төмендеуі көмір өндіру саласын тиімсіз етіп, оны жабуға мәжбүр етті, әсіресе қорлар жеткілікті болғандықтан. Мұра өзенінен екінші көпір, жол көлігі үшін пайдаланылатын көпір 1968 жылы салынды.

Халық саны

Қаланың әкімшілік аймағы келесі елді мекендерден тұрады: Бүкіл аймақ ғасырлар бойы Венгрияның ықпалында болғандықтан немесе оның құрамында болғандықтан, оның тарихы мен мәдениетінің іздері бүгінгі күнге дейін тілде, тағамда, салты-дәстүрде және музыкада көрініс береді. Ұйымдастырылған шаралардың көптеген түрлері бар, мысалы, теннис, баскетбол, футбол, шахмат, аң аулау, балық аулау және "9A1CMS" радио клубы. Екі хор жұмыс істейді, олардың бірі әдебиет, театр, музыка, тамбурица музыкасы және фольклор бөлімдерін қамтиды, ал осы бөлімді Франхо Ликлин ондаған жылдар бойы басқарып келеді. Белгілі этномузыколог Винко Жганецтің еңбектерінің бір бөлігі осы жерде жасалды, себебі ол көршілес Вратишинец қаласының тумасы болған.

Бүгін

Бүгінде Мурско-Средище жергілікті әкімшілік, шаруашылық және сауда орталығы болып табылады, өнеркәсібі негізінен тоқыма, көлік, құрылыс материалдары және көбінесе туризм салаларында дамыған. Қаланың ішінде немесе жақын маңда орналасқан көптеген тұруға арналған орындар бар.