Кіріспе

Канадалық саясаткер

Джон Браккен (22 маусым 1883 – 18 наурыз 1969) – канадалық агроном және саясаткер, Манитобаның 11-ші және ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі (1922–1943) және кейін Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясының басшысы (1942–1948). Бракен Онтариода дүниеге келген, 1920 жылы Манитобаға көшіп келгенге дейін Саскачеван университетінде мал шаруашылығы профессоры болған. Саяси жаңадан келген ол 1922 жылғы Манитобаның жалпы сайлауында күтпеген жеңіске жеткеннен кейін Манитобаның Прогрессивті партиясының басшысы болып тағайындалды. Премьер-министр қызметінің кезеңінде ол ауылдық мүдделерге басымдық берген тәуелсіз, партиялық емес саясатты жүзеге асырды және ұйымдасқан еңбекке қарсы болды. Ол жалпыға бірдей зейнетақы, провинциялық табыс салығын енгізуді, денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамтамасыздандыруға жұмсалатын қаражатты қысқартуды, сондай-ақ көпшілік дауыс беру жүйесін балама дауыс беру жүйесімен алмастыруды қадағалады. Ол тау-кен, ағаш өңдеу және балық аулау сияқты негізгі салаларды дамытуға ұмтылды. 1927 жылғы сайлауда Прогрессивті партияны екінші рет көпшілікке жеткізгеннен кейін, ол 1932 жылы Прогрессивті партияны Манитобаның Либералдық партиясымен біріктіріп, Либералдық-прогрессивтік партияны құрды. Ол Либералдық-прогрессивтік партияны 1932, 1936 және 1941 жылдардағы сайлауларда жеңіске жеткізді, 1936 жылғы сайлаудан басқа барлық сайлауларда көпшілік үкімет құрды. 1942 жылы ол партияның атын Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясы деп өзгерту шартымен федералдық Консервативтік партияның басшылығына қатысуға келісті. Жаңадан аталған партияның басшысы болып сайланғаннан кейін ол Манитоба премьер-министрі қызметінен кетіп, 1945 жылғы Канаданың федералдық сайлауында премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг басқаратын Либералдық партия үкіметінен кейін екінші орынды иеленді. 1948 жылы ол партия басшысы лауазымынан кетіп, оның орнына Джордж А. Дрю келді. 1949 жылғы федералдық сайлауда Халық палатасына қайта сайлануға үміткер болып жеңілгеннен кейін ол саясаттан шығып, 1969 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір

Браккен Онтарио штатының Эллисвилл қаласында Эфраим Майкл Браккен мен Альберта Гилберттің ұлы болып дүниеге келді. Ол Броквилл орта мектебінде, Онтарио ауыл шаруашылығы колледжінде және Иллинойс университетінде білім алды. 1909 жылы Элис Уайли Брюске үйленді. 1910 жылдан 1920 жылға дейін Саскачеван университетінде мал шаруашылығы саласының профессоры болды, содан кейін Манитоба ауыл шаруашылығы колледжінің президенті болды.

Манитобаның премьер-министрі

1922 жылы Манитобаның Біріккен фермерлері күтпеген жерден провинциялық сайлауда жеңіске жетті. UFM-нің үміті соншалықты төмен болғандықтан, олар тіпті лидер атын да атамады және кандидаттарды тек үштен екісі үшін ұсынды. Күтпеген жеңіске жеткен соң UFM провинцияның жаңа премьері болатын лидерді тағайындау міндетіне тап болды. Федералды депутаттар Томас Крерар мен Роберт Хой UFM ұсынысынан бас тартқаннан кейін, олар Браккенге жүгінді, ол қабылдады және 8 тамызда премьер-министр болып ант берді. Ол бірнеше айдан кейін заң шығарушы органға кірді, солтүстік Паста өткізілген қосымша сайлауда жеңіске жетті. (Осыған ұқсас жағдай 1919 жылы Онтариодағы Біріккен фермерлер партиясы сол провинцияда сайлауда жеңіске жеткенде Эрнест К. Дрюримен болған.) Бракен саяси аутсайдер болды және UFM-ге қажетті кәсіби негізді берді. Біріккен фермерлер жалпы алғанда Либералдық және Консервативтік партиялардың партиялық бағыттарын қабылдамады және тәуелсіздік пен бизнес басқару принциптеріне негізделген үкіметтік саясатты жақтады. UFM Манитобаның Прогрессивтік партиясы ретінде билік жүргізді, ал Браккен 20 жылдан астам Манитобаның премьер-министрі болып қызмет етті. Бракеннің үкіметі көбінесе консервативті және сақтықпен әрекет етті. Манитобаның Заң шығарушы ассамблеясын бақылайтын ауылдық мүдделер басым болды. Оның билігі кезінде ауылдық округтерде қолданылатын бір мандатты сайлау жүйесі кезекті дауыс беруге ауыстырылды. Бракен басшылығымен еңбекшілер жақсы нәтижелер көрсетпеді; ол Виннипег жалпы ереуілінің лидерлеріне аз көңіл бөлді және ұйымдасқан еңбекке тәуелсіздігін көрсету үшін бірнеше үкімет қызметкерлерін жұмыстан босатты. 1920 жылдары Бракен салық салуды арттырып, провинциялық табыс салығын енгізді. Ол денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыруға жұмсалатын шығындарды төмендетті, бірақ 1928 жылы жетпістен асқан барлық азаматтарға зейнетақы тағайындады. Оның басқаруымен провинцияда кинофильмдерді реттейтін цензуралық кеңес құрылды. 1923 жылы Манитоба алкогольге тыйым салуды тоқтатуға дауыс берді. Сол жылы қабылданған Спирттік ішімдіктерді бақылау туралы заң провинциялық бақылаудағы дүкендерде спирттік ішімдіктерді сатуды шектеді, нәтижесінде едәуір жаңа кіріс пайда болды. Бракен тау-кен, ағаш кесу және балық аулау сияқты негізгі салаларды дамыту үшін жұмыс істеді, сонымен қатар гидроэлектр энергиясын да насихаттады. Ол Хадсон шығанағы темір жолының Флин-Флонға дейінгі тармағын салуға қол жеткізді, нәтижесінде 1926 жылы мыс және мырыш кеніші ашылды. Бракен табиғи ресурстарды провинциялық бақылаудың жақтаушысы болды және 1930 жылы Макинзи Кингтің Манитоба, Альберта және Саскачеванға тәж жерлерін беру туралы шешіміне ықпал етті. UFM-нің «антипартиялық» философиясына сәйкес, Бракен партиялық емес үкіметті жақтады. 1931 жылы оның прогрессивтері Манитоба Либералдық партиясымен одақ құрды, ал екі партия бірікті. 1940 жылы Бракен Консервативтік, Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (CCF) және Әлеуметтік несие партияларын қамтитын соғыс коалициялық үкіметін құрды. Бракен 1943 жылы провинциялық саясаттан кеткен кезде 57 мүшелі парламентте тек 5 оппозициялық депутат болды. Оның коалициясы 1950 жылға дейін сақталды, бірақ CCF 1943 жылы шығып кетті.

Федералды саясат

Провинциялық деңгейде либералдармен ынтымақтас жұмыс істегеніне қарамастан, Бракенге бірқатар жоғары тұрған федералды консерваторлар (соның ішінде Артур Миген) 1942 жылы әлсіз ұлттық консервативтік партияның төрағалығын қабылдауды ұсынды. Ол партияның атын Прогрессивті консервативтік партия деп өзгерту шартымен партия төрағалығына түсуге келісті. 1942 жылғы партияның төрағалық конференциясында ол төраға болып сайланды. Бракен Манитобаның премьер-министрі лауазымынан көп ұзамай кетіп, оның орнын Стюарт С. Гарсон басты. Бракен 1945 жылғы Канада сайлауына дейін Парламентке депутаттыққа үміткер болған жоқ. Бракен Neepawa ауылдық округінен жеңіске жетсе де, торилер ұлттық деңгейде жеңіліске ұшырады. Торилер 29 орын жеңіп алды, бірақ биліктегі либералдардан әлі де қалып қойды; олар жеңіп алған орындардың көп бөлігі Онтариода болды, бұл Джордж А. Дрюдің танымал провинциялық үкіметінің есесінен болды, ал Бракеннің ұлттық партияға жетекшілігі онша әсер етпеді. Бракен Оппозиция жетекшісі болды және 1948 жылы Дрюдің пайдасына отставкаға кетуге мәжбүр болғанға дейін торилердің жетекшісі болып қалды. Бракеннің ұлттық партия ұйымына жеке билігін орната алмағаны айтылады. Батыс популисті ретінде, партияның шығыс элитасы оған сенімсіздікпен қарады. Кейбір жоғары тұрған торилер оны 1944 жылдың өзінде жетекші лауазымынан алуды қалағандары туралы хабарлар бар. Көбірек айтатын болсақ, 1945 жылғы сайлау кезінде Бракен Жапонияға жоспарланған шабуылға әскер жинауды уәде еткен. Либерал премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг, керісінше, Жапонияға шабуылға еріктілердің бір дивизиясы қатысатынын уәделеді.