Кіріспе

Канадалық саясаткер

Хью Гатри (13 тамыз 1866 – 3 қараша 1939) – канадалық заңгер және саясаткер, Сэр Роберт Борден, Артур Миген және Р. Б. Беннетт үкіметтерінде министр қызметін атқарған.

Өмірбаян

Ол Канаданың батысындағы Гюльф қаласында Дональд Гатридің ұлы болып дүниеге келді. 1902 жылы Гатри корольдің кеңесшісі болып тағайындалды. Ол Гюльф қаласындағы кәсіпкер Томас Х. Скарфтың қызы Мод Генриеттаға үйленді. Гатри алғаш рет 1900 жылы Веллингтон-Суд сайлау округінен Либералдық партиядан Коммундар палатасына сайланды. Ол 17 жыл бойы Уилфрид Лориедің фракциясында отырды, бірақ 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысының нәтижесінде Роберт Борденнің Одақтас үкіметіне қосылды. Бұрынғы Либералдық партияның қатардағы депутаты жаңа партиясында жетекші тұлғаға айналды және Борден басшылығымен солиситор-генерал қызметін атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көптеген Либералдық Одақтастар Либералдық партияға қайта қосылды немесе жаңа Прогрессивтік партияға қосылды. Алайда Гатри консерваторлардың қатарында қалды, милиция және қорғаныс министрі болды және 1921 жылғы сайлауда консерватор ретінде қайта сайлануға түсті. Сайлаудан кейін ол оппозициядағы консерваторлардың қатарына қосылды. 1926 жылғы «Кинг Бинг ісі» нәтижесінде Мейгеннің консерваторлары үкімет құрды, онда Гатри Әділет министрі және Ұлттық қорғаныс министрі болды (13 шілдеге дейін). Бұл екінші кабинеттік қызметі сол күздегі сайлауда Мейген үкіметінің жеңілісімен аяқталды. Мейген өзінің мандатын жоғалтты, ал Гатри толық бір жыл бойы Оппозиция жетекшісі және Консервативтік партияның уақытша басшысы болды. Гатри 1927 жылы өткен партия басшылығына үміткер болды, бірақ Р.Б. Беннеттен жеңілді. Джон Дифенбейкер сол съезге делегат ретінде қатысты және ол өзінің естеліктерінде Гатридің кандидатурасы бұрынғы либералдың делегаттарға сөйлеген сөзінде консервативтік жиынды «тарихтағы ең ұлы либералдық съезд» деп жариялаған кезде қиындыққа тап болғанын жазды. Беннетт консерваторларды 1930 жылғы сайлауда жеңіске жеткізді, ал Гатри Әділет министрі және Бас прокурор болып тағайындалды. 1931 жылы ол Канада делегациясын Ұлттар Лигасына жетекшілік етті. 1933 жылы ол рұқсатсыз қару алып жүруді қылмыс деп жариялаған заң жобасын ұсынды. 1935 жылы ол Канада түрмелеріндегі адамгершілікке жат жағдайларды, мысалы тұтқындарды қамшылауды тексеруді талап еткен парламент депутаты Агнес Макфайлмен қақтығысты. Ұлы депрессияның күшеюімен және миллиондаған адамның жұмыссыз қалғандығымен үкімет саяси тұрақсыздық пен радикалды қозғалыстардың өсуіне алаңдады. Гатридің ведомствосы Канада Коммунистік партиясын қуғындауға, коммунистерді, оның ішінде көшбасшысы Тим Бакты саботаж жасады деген айыппен тұтқындауға және түрмеге қамауға жауапты болды. 1933 жылы Тим Бак түрмедегі тәртіпсіздік кезінде күзетшілердің камерасында болған кезде оны өлтіруге талпыныс жасады. Гатри шабуылдың қасақана жасалғанын мойындауға мәжбүр болды, бірақ оның мақсаты оны қорқыту ғана еді деп мәлімдеді; алайда, бұл оқиғаға байланысты халықтың наразылығы Бакты босатуға әкелді. 1935 жылы Британдық Колумбиядағы жұмыссыз жұмысшылар Беннет үкіметі құрған алыс көмек лагерьлерін тастап, «Оттаваға жол жүру» акциясын бастады. Мыңдаған жұмыссыз жұмысшылар шығысқа қарай жүретін жүк пойыздарына мініп, Оттаваға жиналып, үкіметтен өз талаптарын орындауды талап етті. Беннеттің кабинеті бұл әрекетті бүлікшілдік деп санап, қорқынышқа түсті. Палатада Гатри наразылық білдірушілерді «Канаданың тыныштығына, тәртібіне және жақсы үкіметке айқын қауіп төндіретінін» айтты. Наразылық білдірушілер Саскачеванға кіргенде, Гатри Саскачеван премьер-министрі Джеймс Г. Гардинердің қарсылығына қарамастан, шеруді тыйым салды. Ол Беннетпен бірге Корольдік Канада атты полициясына Регинаға кірген кезде шеруді тарату үшін көзден жас шығаратын газ бен револьверлерді қолдануды бұйырды. Қала қоршауда болды, жүздеген полиция қызметкерлері қаладан барлық шығу жолдарын жапты. 1935 жылы 1 шілдеде полиция 3000 адам қатысқан жиналысқа шабуыл жасап, бір адам қаза тапты, ондаған адам жарақат алды және бүкіл елде наразылық туды. Қазір 69 жастағы Гатри 1935 жылғы сайлауға қатыспады, ол Беннет үкіметін жеңген сайлау болды, саясаттан зейіндетейік деп шешті. Ол төрт жылдан кейін қайтыс болды.