Француз геологы Эли де Бомон: өмір және ғылыми еңбектері

Кіріспе

Француз геологы (1798–1874)

Жан Батист Арман Луи Леонс Эли де Бомон (25 қыркүйек 1798 – 21 қыркүйек 1874) – француз геологы.

Өмірбаян

Эли де Бомон Кальвадос облысының Канон қаласында дүниеге келген. Ол Лицей Генри IV-те білім алған, онда математика және физикадан бірінші жүлде алған. Эколь политехникте 1819 жылы бітіру емтиханында бірінші орын алды; ал Эколь де мин (1819–1822) мектебінде оның есімімен байланысты ғылымға деген ерекше ынтасын көрсетті. 1823 жылы ол Дуфреноймен бірге Эколь де мин геологиясының профессоры Брошан де Вильерспен Англия мен Шотландияға ғылыми сапарға қатысты. Сапар мақсаты – елдің тау-кен және металлургиялық кәсіпорындарын тексеру, сондай-ақ Джордж Беллас Грингоның 1820 жылғы Англияның геологиялық картасының негіздерін зерттеп, Францияның ұқсас картасын жасау болды. 1835 жылы ол Брошан де Вильерстің орнына Эколь де мин геология профессоры болып тағайындалды, оның көмекшісі 1827 жылдан бері болып келген еді. 1833 жылдан 1847 жылға дейін Франциядағы кен орындарының бас инженеры қызметін атқарды, содан кейін бас инспектор болып тағайындалды; ал 1861 жылы Conseil General des Mines вице-президенті және Құрмет легионының үлкен офицері болды. Оның ғылыми беделінің артуы Берлин академиясының, Франция Ғылым академиясының, Эдинбург корольдік қоғамының (1845), Лондон корольдік қоғамының, Швеция корольдік ғылым академиясының (1848) шетелдік мүшесі және Америка философиялық қоғамының (1860) халықаралық мүшесі болып сайлануына әкелді. 1852 жылы президент жарлығымен Франция сенаторы болды, ал 1853 жылы Франсуа Араго қайтыс болғаннан кейін Ғылым академиясының мәңгілік хатшысы болып сайланды. Эли де Бомон геологтар арасында тау тізбектерінің пайда болуы туралы теориясымен кеңінен танымал, бұл теория алғаш рет 1829 жылы Ғылым академиясында оқылған баяндамада жарияланды, содан кейін оның «Notice sur le système des montagnes» (3 том, 1852) еңбегінде кеңінен жазылды. Оның пікірінше, Жердің бір үлкен шеңберіне параллель барлық тау тізбектері дерлік бір уақытта пайда болған, ал үлкен шеңберлер арасында пентагональ желі түрінде симметриялық байланыс бар. Теорияның толық сипаттамасы мен сынағы 1853 жылы Уильям Хопкинс Лондон геологиялық қоғамының мерейтойлық отырысында жасады. Теория кең қолдау таппағанмен, оның авторы оны растау үшін фактілерді іздеуге тырысқанда тау тізбектерінің құрылымы туралы білімді кеңейтуге үлкен үлес қосып, геологиялық ғылым үшін құнды болды. Эли де Бомон тауы Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының батыс жағалауында, Аораки / Маунт Кук ұлттық паркімен шекаралас орналасқан. Оның биіктігі 3109 метр. Дегенмен, Эли де Бомон ғылымға ең үлкен үлесі Францияның геологиялық картасын жасауда болды, онда ол жетекші рөл атқарды. Осы кезеңде Эли де Бомон елдің геологиясы туралы көптеген маңызды еңбектер жариялады. Эколь де мин мектебіндегі қызметтен кейін ол қаза болғанға дейін егжей-тегжейлі карталарды шығаруды қадағалап отырды. Оның 1843-1844 жылдардағы академиялық лекциялары 2 томдық (1845–1849) болып «Leçons de Géologie pratique» деген атпен жарияланды.

Élie de Beaumont was born at Canon, in Calvados. He was educated at the Lycee Henri IV where he took the first prize in mathematics and physics at the École polytechnique, where he stood first at the exit examination in 1819; and at the École des mines (1819–1822), where he began to show a decided preference for the science with which his name is associated. In 1823 he was selected along with Dufrénoy by Brochant de Villiers, the professor of geology in the École des Mines, to accompany him on a scientific tour to England and Scotland, in order to inspect the mining and metallurgical establishments of the country, and to study the principles on which George Bellas Greenough's geological map of England (1820) had been prepared, with a view to the construction of a similar map of France. In 1835 he was appointed professor of geology at the École des Mines, in succession to Brochant de Villiers, whose assistant he had been in the duties of the chair since 1827. He held the office of engineer in chief of mines in France from 1833 until 1847, when he was appointed inspector general; and in 1861 he became vice president of the Conseil General des Mines and a grand officer of the Legion of Honour. His growing scientific reputation secured his election to the membership of the Academy of Berlin, of the French Academy of Sciences, of the Royal Society of Edinburgh (1845), of the Royal Society of London, as a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences (1848), and as an international member of the American Philosophical Society (1860). By a decree of the president he was made a senator of France in 1852, and on the death of François Arago in 1853 he was chosen as perpetual secretary of the Academy of Sciences. Élie de Beaumont's name is widely known to geologists in connection with his theory of the origin of mountain ranges, first propounded in a paper read to the Academy of Sciences in 1829, and afterwards elaborated in his Notice sur le système des montagnes (3 volumes, 1852). According to his view, all mountain ranges parallel to the same great circle of the earth are of strictly contemporaneous origin, and between the great circles a relation of symmetry exists in the form of a pentagonal réseau. An elaborate statement and criticism of the theory was given in his anniversary address to the Geological Society of London in 1853 by William Hopkins. The theory did not find general acceptance, but it proved of great value to geological science, owing to the extensive additions to the knowledge of the structure of mountain ranges which its author made in endeavouring to find facts to support it. Mount Elie de Beaumont is in the Westland Tai Poutini National Park, on the west coast of New Zealand's the South Island and near the boundary with Aoraki / Mount Cook National Park. It is 3109m high. Probably, however, the best service Élie de Beaumont rendered to science was in connection with the geological map of France, in the preparation of which he had the leading share. During this period Élie de Beaumont published many important memoirs on the geology of the country. After his superannuation at the École des Mines he continued to superintend the issue of the detailed maps almost until his death, which occurred at Canon. His academic lectures for 1843 1844 were published in 2 volumes, (1845–1849), under the title Leçons de Géologie pratique.