Кіріспе

Америка драматуры (1949–2024)

Кристофер Фердинанд Дюранг (2 қаңтар 1949 – 2 сәуір 2024) – американдық драматург, әзіл-қалжыңға толы, көбінесе абсурдты комедиялық туындыларымен танымал. Оның шығармалары әсіресе 1980 жылдары кең танылды, алайда 1990 жылдардың соңында оның мансабына жаңа серпіліс келгендей болды. «Sister Mary Ignatius Explains It All For You» пьесасы Дюрангты ұлттық деңгейде танымал етті, ол 1980 жылы «Үздік драматург» номинациясында «Оби» сыйлығын жеңіп алды. Оның «Ваня мен Соня, Маша мен Спайк» пьесасы 2013 жылы «Үздік пьеса» номинациясында «Тони» сыйлығына ие болды. Қойылымды Николас Мартин режиссерлік етті, ал Сигорни Уивер, Дэвид Хайд Пирс, Кристин Нильсен, Билли Магнуссен, Шалита Грант және Женевье Ангелсон сомдады. Дюранг бұрын Джульярдтағы Лайла Ачесон Уоллес американдық драматургтер бағдарламасының ортақ директоры болған.

Ерте өмір және білім

Дюранг 1949 жылдың 2 қаңтарында Нью-Джерси штатының Монтклэр қаласында дүниеге келді. Ол екінші дүниежүзілік соғысының ардагерлері – сәулетші Фрэнсис Фердинанд Дюранг кіші және хатшы Патриция Элизабет Дюрангтың (туған күні Мэнсфилд) ұлы болды. Ол Нью-Джерси штатының Беркли-Хайтс қаласында өсті және католик мектептерінде білім алды: Our Lady of Peace School (Нью-Провиденс) және Delbarton (Морристаун). Гарвард колледжінде ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр, ал Йель драма мектебінде драматургия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды.

Жұмыс

Оның шығармалары балаларды зорлау, католик догмалары, мәдениет және гомосексуализм мәселелерін сын тұрғысынан қарастырады. Бен Брантли 1994 жылы жазған мақаласында Дюранның пьесаларының негізгі тақырыптарын былай қорытындылады: 1) нарциссизм; 2) қауіп-қатерге толы әлеммен қарым-қатынас жасаудан сескену; 3) отбасылық байланыстардың тұншықтыратын сипаты; 4) сексуалдық бағдарының шатасуы және жеке тұлғаның тұрақсыздығы. Бұл тізімге билік иелерінің зорлық-зомбылыққа ұшыратуын да қосуға болады. Дюрангтың пародияны қолдануы және көптеген әлеуметтік институттарды сынауы кейде тым цинизмге бойлауы мүмкін, бірақ ол былай деді: «Егер мен бәрінің ақыл-есінен жаңылып қалғанын айтсам, онда әлемдегі ақыл-есінен жаңылыған адамдардың саны бүкіл ғаламға тараған және ештеңемен күресу мүмкін емес сияқты. Менің ойымша, бәріміз невроздықпыз. Қарым-қатынастардың қиын екенін де жақсы түсінемін. Дегенмен, осы жолдар пьесада күлкі оятуы мүмкін, яғни бір нәрсе бар. Бұл естілгендей үмітсіз емес, бірақ оған сенбеймін деуге болмайды. Дюрангтың стилінің көп бөлігін қара комедия эстетикасына жатқызуға болады, ол – өмірге фаталистік көзқараспен қараған юмор стилі. Дюранг көрерменді адамзаттың азап-қайғы мен ауырсынуға толы оқиғасынан алшақтатуға мәжбүр ететін ерекше ой-өрісін талқылады; ол былай деп түсіндірді: «Мен қорқынышты нәрселерді одан әрі ушықтырып, оны күлкілі түрде ұсынамын, ал оны күлкілі деп тапқандар үшін бұл – сенімсіздіктің толық жойылуымен байланысты. Бәрісі де, бұл – кейіпкерлер ойнайтын пьеса, ол бізге шындықта болмайтын қашықтықты береді. Осы қашықтық маған кейбір маңызды тақырыптарды күлкілі етіп көрсетуге мүмкіндік береді». Дюранг өзінің юмор түріне екі жақты сана қажет екенін айтты, ол – қатыгездік пен қайғы-қасірет көріністерін қабылдап, сонымен бірге юморды түсіну қабілеті. Ол Артур Копиттың «трагифарс» пьесасы «О, әке, кедей әке, анаң сені шкафқа іліп қойды, мен де қатты қайғыдамын» шығармасының оның шығармашылық көзқарасына ерте әсер еткенін айтты, бұл – әйелі қайтыс болған күйеуінің мәйітін демалысқа алып жүретін қара комедия. Юмор – бұл жанжал мен алаңдаушылықты шешудің бір жолы, ал қара комедия өлім, отбасылық дағдарыс немесе азаптау сияқты ойлану қиын тақырыптар туралы шиеленісті жеңілдету үшін одан да бір қадам басады. Оның шығармаларына библиографиядағылардың қатарында «Дуранг/Дуранг» атты бір кешке қойылатын бір актты пародиялар жинағы да кіреді, оның ішінде «Миссис Соркен», «Оңтүстік сұлуы үшін аза тұту» (Теннесси Уильямстың «Шыны үйі» пьесасының пародиясы), «Көздің қабынуы», «Таңертеңгі Нина», «Ванданың сапары» және «Ресейлік шайханадағы іскерлік түскі ас» бар. Марша Норманмен бірге Дюранг 1984 жылдан 2016 жылға дейін Джульярд мектебінде Лила Ачесон Уоллес американдық драматургтер бағдарламасын басқарды, ол драматургтер Джошуа Хармон мен Ноа Хайдлге, сондай-ақ Пулитцер сыйлығының иегері Дэвид Линдсей Абайрге сабақ берді, ол Дюрангтың орнын қосымша режиссер ретінде иеленді. Дюранг сахнада да, экранда да актер ретінде өнер көрсетті. Ол алғаш рет өзінің Off Broadway сатирикалық шолуы «Das Lusitania Songspiel» арқылы танылды, оны досы және Йель университетінің түлегі Сигорни Уивермен бірге орындады. Кейін ол өзінің пьесаларының бірінде «Бетт пен Будың үйлену тойы» атты ролімен, сондай-ақ «Күлкілі жабайы» пьесасында «Адам» рөлін ойнады.

Фильмде

Дюранг Роберт Альтманның 1987 жылы түсірген «Терапиядан тыс» фильмінің бейімделуін сынап, оны «қорқынышты» деп атады. Ол Альтманды сценарийді толығымен қайта жазуда айыптап, «барлық психология терезеден шығарылып, кейіпкерлер еңбектенбей, ақылсыздықпен әрекет етеді, бірақ олардың мінез-құлқының түпкілікті логикасы жоқ» деді. Дюранг 1987 жылы «Менің жетістігімнің құпиясы», 1988 жылы «Мистер Норт», 1989 жылы «Пенн мен Теллер өлтірілді», 1990 жылы «Рухта», 1992 жылы «Үй күзетшісі» және 1994 жылы «Каубой жолы» комедияларында актер ретінде ойнады. Дюранг бірнеше жарық көрмеген сценарийлер жазды, олардың ішінде «Либерти Валансқа оқ атқан монах», «Күйеулер үйі» (ол оны Венди Вассерштейнмен бірге жазды) және «Лоланың басынан өткен оқиғалар» бар.

Теледидарда

Ванданың сапары, «Дуранг/Дуранг» жинағындағы алты бір актілі пьесаның бірі, бастапқыда PBS телесериалы «Қиын заман» үшін жазылған. Дюранг сол қойылымда Официант рөлін сомдаған. Дюранг 1986 жылғы 11 қазанда, өзінің көп жылдық досы Сигурни Уивер жүргізген «Saturday Night Live» бағдарламасында өз өзін ойнады. Эпизодта Дюранг пен Уивер Бертольт Брехттің туындыларын пародиялады, екеуі де «Church Chat» скетчінің тұсаукесерінде сұхбат берді, онда Дюранг өзін-өзі бейнеледі. Дюрангтың 1987 жылы телеарнадағы Карол Бернеттің арнайы бағдарламасы үшін жазылған «Қоштасу рәсімі» скетчінде күйеуінің жаназасында эксцентриктік аза тұтушы (Робин Уильямс) келіп, қайғыдағы жесірді (Бернет) алаңдатады. Олардың қарым-қатынасы 1986 жылы басталды және 2014 жылы заңды түрде неке қиды. 2016 жылы Дюрангқа логопениялық прогрессивті афазия диагнозы қойылды, бұл Альцгеймер ауруының бір түрінен туындаған деп саналады; барлық афазия түрлері сияқты, бұл ең алдымен оның тілді қабылдау қабілетін нашарлатты, бірақ кейіннен оның қысқа мерзімді жадына да әсер етті. Дюранг 2022 жылы денсаулығы жарияланғанша, біртіндеп қоғамдық өмірден шеттеді. Ол сондай-ақ 2006 жылы «Мисс Уизерспун» пьесасы үшін драма саласындағы Пулитцер сыйлығының финалисі атанды.