Кіріспе
Epiphany мерекесімен байланысты торттың түрі. Патша торт, сондай-ақ үш патша торт деп те аталады, көптеген елдерде Epiphany мерекесімен байланыстырылады. Оның пішіні мен құрамы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе оның ішінде Мәсіх баланың бейнесі саналатын, кішкентай мүсінше (фève) жасырылады. Қазіргі заманғы мүсіншелер басқа материалдардан жасалуы мүмкін және түрлі заттар мен адамдарды бейнелей алады.
A king cake, also known as a three kings cake, is a cake associated in many countries with Epiphany. Its form and ingredients are variable, but in most cases a fève such as a figurine, often said to represent the Christ Child, is hidden inside. Modern fèves can be made of other materials, and can represent various objects and people.
Тарих
Батыс христиан дәстүрінде, Епифания (сонымен қатар "Үш патша күні" деп те аталады) – қасиетті үш патшаның Мәсіх баласына келгенін тойлайды. Бұл мерекелер бұрын Сатурн құдайына арналған, сондықтан римдіктер қысқы күн тоқырауынан кейін басталатын күндердің ұзаруын тойлайтын. Орта ғасырларда, сайланған «патша» жиналған қауымға жалпы ішімдік сыйлауға міндетті болған. Алдаспау үшін, жеуге жарамды бұршақтың орнына фарфор бұршақ қолданылды. Кейін испан және француз қоныс аударушылары оны Америкаға әкелді.
Француз тілді елдер мен аймақтар
Солтүстік Францияда, Квебекте, Люксембургте және Бельгияда француз тілінде «галет дес рой» немесе голланд тілінде «конингентарт» деп аталады. Францияның көп бөлігінде бұл франжипанмен толтырылған қамырдан жасалған торт. Сатып алынған торттармен бірге қағаздан жасалған тәж беріледі, осы тәжді торттың ішінде жасырылған «фейв» немесе бұршақты тапқан «патша» немесе «патшайым» киеді. Торттың бөліктерінің кездейсоқ таралуын қамтамасыз ету үшін ең кіші адам үстелдің астына жатып, әр бөлікті кескенде кімге тиесілі екенін айтады. Дүкеннен сатып алынғанда, «фейв» діни тұлғаның кішкентай фарфордан жасалған мүсіні немесе қазіргі заманда поп-мәдениетке немесе танымал мультфильмдерге сілтеме жасайтын мүсін болуы мүмкін.
Неміс тілді елдер
Неміс және швейцарлық Dreikönigskuchen 'үш патша торттары' гүлдестелер немесе дөңгелек пішіндес болып келеді және ішінде бадам дәні қолданылады. Рецепт Оңтүстік француздық gâteau des rois торттан алынған, ол 1800 жылдары Португалияға Конфеитария Насьоналдың 1829 жылы Португалия монархиясының ресми нан пісіру орны ретінде ашылуымен бірге келді. Торт дөңгелек пішіндес болып, ортасында үлкен тесігі бар, кристалданған және кептірілген жемістермен жабылған тәжге ұқсайды. Ол жұмсақ, ақ қамырдан пісіріледі, құрамында жүзім, түрлі жаңғақтар мен кристалданған жемістер болады. Сондай-ақ, құрғатылған фава бұршағы да қосылады, ал дәстүр бойынша, кім фава бұршағын тапса, келесі жылы торттың ақысын төлейді.
Испан тілінде сөйлейтін елдер
Роскон де Рейес Испанияда, Латын Америкасында және АҚШ-та желінеді. Рецепттер елдер бойынша және мәдениеттер бойынша әртүрлі, бірақ көбінесе ұқсас болады. Әдетте, үлкен топтарға жеткілікті торт жасау қажеттілігіне байланысты овал пішіндес болады. Жиі безендіру үшін інжір, қаймақ алмасы, шие немесе кептірілген және қантталған жемістер қолданылады, бірақ бұл міндетті емес. Дәстүр бойынша, торттың ішіне бұршақ, тәтті немесе мүсін салынып, оны кесімінде табатын адам бақытты болады. Испанияда торт апельсин гүлінің суымен хоштандырылған тәтті бироч қамырынан жасалады және әртүрлі түсті қантталған немесе кристалданған жемістермен безендіріледі. Оны қайнатылған май, крем, бадам пастасы немесе басқа нәрселермен толтыруға болады. Мүсін дәстүр бойынша Киелі кітаптағы үш патшаның біреуін бейнелейді. Сондай-ақ, росконның ішіне құрғақ бұршақ салынады. Дәстүр бойынша, бұршақты тапқан адам росконның құнын төлейді. Мексикада, Орталық және Оңтүстік Америкада мүсін Кішкентай Исаны бейнелейді. Нанға жасырылған Исаның мүсіні Ұлы Иродтың нәрестелерді қырғынға ұшыратқанынан қашқан Киелі Отбасының қашуын көрсетеді. Исаның мүсінін тапқан адам құтталған болып есептеледі және оны ең жақын шіркеуге Шілдехана күніне дейін немесе сол күні той жасауға алып баруы керек.
Ұлыбритания
Twelfth cake, Twelfth night cake, немесе Twelfth tide cake бір кездері Ұлыбританияда Twelfth Night мерекесінде танымал болған. Ол көбінесе бір жағына жасырылған бұршақ, екінші жағына жасырылған безбенде пісірілетін. Бұршақты тапқан ер адам/мырза түнгі патша болып тағайындалса, безбенде тапқан әйел/ханым патшайым аталды – бұл олардың «Жақсылықпен билеуші» (Lord or Lady of Misrule) есімдерімен де белгілі болды. Алғашқыда, Шекспир заманында, жасырын бұршақпен таңдалған тек «Жақсылықпен билеуші» ғана болған, бұл Шекспирдің «Он екінші түн» пьесасында көрсетілген. Сэмюэл Пеппс 1659/1660 жылғы Епифания түнінде Лондонда өткен бір кешті тіркеп, торттың «патша» мен «патшайымды» таңдаудағы рөлін сипаттады: «…менің Stradwick туысқаныма бардым, онда жақсы кешкі астан кейін, әкем, анам, бауырларым мен әпкем, Scott туысқаным мен оның әйелі, Drawwater мырза мен оның әйелі және оның інісі Stradwick мырза бар еді. Бізге керемет торт әкелді, ал таңдау кезінде Палл патшайым, ал Stradwick мырза патша болды. Содан кейін әйелім екеуміз қоштасып, үйге келдік, әлі де қатты аяз еді». Бүгінде Ұлыбританияда кейде кездеседі, бірақ Виктория дәуірінде өнеркәсіптік революция Рождествоның 12 күнін тойлауды шектегендіктен, торттың танымалдылығы төмендеп, Рождество тортпен алмастырылды. 18 ғасырдың актері Роберт Баддлей өсиетімен Дрюри Лейн театрының актерлеріне әр он екінші түні жасыл бөлмеде шарап, пунш және он екінші түн торттарын ұсыну үшін жылына 3 фунт стерлинг бөлді; «Баддлей торт» рәсімі 200 жылдан астам уақыттан бері, соғыс немесе театр жабылу кезінде 13 рет қана өткізілмей, тұрақты түрде сақталып келеді.
Америка Құрама Штаттары
Луизиана штатында және тарихи түрде француздықтар қоныстанған Мексика шығанағы аймағында корольдік торт Марди Гра мерекесімен байланысты және дәстүрлі түрде Эпифаниядан бастап Карнавалға дейін, соңғы кезде жыл бойы ұсынылады. Оны 1718 жылы басктар немесе 1870 жылы француздар әкелген болуы мүмкін. Оның көптеген түрлері бар. Ең қарапайымы, ең дәстүрлісі деп есептелетіні – бұралған корицалы бөлшектерге ұқсас қамырдан жасалған дөңгелек. Оның үстіне глазурь немесе қант себілуі мүмкін, олар Марди Граның дәстүрлі түстеріне боялады: әділеттілік үшін күлгін, сенім үшін жасыл және билік үшін алтын. Дәстүр бойынша, Исаны бейнелейтін кішкентай фарфордан жасалған сәби торттың ішіне жасырылады, бұл Луизиана тұрғындары үшін христиандық дінін тойлаудың бір жолы. Сәби оны тапқан адамға бақыт пен береке әкеледі деп сендіреді. Сол адам келесі аптадағы тортты сатып алуға немесе келесі Марди Гра кешін өткізуге жауапты болады. Көбінесе нан пісірушілер сәбиді торттың сыртына қояды, ал сатып алушы оны өзі жасырады. Бұл көбінесе тұншығу қаупіне байланысты жауапкершіліктен сақтану үшін жасалады. 2009 жылы «Нью-Орлеан Пеликанс» баскетбол командасы маусымдық талисман ретінде «King Cake Baby»-ді таныстырды. «New Orleans Baby Cakes» (бұрынғы «Zephyrs») командасы ААА бейсбол лигасының командасы болды және 2017-2019 жылдар аралығында осы атпен үш маусым ойнағаннан кейін «Wichita Wind Surge» болып қайта құрылды.
Грекия
Грек Вазилопитасы ("патша пирогы"), ішінде монетасы бар, Грекияда Жаңа жыл күні желінеді (бірақ көбінесе одан да кейін), және Әулие Василиймен байланысты.