Кіріспе

Бомбей штаты – 1950 жылы Бомбей президенттігінен құрылған үлкен Үндістан штаты. Келесі жылдары оған тағы да аймақтар қосылды. Бомбей президенттігі (қазіргі Махараштра штатымен шамалас, Оңтүстік Махараштра және Видарбаны қоспағанда) Барода, Батыс Үндістан және Гуджарат (қазіргі Гуджарат штаты) және Декан мемлекеттерімен (қазіргі Махараштра және Карнатака штаттарының бөліктерін қамтиды) біріктірілді. 1956 жылдың 1 қарашасында Бомбей штаты Штаттарды қайта ұйымдастыру заңына сәйкес тілдік принцип бойынша қайта ұйымдастырылды, Саураштра және Кютч мемлекеттері де оған қосылды, олар өз өміршеңдігін жойды. 1960 жылдың 1 мамырында Бомбей штаты таратылып, тілдік принцип бойынша екі штатқа – гуджарати тілінде сөйлейтін халқы бар Гуджарат штатына және маратхи тілінде сөйлейтін халқы бар Махараштра штатына бөлінді.

Тарих

Британдық Радж кезінде Үндістанның батыс жағалауының тікелей британдық үкімшілік басқарудағы бөліктері Бомбей президенттігінің құрамына кірді. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін және Үндістан бөлінген кезде Бомбей президенттігі Үндістанның құрамында қалды, ал Синд провинциясы Пәкістанның құрамына өтті. 1950 жылы Үндістан республика болып жарияланғанда, Үндістанда қалған аумақ Бомбей штаты болып қайта құрылды. Оған Деккан аймағындағы Колхапур, Гуджараттағы Барода және Дангс сияқты князьдік мемлекеттер кірді, бұл мемлекеттер бұрын Декан князьдіктері агенттігі және Барода, Батыс Үндістан және Гуджарат князьдіктері агенттігінің құрамында болған.

Мемлекеттің кеңейуі

1956 жылғы 1 қарашада қабылданған штаттарды қайта ұйымдастыру заңының нәтижесінде каннада тілінде сөйлейтін Белгаум (Чандгад талукасынан басқа), Бижапур, Дхарвар және Солтүстік Канара аудандары Бомбей штатынан Майсур штатына берілді. Бірақ Бомбей штаты едәуір кеңейіп, шығысқа қарай кеңейіп, Хайдарабад штатының маратхи тілді Маратвада аймағын, Оңтүстік Мадхья-Прадеш штатының маратхи тілді Видарбха аймағын, сондай-ақ гуджарати тілді Саураштра және Куч штаттарын қосты. Бомбей штатын жергілікті тұрғындар "Маха Двибхаши Раджая", яғни "үлкен екі тілді штат" деп атады. 1956 жылы Штаттарды қайта ұйымдастыру комитеті, Жавахарлал Нерудің пікіріне қарамастан, Бомбейді астана етіп, Махараштра мен Гуджарат үшін екі тілді штат құруды ұсынды. Ал 1955 жылы Лок Сабхадағы талқылауларда Конгресс партиясы қаланың тәуелсіз қала-мемлекет ретінде құрылуын қажет етті. 1957 жылғы сайлауда Самиукта Махараштра қозғалысы бұл ұсыныстарға қарсы шығып, Бомбейдің Махараштраның астанасы деп жариялануын талап етті.

Бомбей мемлекетінің таралуы

Бомбей штаты 1960 жылдың 1 мамырында Махараштра және Гуджарат штаттары құрылғаннан кейін ақыры таратылды. Самиукта Махараштра қозғалысының наразылықтары барысында полиция 107 адамды қаза қылды, осыдан кейін Бомбей штаты тілдік принцип бойынша қайта ұйымдастырылды. Махагужарат қозғалысынан кейін Бомбей штатының гуджарати тілінде сөйлейтін аймақтары Гуджарат штатына бөлінді. Бомбейді астана етіп алған Махараштра штаты Бомбей штатының маратхи тілінде сөйлейтін аймақтарын, Орталық провинциялар мен Берардан сегіз ауданды, Хайдарабад штатынан бес ауданды және олардың арасында орналасқан көптеген княздық мемлекеттерді біріктіру арқылы құрылды.