Кіріспе
1991 жылдан 2008 жылға дейінгі АҚШ тарихы Кеңес Одағының тарауынан кейін басталды. Бұл оқиға Суық соғыстың аяқталуын білдірді және АҚШ-ты әлемдегі жалғыз үлкен держава ретінде қалдырды. АҚШ Таяу Шығыстағы әскери операцияларда жетекші рөл атқарды. АҚШ, Персия шығанағындағы соғыста, АҚШ-тың Таяу Шығыстағы одақтасы – Кувейттен Ирактың басқыншы күштерін ығыстырды. Ішкі салада демократтар 1992 жылы Билл Клинтонның сайлануымен Ақ үйге қайта оралды. 1994 жылғы аралық сайлауда республикашылар 40 жылдан кейін алғаш рет Конгресске бақылауды жүзеге асырды. Клинтон мен Конгресстегі республикашылар арасындағы келіспеушіліктер бастапқыда бюджеттік дағдарыстан кейін федералдық үкіметтің жұмысын тоқтатуға әкелді, бірақ кейін олар әлеуметтік қамсыздандыру реформасын, балалардың денсаулық сақтану бағдарламасын және теңгерімді бюджетті қабылдау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Левински ісіне байланысты айыптаулар 1998 жылы Өкілдер палатасының Клинтонға импичмент жариялауына әкелді, бірақ Сенат оны ақтады. 1990-жылдары жоғары технологиялық салаға деген қызығушылықтың артуымен АҚШ экономикасы гүлденді, бірақ NASDAQ құлдырағанда, «дотком» көпіршігі жарылғанда және 2000-жылдардың басындағы экономикалық төмендеу тұрақты экономикалық өсімнің аяқталуын білдірді. 2000 жылы республикашыл Джордж Буш АҚШ тарихындағы ең тартысты сайлаулардың бірінде президент болып сайланды. Өкім билігіне келгеннің алғашқы кезеңінде оның әкімшілігі білім беру реформасын және экономиканы жандандыруға бағытталған жалпы салықты төмендетуді бекітті. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі терактіден кейін АҚШ терроризмге қарсы жаһандық соғысқа кірісті, ол 2001 жылы Ауғанстандағы соғыстан басталды, мақсаты – Талибанды құлату және «Әл-Қаиданы» жою. 2003 жылы АҚШ Иракқа басып кірді, Саддам Хусейнді құлатып, Ирак Республикасын құрды, бұл он жылға созылған ұзақ соғысқа әкелді. Ішкі қауіпсіздік департаменті құрылды және терроризмге қарсы күш-жігерді күшейту мақсатында даулы «Патриот» заңы қабылданды. 2006 жылы «Катрина» даулының (2005 жылы Мексика шығанағының жағалау аймағына келген) салдарынан туындаған сын, саяси жанжалдар және Ирак соғысының азаятын танымалдылығы демократтарға Конгресске қайта оралуға көмектесті. Саддам Хусейн соңынан соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталды және асылып өлтірілді. 2007 жылы президент Буш Ирактағы әскерлер санын арттыруға бұйрық берді, бұл соңында қаза болғандардың санының азаюына әкелді.
The history of the United States from 1991 to 2008 began after the dissolution of the Soviet Union. The dissolution signaled the end of the Cold War and left the U. S. unchallenged as the world's sole superpower. The U. S. took a leading role in military involvement in the Middle East. The U. S. expelled an Iraqi invasion force from Kuwait, a Middle Eastern ally of the U. S., in the Persian Gulf War. On the domestic front, the Democrats won a return to the White House with the election of Bill Clinton in 1992. In the 1994 midterm election, the Republicans won control of Congress for the first time in 40 years. Strife between Clinton and the Republicans in Congress initially resulted in a federal government shutdown following a budget crisis, but later they worked together to pass welfare reform, the Children's Health Insurance Program, and a balanced budget. Charges from the Lewinsky scandal led to the 1998 impeachment of Clinton by the House of Representatives but he was later acquitted by the Senate. The U. S. economy boomed in the enthusiasm for high technology industries in the 1990s until the NASDAQ crashed as the dot com bubble burst and the early 2000s recession marked the end of the sustained economic growth. In 2000, Republican George W. Bush was elected president in one of the closest elections in U. S. history. Early in his term, his administration approved education reform and a large across the board tax cut aimed at stimulating the economy. Following the September 11 attacks in 2001, the U. S. embarked on the Global War on Terrorism, starting with the 2001 war in Afghanistan to depose the Taliban and eliminate Al Qaeda. In 2003, the U. S. invaded Iraq, deposing Saddam Hussein and setting up the Republic of Iraq resulting in a prolonged conflict that would continue over the course of the decade. The Homeland Security Department was formed and the controversial Patriot Act was passed to bolster domestic efforts against terrorism. In 2006, criticism over the handling of the disastrous Hurricane Katrina (which struck the Gulf Coast region in 2005), political scandals, and the growing unpopularity of the Iraq War helped the Democrats gain control of Congress. Saddam Hussein was later tried, charged for war crimes and crimes against humanity, and executed by hanging. In 2007, President Bush ordered a troop surge in Iraq, which ultimately led to reduced casualties.
Жаһандану және жаңа экономика
Билл Клинтон президент болған кезінде американдық саяси дискурс көбінесе ішкі мәселелерге шоғырланды. 1990 жылдардың басында АҚШ экономикасы рецессияға тап болғанмен, 1994 жылдан бастап жаңару басталды және технологияның өркендеуі арқасында үдеді. Интернет және оған байланысты технологиялар экономикаға кеңінен еніп, Уолл-стритте технологиялық көпіршік тудырды, оны Федералды резерв төрағасы Алан Гринспен 1996 жылы «ақылға сыймас құштарлық» деп сипаттады. 1998 жылға қарай экономика дамып, жұмыссыздық 5%-дан төмен деңгейге түсті. 1991 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін АҚШ әлемдегі басты әскери державаға айналды, ал кейде АҚШ-тың ірі экономикалық қарсыласы саналатын Жапония тұрақсыздыққа ұшырады. Қытай АҚШ-тың маңызды сауда бәсекелесі ретінде көбірек салаларда көзге түсе бастады, Қытай экспорты 1990 жылдары және 2000 жылдардың басында едәуір өсті. Гаити және Балқан сияқты жергілікті қақтығыстар президент Билл Клинтонды АҚШ әскерін бейбітшілік сақтаушы ретінде жіберуге мәжбүр етті, бұл әлемді бақылау АҚШ-тың лайықты рөлі ме деген суық соғыс кезеңіндегі пікір таласты қайта жақтандырды. Шетелдегі ислами радикалдар АҚШ-қа Таяу Шығыстағы әскери қатысуы үшін үнемі шабуылдар жасаумен қорқытты және 1993 жылы Нью-Йорктегі егіз мұнараларға жүк көлігімен жасалған алғашқы шабуылды ұйымдастырды, сондай-ақ АҚШ мүдделеріне қарсы бірнеше қатыгез шабуылдар жасады. 1990 жылдары Латын Америкасы мен Азиядан иммиграция күрт өсіп, АҚШ халқының демографиялық құрамындағы үлкен өзгерістерге негіз салды, мысалы, испаноязықтылар африкалық американдықтарды ең ірі азшылық ретінде ығыстыруы мүмкін. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін шекара бақылау күшейтілгеніне қарамастан, 2000-2005 жылдар аралығында 8 миллионға жуық иммигрант АҚШ-қа келді – бұл ел тарихындағы кез келген бес жылдық кезеңнен көп, олардың шамамен жартысы заңсыз жолмен кірді.
Интернет-кеңдік
2000-2001 жылдардың басында интернет-компаниялардың жарқын көпіршігі жарылып кетті. Интернет акцияларының перспективаларына деген үміттер негізгі индекстердің күрт өсуіне алып келді. Алайда, көптеген стартап интернет-компаниялар жаңа интернет әлемінің зор үміттері іске аспағандықтан банкротқа ұшырады. 2000 жылдың 10 наурызында NASDAQ 5,048.62 деңгейіне жетті, бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен екі есеге жуық. 2000 жылдың 13 наурызында басталған төмендеу, инвесторлардың, қорлардың және мекемелердің активтерін сатуына байланысты тізбекті реакцияны тудырып, өзін-өзі күшейтті. Алты күн ішінде NASDAQ шамамен 9 пайызға төмендеп, 15 наурызда 4,580 деңгейіне жетті. 2001 жылға қарай көпіршік толыққанды құлдырады. Көптеген интернет-компаниялар венчурлық капиталын жұмсағаннан кейін қызметін тоқтатты, олардың көпшілігі ешқашан пайда таппады. 2002 жылы ЖІӨ өсімі 2,8%-ға өсті. 2002 жылдың бірінші жартысындағы маңызды қысқа мерзімді мәселе – бірқатар ірі корпорациялардағы күмәнді есептеу амалдарының анықталғандығына байланысты қор нарығының күрт құлдырауы болды. Тағы бір мәселе – жұмыссыздық, ол Ұлы депрессиядан бері ең ұзақ айлық өсімді көрсетті. АҚШ 2003 жылы 11 қыркүйек оқиғасынан кейінгі рецессиядан қалыпқа келді, бірақ нарықтың тұрақтылығы (ЖІӨ-нің 7% өсуі) және жұмыссыздық деңгейінің (6%-дан жоғары) жоғары болуы кейбір экономистер мен саясаткерлерді бұл жағдайды «жұмыссыз қалыпқа келтіру» деп атауға итерді. Осыған қарамастан, экономикалық өсім 2008 жылдың басына дейін жалғасып, жұмыссыздық 5%-дан төмендеді.
Парсы шығанағындағы соғыс
Өнеркәсіптік әлемнің 1930 жылдардан бастап мұнайға айтарлықтай тәуелділігі, мұнайдың дәлелденген қорының көп бөлігі Таяу Шығыс елдерінде орналасқандығы АҚШ үшін алдымен 1973 жылғы әлемдік мұнай дағдарысынан кейін, содан соң 1979 жылғы екінші энергетикалық дағдарыста айқын болды. Мұнай бағасы 1980 жылдарда 1973 жылғы деңгейге дейін төмендеп, мұнай тұтынушы елдерге (әсіресе Солтүстік Америка, Батыс Еуропа және Жапонияға) күтпеген пайда әкелді. Бірақ Таяу Шығыстағы ірі өндірушілердің мол қоры аймақтың стратегиялық маңыздылығын сақтап қалды. 1990 жылдардың басына қарай мұнай саясаты 1970 жылдардың басындағыдай қауіпті болып көрінді. 1990 жылдың 2 тамызында Таяу Шығыстағы жанжал тағы бір халықаралық дағдарысты тудырды, Ирак көршілес Кувейтке басып кірді және оны аннексиялауға тырысты. АҚШ ресми тұлғалары Хусейннің 1940 жылдан бері Вашингтонның жақын одақтасы болып табылатын мұнайға бай Сауд Арабиясымен қарулы қақтығысқа дайын тұрғанынан қорқып еді. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл шабуылды агрессиялық әрекет деп айыптады. Президент Буш Хусейнді Адольф Гитлермен салыстырып, егер АҚШ және халықаралық қауымдастық әрекет етпесе, агрессия әлемнің басқа жерлерінде де қолдау табады деп мәлімдеді. Қауіпсіздік Кеңесі Иракқа Кувейттен кетуге белгілі бір мерзім берді, бірақ Саддам Хусейн оған құлақ аспады, соның салдарынан Қауіпсіздік Кеңесі әскери жауап беруге рұқсат берді. Соғыс 1991 жылдың қаңтарында басталды, АҚШ әскерлері «Құмдауыл» операциясына қатысқан коалицияның басым бөлігін құрады. Ақпан айының соңында Ирак әскерлері Кувейттен шыққан кезде, Ирак шамамен 20 000 әскерін жоғалтты, ал кейбір дереккөздер Ирак тарапынан 100 000-ға жуық адам қаза тапқанын хабарлады.
Сомали, Босния, Косово және Таяу Шығыстағы қақтығыстар
1992 жылдың желтоқсан айында президент Буш БҰҰ-ның «Үмітты қайта жаңғырту» операциясына қосылу үшін әскерлерін жіберді. Бұл – азаматтық соғыс, ашаршылық және соғыс лордтарының салдарынан қираған Сомалиде тәртіпті қалпына келтіру және гуманитарлық көмек көрсету мақсатын көздеген көпұлттық күш. 1993 жылдың жазында жағдай нашарлады. 1993 жылдың маусым айында 24 пакистандық сарбаз қаза болғаннан кейін БҰҰ шабуылға жауаптыларды тұтқындап, сотқа беруді талап ететін қарар қабылдады. Жаңадан сайланған президент Билл Клинтонның басшылығымен АҚШ әскерлері «Готикалық илан» операциясы аясында Могадишудегі Әйдидтің бекінісіне шабуыл жасады. 1993 жылдың қазан айында Могадишу шайқасында 18 сарбаз қаза тауып, 84 адам жарақат алды. Шабуылдан кейін Клинтон АҚШ әскерлерін аймақтан шығаруға бұйрық берді, соңғылары 1995 жылы шығарылды, сондай-ақ жеткілікті күш жібермеген Қорғаныс министрі Лес Аспинді қызметтен босатылды. 1990 жылдардың ортасында АҚШ Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО) арқылы Босния соғысына қатысты, ең бастысы – 1995 жылғы бомбалау науқаны, ол соңынан 1995 жылдың соңында соғысты аяқтаған Дейтон бейбіт келісіміне әкелді. 1998 жылдың басында Югославия Федеративтік Республикасының әскері мен Косово Азаттық Армиясы арасындағы соғыс басталғанда, аймақта қайтадан жағдай шиеленісті. 1999 жылы НАТО Югославияны бомбалау науқанына ұшыратты, нәтижесінде жүздеген югославиялық сарбаздар мен азаматтар қаза тапты. Осыдан кейін Югославия Косоводан шығып, Косово тәуелсіз мемлекетке айналды. Президент Клинтон 1996 жылы Иракқа крейсерлік зымырандармен шабуыл жасауға және 1998 жылы Иракқа бомбалау шабуылдарына бұйрық берді, бұл Саддам Хусейннің бірнеше БҰҰ қарарларын бұзуына, этникалық азшылықтарды (күрдтерді) қудалауына және БҰҰ қару-жарақ инспекторларын шығарып тастауына жауап ретінде жасалды. Атап айтқанда, 1998 жылғы науқанның мақсаты – Ирак үкіметін тұрақсыздандыру және Хусейннің билігін әлсірету еді. Клинтон Иракты азат ету туралы заңға да қол қойды, Хусейннің режимін құлату және демократия орнату үмітімен Ирак оппозициялық топтарына қаржы бөлуді мақсат етті. 1990 жылдар бойында АҚШ израиль-палестиналық қақтығыста бейбітшілік процесіне де белсенді қатысты. Президент Клинтон, Израиль премьер-министрі Ицхак Рабин және Палестина премьер-министрі Ясир Арафат 1993 жылы кездесіп, Осло келісімдеріне қол қойды, онда бейбітшілікке қол жеткізу үшін палестиналық аумақтарды палестиналықтарға біртіндеп беру туралы айтылды. Алайда Рабин 1995 жылы қаза тауып, 2000 жылы Кэмп-Дэвид саммиті жаңа келісімге келуге мүмкіндік бермеді.
Исламшылдардың алғашқы террорлық шабуылдары
1990 жылдары исламшыл террористермен байланысты бірқатар күшейе түскен зорлық шабуылдары болды, соның ішінде Осама бен Ладен басқарған радикалды исламшыл жауынгер ұйымы – Аль-Каида. 1993 жылдың 26 ақпанында Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығында жүк көлігі жарылып, алты бейбіт тұрғын қаза тауып, 919 адам, 88 өрт сөндіруші және 35 полицей қызметкері жарақат алды. Шабуылдың мақсаты Солтүстік мұнараның негізін қиратып, оны Оңтүстік мұнараға құлатып, екі ғимаратты да жойып, мыңдаған адамды өлтіру болған. Бұл орын алмаса да, бомба Солтүстік мұнараның төменгі қабаттарына елеулі зақым келтірді. 1994 жылы төрт адам бомбалауға қатысқандары үшін сотталды, ал 1997 жылы екі адам – жүк көлігінің жүргізушісі және шабуылдың бас ұйымдастырушысы Рамзи Юсеф рөлдері үшін сотталды. 1996 жылдың 25 маусымында Хезболла әл-Хиджаз ұйымының мүшелері Сауд Арабиясының Хобар қаласында АҚШ Әуе күштерінің әскери қызметшілері орналасқан Хобар мұнараларын бомбалады, нәтижесінде 19 американдық әскери қызметшісі қаза тауып, 300-ден астам адам жарақат алды. 1998 жылдың 7 тамызында Аль-Каида Кения мен Танзаниядағы АҚШ елшіліктерін бомбалады, осыдан 224 адам, соның ішінде 12 америкалық қаза тапты. АҚШ Әфғанстандағы террористерді даярлайтын лагерьке крейсерлік зымырандармен шабуыл жасады, бірақ бұл Аль-Каиданың кең желісін жоюға жеткіліксіз болды. 2000 жылдың 12 қазанында Аль-Каида жауынгерлері Йемен жағалауындағы «УСС Коул» кемесіне бомба қойды, нәтижесінде 17 американдық теңізшісі қаза тауып, кемеге ауыр зақым келтірді.
2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдар
2001 жылдың 11 қыркүйегінде таңертең әл-Каида террористік ұйымының 19 мүшесі төрт әуе лайнерді ұрлап кетті. Бірінші ұрланған American Airlines 11 рейсі Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығының Солтүстік мұнарасына 8:46-да (EST) соқты. Екіншісі, United Airlines 175 рейсі, жиырма минуттан кейін 9:03-та (EST) Оңтүстік мұнарасына соқты. Бұл оқиға екі 110 қабатты ғимараттың құлауына және Әлемдік сауда орталығының толық қирауына әкелді. Үшінші ұрланған ұшақ, American Airlines 77 рейсі, Вирджиния штатының Арлингтон округіндегі Пентагонға (АҚШ Қорғаныс министрлігінің бас штабы) ұшып, оның оңтүстік-батысқа қараған сыртқы қабырғасының бір бөлігін қиратты. United Airlines 93 рейсіндегі жолаушылар ұшақтың зымыра ретінде пайдаланылатынын білген соң, оны қайта бақылауға алуға тырысты, ол Вашингтон, округ Колумбияға қарай бағытталған еді. Алайда, ұшақты ұрлаушылардан қайта бақылауға алғаннан кейін, ол Пенсильвания штатының Шанксвилл қаласына жақын ауылдық аймаққа құлап түсті. 93 рейсінің мақсаты Ақ үй немесе Капитолий болған деп саналады. Барлығы 2996 адам қаза тапты – 2507 азамат, 343 өрт сөндіруші, 72 құқық қорғау органының қызметкері, 55 әскери қызметші және 19 террорист. 9/11 шабуылы – халықаралық терроризмнің ең қорқынышты оқиғасы және 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылынан бері Америка топырағындағы ең ауыр шетелдік шабуыл болды. Бұл Американың назарын терроризмге қарсы ұзақ соғысқа қайта бағыттады, ол Ауғанстандағы әл-Каида және оның Талибан қолдаушыларына шабуыл жасаудан басталды.
Ауғанстандағы соғыс
9/11 оқиғасынан кейін Конгресс «Террористерге қарсы әскери күш қолдану туралы» заңды қабылдады, ол президентке 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған террористік шабуылдарды жоспарлаған, рұқсат берген, жасаған немесе оған көмектескен елдерге, ұйымдарға немесе адамдарға қарсы «қажетті және орынды күш қолдануға» уәкілеттік берді. Бұл заң 2001 жылы Ауғанстанға басып кіруге және президент Джордж Буштің терроризмге қарсы кең ауқымды жаһандық соғысына әкелді. 2001 жылғы «Тұрақты бостандық» операциясының мақсаты – Ауғанстандағы ислами фундаменталистік Талибан үкіметін құлату және оның негізін қалаушы Осама бен Ладенді қоса алған, «Әл-Қаида» жетекшілерін ұстау болды. 2001 жылдың 7 қазанында АҚШ-тың НАТО одақтастарымен бірлесіп жүргізген басып кіру Талибан үкіметін құлатып, Хамид Карзайды Ауғанстанның уақытша президенті етіп тағайындауға әкелді. 2002 жылдың басында Тора-Бора шайқасы мен «Анаконда» операциясының сәтті аяқталуынан кейін АҚШ Ирактағы әскери араласуға көшті, соғысқа қарсы күресте әскери және барлау ресурстарын Ауғанстаннан ығыстырды. АҚШ Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд 2003 жылдың мамырында қақтығыстағы «негізгі ұрыстың» аяқталғанын мәлімдеді. 2004 жылы Лоя джирга Ауғанстанның жаңа Конституциясын бекіткеннен кейін және президент Карзай сайланғаннан кейін Ауғанстан 2005 жылы 30 жылдан астам уақыттан бері алғашқы парламенттік сайлауын өткізді. 2006 жылдың мамырына қарай Ауғанстанда 22 000 АҚШ әскері орналастырылып, АҚШ ISAF басшылығымен жүргізілген «Mountain Thrust» операциясына қосылды. Ауғанстанның оңтүстігінде Талибан бүліктерін басу мақсатындағы екі айлық операция кезінде 1000-нан астам бүлікші және 150 ISAF әскері қаза тапты, бұл 2001 жылғы соғыс басталғаннан бергі ең қанды кезең болды. 2006 жылдың қазанында ISAF Ауғанстандағы қауіпсіздік күштеріне толық бақылауды жүктегеннен кейін, АҚШ 2006 жылғы Рига саммитінде Еуропалық одақтастардан соғысқа қатысты күмәнданушылықтың күшеюін байқады. 2008 жылдың тамызында Герат провинциясындағы Азизабад әуе шабуылынан кейін АҚШ-Ауғанстан дипломатиялық қарым-қатынастары шиеленісе бастады, нәтижесінде 91 бейбіт тұрғын, оның ішінде 60 бала мен 15 әйел қаза тапты. Шабуыл «қосалқы залал» туралы наразылықты тудырды, 2008 жылы азаматтық құрбандардың саны 40%-ға өсті.
Ирак соғысы
2002 жылдың қаңтар айында жасаған Мемлекеттік үндеуінде президент Джордж Буш Иран, Ирак және Солтүстік Кореяны "жамандық осі" деп атады. Буш әкімшілігі кейіннен Иракқа басып кірудің қажеттілігін көпшілікке жеткізуге кірісіп, оларды 1991 жылғы БҰҰ-ның қабылдаған бейбіт келісімін бұзу, терроризмді қолдау және жаппай қырып-жою қаруына ие болуда деп айыптады (кейіннен осы айыптаулардың соңғысы жалған екені дәлелденді, ал алғашқы екеуі көптеген тарихшылар тарапынан күмәнді деп есептеледі). АҚШ-тың маңызды одақтастарының бірі – Үндістан, Жапония, Түркия, Жаңа Зеландия, Франция, Германия және Канада президенттің айыптауларын толыққанды басқыншылықты ақтауға жеткілікті дәлелдермен қамтамасыз етілмегенін ойлады, әсіресе Әфғанстанда әскери қызметкерлердің қажеттігі сақталғандықтан. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі басқыншылықты мақұлдамады, сондықтан Иракқа шабуыл жасауда күштің басым бөлігін АҚШ берді. 2003 жылдың 20 наурызында Ұлыбритания, Австралия, Польша, Испания және Италиядан құралған коалицияның қолдауымен Иракқа шабуыл жасалды. Коалиция мен ирак армиясы арасындағы алты апталық шайқастан кейін, басқыншы күштер маңызды аймақтардың көп бөлігін бақылауға алды; Хусейн сарайынан қашып кетті, оның режимі құлағандығы анық болды. 1 мамырда президент Буш "миссия орындалды" деген баннер астында негізгі құрлықтағы операциялар аяқталғанын жариялады. Саддам Хусейннің ұлдары Құсай мен Удай АҚШ әскерлерінің қолынан қаза тапты; Саддамның өзі 2003 жылдың желтоқсан айында тұтқындалып, қамауға алынды. Дегенмен, ирактық қарсыластарымен күрес 2004 жылғы АҚШ-тың президенттік сайлауынан кейін де жалғасып, күшейді. Зардап шеккендер саны артып, Иракты басып алу мен оны қайта құруға кеткен шығын 200 миллиард доллардан асып кетті. Соғыс негізгі операциялар аяқталды деп жарияланғаннан бері АҚШ-тағы қолдаушыларының үштен бірін жоғалтты. Соңғы сауалнамалар көрсеткендей, АҚШ-қа қатысты халықаралық наразылық рекордтық деңгейге жетті, Еуропадағы көпшілік елдің тым күшті және тек өзінің мүддесін ойлайтынына сенеді, ал мұсылман елдерінің басым көпшілігі АҚШ-тың мақтаншыл, соғысқор немесе исламға деген құрметсіздік танытқанына сенді.
Ішкі терроризм
1990 және 2000 жылдар (онжылдық) ішкі терроризмнің бірнеше оқиғаларымен белгілі болды, оларды әдетте федералды үкіметтің, ірі бизнестің немесе американ қоғамының басқа да аспектілерінің әрекеттеріне наразы болғандар жасады. 1970 және 1980 жылдары БАҚ-та "Unabomber" деп танылған құпия адам түрлі себептермен академиялық және әуежай салаларындағы тұлғаларға пошта арқылы бомбалар жіберді. Біршама үнсіздіктен кейін, ол 1993 жылдан бастап тағы бір пошталық бомбалау науқанын бастады. 1990 жылдардың ортасында екі адам қаза тауып, ФБР-дің жан-жақты және қымбат тергеуі, сондай-ақ оқиғаға ұлттық БАҚ-тың қызығушылығы артып, қылмыскер Теодор Качинскинің анықталып, тұтқындалуына әкелді. Ол өмір бойына түрмеге кесілді. 1995 жылдың 19 сәуірінде Оклахома штатының Оклахома қаласында Альфред П. Мурра федералды ғимаратының алдында жүк көлігінде жарылғыш зат жарылып, 168 адам қаза тауып, 600-дан астам адам жарақат алды. Бұл жарылыс АҚШ тарихындағы ең қасіретті ішкі террористік акт болып есептеледі және АҚШ-тың федералды ғимараттарының қауіпсіздігіне қатысты кең ауқымды реформаларға әкелді. Шабуыл жасаған Тимоти Маквей үкіметке қарсы экстремист болды және Вако қоршауы мен Руби Ридж оқиғаларын федералды үкіметке қарсы кек алу үшін негіз ретінде пайдаланды. Маквей Вако қоршауына қатысқан ATF және DEA сияқты федералды агенттіктерді нысанаға алмақ болғанмен, жарылыс салдарынан көптеген бейкүнә азаматтар, соның ішінде 19 бала қаза тапты. 2001 жылы Маквей өлім жазасына кесілді, ал оның серігі Терри Николс өмір бойына түрмеге кесілді. 1996 жылдың шілдесінде Атлантадағы (Джорджия штаты) Centennial Olympic Park-те 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындары кезінде қолдан жасалған бомба жарылып, 2 адам қаза тауып, 100-ден астам адам жарақат алды. Осыдан кейін екі аборт клиникасы мен лесбияндық түнгі клубқа ұқсас шабуылдар жасалды. 2003 жылы күдікті Эрик Роберт Рудольф тұтқындалып, 2005 жылы осы шабуылдар үшін бес мәрте өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2001 жылы, 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін бірнеше күн өткен соң, көрнекті жаңалықтар тұлғалары мен үкімет шенеуніктеріне сиыр көкжауымен зарарланған хаттар жіберілді. Хаттар 5 адамның өліміне және тағы 17 адамның жұқтыруына әкелді. Бұл биотерроризм актісі бастапқыда халықаралық террористік ұйым Аль-Каидаға тағылды, бірақ 2008 жылы Мэриленд штатының ғалымы Брюс Эдвард Ивинс жасағаны анықталды. Ол сотталу алдында өзіне-өзі қол жұмсады.
Қылмыс пен зорлық-зомбылық
1960 жылдардың аяғында басталған қылмыс толқыны 1990 жылдардың басында ең жоғары деңгейге жетіп, Клинтон әкімшілігі кезінде тұрақты түрде төмендеді. Дегенмен, марихуана мен кокаин сатуға байланысты нашақорлық АҚШ-тағы қылмыстың маңызды факторы болып қала берді. Осы кезеңде ауыр қылмыстардың жалпы саны азайды. 2009 жылы ФБР ел бойынша 1,318,000 зорлық қылмысы тіркелгенін, 2000 жылы – 1,425,000, ал 1991 жылы – 1,912,000 қылмыс тіркелгенін хабарлады. Адам басына шаққанда, зорлық қылмысының көрсеткіші 43%-ға төмендеді. Ол кезде қылмыстың төмендеуіне қатысты сот үкімдерінің қатаңдауы, «үш рет сотталғандар» заңының енгізілуі, қылмыскерлерді ұстауды жеңілдететін құқық қорғау технологиясының жақсаруы және крек эпидемиясының аяқталуы себеп болды деп есептелді. Бірақ кейінірек жүргізілген статистикалық зерттеулер осы түсіндірмелердің көп бөлігін жоққа шығарды және төмендеуге гүлдену, алкоголь тұтынудың азаюы, ұрпақтық мәдени факторлар, қауіпсіздік технологиясының жақсаруы және бензин құрамындағы қорғасын мөлшерінің төмендеуі сияқты факторлар ықпал еткен болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Ал қоғамдық саясат туралы пікір-талқылар өткен онжылдықтардағы қамау саясатына қанағаттанбаушылықты білдірді. 1990 және 2000 жылдары (онжылдық) АҚШ-та лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер адамдарға қарсы көптеген шабуылдар тіркелді. Олардың арасында ең танымал оқиға – 1998 жылы Вайоминг штатында Мэтью Шепардты екі жас жігіт ұрлап, азаптап өлтіргені. 2009 жылы Конгресс Мэтью Шепард заңын қабылдады, ол жек көрушілік қылмыстарға қатысты заңды әйелдерге, мүгедектерге, гейлерге, лесбияндарға, бисексуалдарға және трансгендерлерге таратылды. 1990 және 2000 жылдардың соңында елде бірнеше мектептегі оқ ату оқиғалары болды, ең ауыр салдарына Колумбайн орта мектебіндегі 1999 жылғы оқиға әкелді, оның салдарынан 15 адам, оның ішінде қылмыскерлер Эрик Харрис және Дилан Клеболд қаза тапты. Харрис пен Клебольдтың әрекеттері болашақтағы көптеген жаппай қырқындарға әсер етті. Басқа оқиғалар: Вестсайд орта мектебіндегі оқ ату (1998), Ред-Лейк оқиғасы (2005), Батыс Никель шахталары мектебіндегі оқ ату (2006), Вирджиния Техникалық университетіндегі оқ ату (2007) және Солтүстік Иллинойс университетіндегі оқ ату (2008). Бұл оқиғалар қару саясаты және бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылық туралы пікірталасты қозғады, сондай-ақ психикалық денсаулық, мектеп қауіпсіздігі және қорқытуға қарсы күрес мәселелеріне назар аударуға себеп болды. 2002 жылдың қазан айында елордалық аймақта Beltway снайперлік шабуылдары болды, онда екі қарулы адам бір ай бойы бейбіт тұрғындар мен федералдық қызметкерлерге снайперлік шабуылдар жасады. Шабуылшылар 10 адамды өлтіріп, үш адамды жарақаттады. Екі адам тұтқындалып, сотталды. 2000 жылдары бірнеше балаларды ұрлау оқиғасы болды, соның ішінде Даниэль ван Дам (2002), Саманта Руннион (2002), Элизабет Смарт (2002), Карли Брусия (2004) және Джессика Лансфорд (2005). Бұл оқиғалар қоғамдық наразылық тудырып, жыныстық қылмыскерлерге қарсы қатаң заңдар қабылдау талабын күшейтті, олардың ең танымалсы – Джессика заңы. 1992 жылы Лос-Анджелесте төрт полицей қызметкері қара нәсілді жүргізуші Родни Кингті ұрып-соққаннан кейін соттан босатылғаннан кейін тәртіпсіздіктер болды. Көтерілістер негізінен Оңтүстік Орталық Лос-Анджелесте, қара және испан тілді тұрғындар көп шоғырланған аймақта болды. 55 адам қаза тауып, 2000-нан астам адам жарақат алды. 3600 өрт шығып, 1000-нан астам ғимарат қирады және кеңінен тонау орын алды, әсіресе кореялық американдықтарға тиесілі бизнес нысандары тонауға ұшырады. Барлық зиян шамамен 1 миллиард долларды құрады.
Табиғи апаттар
1992 жылдың 24 тамызында бесінші санаттағы «Эндрю» дауылы Оңтүстік Флоридаға соқты, Майамидің оңтүстік маңындағы, соның ішінде Хоумстед, Кендалл және Катлер Ридж елді мекендерін қиратты. Екі күннен кейін дауыл Луизиананың сирек қоныстанған бөлігіне қайтадан құрлыққа шықты, Флоридадағыдан азырақ зардап келтірді. Дауылдан 26 адам тікелей, 39 адам жанама түрде қаза тапты. 26 миллиард долларлық зиянмен ол сол кездегі тарихтағы ең қымбат дауыл болды. Дауыл көптеген дау-дамаздарға себеп болды, соның ішінде федералдық ден қоюдың баяулығы, бұл президент Джордж Буштің ішкі саясаттағы беделіне әсер еткен болуы мүмкін, сондай-ақ нашар тұрғын үй құрылысы, бұл осындай жойқындыққа әкелген болуы мүмкін. 1993 жылдың наурыз айында АҚШ-тың шығыс жағалауында «Ғасырдың дауылы» немесе «Супер дауылы» деп аталған күшті дауыл болды. Бұл дауыл төмен қысымның рекордтық деңгейін көрсетті, Флоридада дауылдық жел, дауыл толқыны және қауіпті торнадоларды тудырды, сондай-ақ АҚШ-тың шығыс бөлігінде 2 футқа дейін қар жауды. Дауыл АҚШ-тың оңтүстігіне ерекше зиян келтірді, мысалы, Бирмингем, Алабама штатында 1,5 фут қар жауды және температура төмендеді, бұл аймақ үшін ерекше жағдай. Барлығы 300 адам қаза тауып, 6 миллиард долларлық зиян келтірілді. 1993 жылғы Ұлы су тасқыны сол жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың орталық-батысына әсер етіп, Миссисипи және Миссури өзендерінің үлкен бөліктерін және олардың салаларын қиратты. Көптеген шағын қалалар қирады, ал ауыл шаруашылығына келтірілген зиян да маңызды болды. 10 000 үй қирады, ал 6 070 290 шаршы километрге жуық аумақтағы егістік жерлер суға батты. Су тасқынынан 50 адам қаза тауып, 15 миллиард долларлық зиян келтірілді. 1994 жылдың 17 қаңтарында таңертең Лос-Анджелес қаласының Сан-Фернандо аңғарында «Нортридж жер сілкінісі» деп аталған 6,7 балдық жер сілкінісі болды. Жер сілкінісінен 70-тен астам адам қаза тауып, 9 мың адам жарақат алды. Қаза болғандардың көп бөлігі құлаған ғимараттарға, тұрақтарға немесе тас жолдарға байланысты болды. Қалалық аймаққа соққан бұл апат өте қиын болды, 20 миллиард долларлық зиян келтірді. 1995 жылдың шілдесінде Чикаго қаласында қатты ыстық соқты, оның салдары ауыр болды. 12-16 шілде аралығында бес күн бойы температура 32-38 градусқа дейін көтерілді. Жылу көрсеткіші көп күндері 40 градусқа жетті. Ыстықтан 700-ден астам адам қаза тауып, олардың көп бөлігі афроамерикандықтар, қарттар немесе кедейлер болды. Оқиға осы халық сегменттеріне және ыстық толқындары кезінде оларға жетудің маңыздылығына, сондай-ақ қалалық жылу арал әсеріне көбірек назар аударды, онда қалалық ортада жылу мен ылғалдылық деңгейі күшейеді. Бұған қоса, электр қуатының үзілуі, жеткілікті ескертудің болмауы және жалпы дайындық жағдайды нашарлатты және осындай жоғары өлім-жітімге себеп болуы мүмкін. 1996 жылдың қаңтар айында 1996 жылғы қарлы дауыл АҚШ-тың Солтүстік-Шығысы мен Атлантика орталығына әсер етіп, көптеген аймақтарда қар жауып, Вашингтон, Балтимор, Филадельфия, Нью-Йорк және Бостон сияқты ірі американдық қалаларды қиын жағдайға түсірді. Бұл дауылдан 150 адам қаза тауып, 3 миллиард долларлық зиян келтірілді. 1999 жылдың 3 мамырында Оңтүстік Ұлы жазықты, негізінен Оклахоманы, күшті торнадо соққылады. Ең жойқын торнадо Оклахома қаласы мен Мурдің маңындағы аудандарды қиратқан F5 торнадо болды. Торнадо ірі қалалық аймаққа соққан ең көрнекті мысалдардың бірі болып табылады және 1 миллиард доллардан астам зиян келтірген алғашқы торнадо болды. Жалпы, індеттен 50 адам қаза тауып, 600-дан астам адам жарақат алды. 2004 жылы Флорида штатына бір ай ішінде төрт дауыл – Чарли, Фрэнсис, Иван және Жанна – соқты, нәтижесінде 100-ден астам адам қаза тауып, шамамен 50 миллиард долларлық зиян келтірілді. Төрт дауылдың ішінде Иван АҚШ-та ең көп адам өліміне себеп болды, ал Чарли ең көп зиян келтірді. 2005 жылы Атлантикадағы дауыл маусымы тарихқа енген екінші ең белсенді маусым болды, оны 2020 жыл ғана басып өтті. 2005 жылдың тамызында «Катрина» атты күшті дауыл Мексика шығанағының жағалауына соқты. «Катрина» Луизиана штатының Нью-Орлеанс қаласындағы бөгеттерді бұзып, төменгі жатқан қаланың 80% суға батты. Сондай-ақ, Алабама штатының Мобайл қаласынан батысқа қарай Техас штатының Бомонт қаласына дейін су тасқыны мен жер сілкінісі болды, әсіресе Миссисипи жағалауы қатты зардап шекті. 1928 жылы Окичобиде болған дауылдан кейінгі ең ауыр апат кезінде кем дегенде 1800 адам қаза тапты. Мексика шығанағындағы порттар, мұнай өндіру қондырғылары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалып, АҚШ-тың отын бағасы өсті. Нью-Орлеанс тұрғындарының көпшілігі кедей болып, дауыл алдында эвакуациялауға мүмкіндігі болмады (немесе қаламады), су тасқынынан бірнеше күнге қамалып қалды. Он мыңдаған адамды АҚШ әскері үйлерінің шатырынан немесе қоғамдық ғимараттардағы санитарлық емес және қауіпті паналау орындарынан құтқаруға тура келді. Аймақтық және жергілікті билік оқиғаның ауқымына шыдамады. Олардың апатқа жауап беруі, сондай-ақ федералдық үкіметтің жауабы заң шығарушылар мен азаматтар тарапынан қатаң сыналып, олардың шатасуында қоғамдық қауіпсіздікті сақтауға дайындық пен қабілетсіздіктің қауіптілігін көрді. Президент Буш федералдық үкімет Нью-Орлеанс және басқа да дауыл зардап шеккен аймақтарды қайта құруға қаржылай көмек көрсететінін уәде берді, оның құны 200 миллиард долларға жетеді деп бағаланды. «Катринадан» кейін бірнеше апта өткен соң, қыркүйек айында «Рита» дауылы Техас/Луизиана шекарасына соқты. «Рита» АҚШ тарихындағы ең ірі эвакуацияға себеп болды, миллиондаған адамдар Хьюстон аймағынан, сондай-ақ Луизиананың бір бөлігінен қашты. «Ритадан» 100-ден астам адам қаза тауып, олардың көп бөлігі эвакуация кезінде немесе дауылдан кейін болды. Бұған қоса, «Ритадан» 10 миллиард долларлық зиян келтірілді. Маусымның соңында 2005 жылдың қазан айында «Уилма» дауылы Флорида штатына соқты, 35 адам қаза тауып, 20 миллиард долларлық зиян келтірді. Дауыл Флоридаға соққанға дейін тарихта ең төменгі қысымды көрсетті, оны ең күшті дауыл деп тануға болады. 2008 жылдың ақпанында «Супер сейсенбіде» бірнеше штаттардағы қызу алдын ала сайлау кезінде Орталық Оңтүстік аймағында қиратушы торнадо болды, аймақ бойынша қауіпті түнгі торнадолар пайда болды. Барлығы 87 торнадо тіркелді. Теннесси, Кентукки, Арканзас және Алабама штаттарында 60-тан астам адам қаза тауып, жүздеген адамдар жарақат алды. Зиян 1 миллиард доллардан асты. Бұл жағдай 23 жылда АҚШ-тағы ең өлімге әкелген торнадо болды және оңтүстік АҚШ халқының түнгі торнадоларға, қысқы торнадоларға және осалдығына жаңадан назар аударды. 2008 жылдың қыркүйегінде екі жыл қатарына күшті дауылға ұшырамағаннан кейін «Густав» дауылы Луизианада 18 миллиард долларлық зиян келтірді, ал бірнеше аптадан кейін Техас штатының Галвестон және Хьюстон қалалары «Айк» дауылынан қирады, оның зияны 31 миллиард доллардан асты, бұл «Айкты» АҚШ тарихында «Эндрю» және «Катрина» дауылдарынан кейін үшінші ең қиратушы дауыл етті. 100-ден астам адам қаза тауып, жанармай бағасы шамамен 4 долларға дейін өсті.
Басқа апаттар
1990 жылдары болған ең ауыр авиациялық апаттардың қатарында TWA 800 рейсінің 1996 жылғы 17 шілдеде отын бакінің жарылуынан Лонг-Айленд жағалауынан құлауы, нәтижесінде 230 адам қаза тапқан және EgyptAir 990 рейсінің 1999 жылғы 31 қазанда Массачусетс штатының Нантакеттен оңтүстікке қарай, Мысырдың Каир қаласына бағыт алғанда, бірінші офицердің қасақана құлатқандығынан 217 адамның қаза табуы болды. 11 қыркүйектегі террористик шабуылдардан кейін көп ұзамай, АҚШ-тағы екінші ең қасіретті авиациялық оқиға 2001 жылғы 12 қарашада Доминикан Республикасына бет алған American Airlines 587 рейсінің Нью-Йорк штатының Куинс ауданында құлауынан 265 адам (соның ішінде 5-еуі жерде) қаза тапты. Бұл оқиғаның себебі пилоттың турбуленцияны жеңу үшін рульді тым көп пайдалануы болды. 2003 жылғы 1 ақпанда «Колумбия» ғарыш кемесі STS-107 миссиясы аясында Техас және Луизиана штаттарының үстінен Жер атмосферасына қайта кірген кезде ыдырап, барлық жеті ғарышкер қаза тапты. Апатқа себеп – ұшырылған кезде түсіп қалған көбік изоляциясының шаттлға тиюінен пайда болған тесік, ол қайта кіру кезінде ыстық газдардың шаттлге енуіне мүмкіндік берді. Апаттан кейін ғарыш бағдарламасы 29 айға тоқтатылып, НАСА оқиғаны зерттеді және болашақта мұндай трагедиялардың алдын алу жоспарларын жасады. 2003 жылғы 17 ақпанда Чикагодағы E2 түнгі клубында бұрышпен шашырату газына байланысты туындаған дау-жанжалдан кейін қақтығыс болды, нәтижесінде 21 адам қаза тапты. Үш күннен кейін, 20 ақпанда Род-Айленд штатының Уэст-Уорвик қаласындағы The Station түнгі клубында өрт шығып, 100 адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақат алды. Өрт кезінде Great White тобының өнер көрсетуі кезінде пиротехникалық құралдардың жанғыш дыбыс оқшаулау материалдарын тұтандыруы салдарынан бұл оқиға болды. Екі оқиға да болашақтағы трагедиялардың алдын алу үшін құрылыс, өрт және қауіпсіздік ережелерін бұзуға қарсы күресу қажеттігіне назар аударды. 2003 жылғы маусымда Чикагодағы веранданың құлауынан 13 адам қаза тауып, 57-сі ауыр жарақат алды, бұл АҚШ-тағы құрылыс ережелерін бұзу мәселесін одан әрі көрсетті. 2007 жылғы 1 тамызда Миннеаполистегі I-35W Миссисипи өзенінің көпірі Миссисипи өзеніне құлап, 13 адам қаза тауып, 50-ден астам адам жарақат алды. Оқиғаның уақытында көпір жөндеу жұмыстарынан өтіп жатқан еді. Бұл оқиға АҚШ-тағы ескірген инфрақұрылым жүйесін тексеру және жаңарту қажеттігіне назар салды.
Энергия мәселелері
1970 жылдан кейін АҚШ мұнай импорттауды бастады, себебі тұтыну үнемі өсіп, елдің мұнай кен орындарының өнімділігі төмендеді. 1990 жылдар бойы шикі мұнайдың әлемдік бағасы 10-40 доллар аралығында болды, ал жанармай құю станциясындағы орташа баға 1,40 доллардан аспады. 2002 жылдан кейін мұнай бағасы үш есеге өсіп, 2008 жылдың шілдесінде 147 долларға жетті, бұл шамамен галонға 4 долларға тең еді; баға одан әрі кең ауқымда өзгере берді. "Энергия тәуелсіздігі" идеясы отын тиімділігі жоғары автомобильдерді – тіпті электрлік көліктерді – және энергияны тиімді пайдалануды талап ететін заңнамаларға әкелді, олар жылу оқшаулаудан бастап жаңа шамдарға дейін қамтыды. Жоғары бағадан да қорқушылық артық болды – тапшылықтың қаупі. Этанолдан жел және күн энергиясына дейін энергияның баламалы көздеріне қатысты көптеген ұсыныстар мен пилоттық жобалар талқыланды және 2000 жылдан кейін Конгресс тарапынан қаржыландырылды. 2009 жылдың басында президент Обама қол қойған экономикалық ынталандыру пакетіне жаңа энергия көздерін зерттеу және дамыту үшін миллиардтаған доллар бөлінді. Көпшіліктің назары Таяу Шығыстан келетін жабдықтамаларға аударғанмен, негізгі көзі Канада болды. 2007 жылдан кейін жаңа өндіру әдістері Солтүстік Дакота және Монтанадағы Баккен формациясындағы зор мұнай кен орындарын ашты. Апалак таулы айманындағы 19 ғасырдың тарихи мұнай кен орындарында орналасқан Марцелл формациясында 2 триллион долларға бағалы табиғи газ болуы мүмкін, ол Батыс Вирджиниядан Пенсильвания арқылы Нью-Йорк штатына дейін созылады. Дегенмен, аймақтың тұщы су қамтамасыз етілуіне тигізетін экологиялық әсері туралы пікір таласы қызу жүріп жатыр. Арктикалық Ұлттық Жануарлар Қорғысында (ANWR) бұрғылау мәселесі өте күрделі болды, себебі Конгресстегі демократтар республикашылардың ұсыныстарын тоқтатты. 2008 жылы республикашылар "Бұрғыла, сәби, бұрғыла!" слоганымен теңізде бұрғылауды кеңейту үшін үгіт жүргізді, бірақ 2010 жылғы Мексика шығанағындағы мұнай төгілуі барлық жаңа бұрғылау жұмыстарын тоқтатты.
Клинтон әкімшілігі
Бірінші шығанақ соғысының сәтті аяқталуынан кейін Джордж Буш президент ретінде өте жоғары деңгейде қолдауға ие болды. Дегенмен, экономикалық төмендеу және сайлауалды уәдесінен бас тартуы Буштың бұрынғы жоғары беделін 80 пайыздан төменгі 40 және жоғарғы 30 пайызға дейін түсірді. Буштың саяси қиындықтарының нәтижесінде Билл Клинтон 1992 жылғы сайлауда үштік жарыста Буштан 38 пайызға қарсы 43 пайыз дауыс алып жеңіске жетті. Тәуелсіз кандидат Росс Перо екі партияға да наразылық білдіріп, екі үміткерден де шамамен тең үлес алып, халық дауысының 19 пайызын жинады, бірақ сайлаушылар дауысын алмады. Пероның нәтижесі оның Реформалық партиясына 1996 жылғы сайлаудағы үгіт-насихат шығындарын өтеу үшін Федералды сайлау комиссиясынан қаржы алуға мүмкіндік берді, осылайша 1996 жылғы президенттік сайлауда тағы бір үштік жарысқа негіз салды. 1993 жылғы қаңтарда қызметке кіріскен кезде 46 жастағы Клинтон АҚШ тарихындағы ең жас президенттердің бірі және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туған алғашқы президент болды. Тарихшылар мен саяси сарапшылар оны бірден американдық саясаттағы «ұрпақ алмасу» деп атады, бұл Джон Ф. Кеннедидің 20 ғасырда туған алғашқы президент болуымен саяхаттастырылды. Ол АҚШ-тың көптеген ішкі мәселелерін шешуге уәде беріп, үлкен үмітпен билікке келді. Бірақ бірден ол маңызды үміткерлерді (салық төлемегендігі үшін) қайтаруға мәжбүр болды. Клинтонның бас дәрігері Джоселин Элдерс «ата-аналар балаларына мастурбация туралы үйретуі жақсы болар еді» деген мәлімдемесінен кейін дау тудырды. Оның жоспарланған жұмысының көп бөлігі гомосексуалдарды әскери қызметке қабылдау туралы ұсынысы төңірегіндегі қызу пікірталасқа ұшырады. Сонымен қатар, президентке Вьетнам соғысынан қашқан деп көрсеткендіктен, АҚШ әскерилерінің құрметін жеңіп алу қиын болды. Нәтижесінде «сұрама, айтпа» деген жаңа келісімге келді, және басқа салаларда бастамашылық жоғалды. Клинтон әкімшілігінің алғашқы ішкі жеңістерінің бірі – 1994 жылғы шабуылдық қаруларға тыйым салу туралы заңды қабылдау болды. Республикашылар бұл тыйымды қатты сынап, 2004 жылы Конгресс пен президенттікке ие болғанда оны күшін жойды. Билл Клинтонның ұлттық денсаулық сақтау жүйесін құру туралы ұсынысын оның әйелі Хиллари Клинтон қолдады, бұл оңшылдар арасында саяси дауыл туғызды, олар үкіметтің көлемін кеңейту емес, қысқарту қағидасына қарсы болды. Ұсынылған жүйе талқылаудан өтпеді. Кейін, 1996 жылғы қарашадағы президенттік сайлауда Клинтон Канзас штатынан республикалық сенатор Боб Доулмен кездесті. Доул шабыттандырмаған «ішкі кісі» болды, республикалықтардың қолдауын жеңіп ала алмады, ал қазіргі президент қарашадағы сайлауда жеңіске жетті. Росс Перо екінші рет сайлауға түсті, бірақ Клинтон мен Доул арасындағы пікірталасқа қатысуға рұқсат етілмеді және 1992 жылғыдан аз қолдау тапты. Бұл кезеңдегі жалпы цинизм мен сайлаушылардың бейжайдығының белгісі ретінде сайлауға қатысу деңгейі тек 49 пайызды құрады. 1992 және 1996 жылдары көптеген сайлаушылар Клинтонның некеден тыс қатынастары туралы ұзақ уақыттан бері тараған қаңқуларға көз жұмып, оларды маңызды емес деп санады. Алайда, 1998 жылдың ақпан айында Клинтон мен Ақ үйдің стажері Моника Левински арасындағы қарым-қатынас туралы хабарлар пайда болғанда бұл мәселелер шиеленісті күйге жетті. Клинтон бастапқыда және күшпен қарым-қатынасты жоққа шығарды: «Мен сол әйелмен, Мисс Левинскимен жыныстық қатынаста болған жоқпын». Оның әйелі Хиллари бұл айыптауларды «оңшылдардың кең ауқымды қастандықтары» арқылы ойдан шығарылған жала деп сипаттады. 1998 жылдың тамызында Клинтон Левински ісі тәуелсіз прокурор Кеннет Старрдың тергеуіне түскеннен кейін өз мәлімдемесін қайтарып алуға мәжбүр болды. Клинтонға АҚШ Өкілдер палатасында импичмент жарияланды, бірақ АҚШ Сенаты оны сотта ақтады. 1998 жылғы аралық сайлауда нашар көрсеткеннен кейін спикер Гингрич отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1999 жылы Иллинойс штатынан республикашыл Деннис Хастерт Палата спикері болды, ол 2007 жылға дейін осы лауазымда қалды, бұл оны ең ұзақ қызмет еткен республикалық спикер етті.
Джордж Буш әкімшілігі
2000 жылғы сайлауы қызу дау-дамайға ұшырады, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы Сотында Буш пен Гор ісі бойынша шешім шығарылды. Сот Флорида штатының ресми дауыс санағымен келісіп, Буштің пайдасына 5–4 дауыспен шешім қабылдады. Губернатор Джордж В. Буш 2001 жылдың 20 қаңтарында президенттік қызметке ант берді. Бұл 2000 жылғы сайлауды халық дауысының көпшілігін алмаған үшінші президенттік сайлау етті. Өкілеттігінің басында Буш экономиканы жандандыру мақсатында 1,3 триллион долларлық салықты қысқартуға қол қойды, бірақ Таяу Шығыстағы соғыстар және Республикалық Конгресс қабылдаған ішкі шығындар пакеттері Федералды дефициттің өсуіне әкелді. Оның алғашқы мерзімінде қабылданған басқа заңдарға 2002 жылғы «Бала қалдырмау» білім беру реформасы, 2003 жылғы «Бөлекша босану аборттарын тыйым салу» және 2004 жылғы «Медикерді жақсарту және жаңарту» заңдары кірді. Оның билікке келген алғашқы сегіз айы салыстырмалы түрде оқиғасыз болды, бірақ сол кезде 1990-шы жылдардың соңындағы экономикалық өркендеудің аяқталғаны анық болды. 2001 жылы тоғыз айлық рецессия басталды, ол экономикалық өсімнің және өнімділіктің төмендеуіне әкелді, өнім тек 0,3% ғана өсті, ал жұмыссыздық пен кәсіпкерлік банкроттықтар көбейді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде «Әл-Қаида» террористері төрт коммерциялық ұшақты ұрлап, Дүниежүзілік сауда орталығы мен Пентагонға шабуыл жасады, нәтижесінде шамамен 3000 адам қаза тауып, 6000-нан астам адам жарақаттанды. Осама бен Ладен шабуылдарға жауапкершілікті өз мойнына алды. Президент Буш барлық рейстерді тоқтатуға бұйрық берді және АҚШ әуе кеңістігі аптаның соңына дейін жабық болды. Авиакомпанияларды құтқару пакеті қабылданды және нарық қайта ашылғанда акциялар күрт құлдырады. Шабуылдарға жауап ретінде Буш әкімшілігі мен Конгресс қауіпсіздікті күшейтуге бағытталған «АҚШ ПАТРИОТ Актісін» қабылдады және тергеу, барлау және төтенше жағдайларды басқарумен айналысатын көптеген федералды агенттіктерді біріктіретін Отандық қауіпсіздік департаментін құрды. Террористердің қаржы ресурстарын бақылауға арналған жаңа бағдарлама «Нью-Йорк Таймс» газеті жариялағаннан кейін тоқтатылды. Белгілі және күдікті террористердің телекоммуникациялық қолдануы NSA электрондық бақылау бағдарламасы арқылы зерттелді. 2001 жылдың 7 қазанында АҚШ «Әл-Қаида», «Талибан» және басқа да террористік ұйымдарды жою мақсатында терроризмге қарсы жаһандық соғыстың бөлігі ретінде Ауғанстанға басып кірді. 2002 жылдың ортасында президент Буш Ирактың химиялық және ядролық қаруға ие екенін және Таяу Шығыстағы тұрақтылыққа «ашық және жасырын қауіп» төндіретінін мәлімдеді. Елге толыққанды әскери шабуыл жасау жоспарлары кең ауқымды дау-дамайлар кезінде жасалды. Соғысқа қарсы наразылық акциялары АҚШ және көптеген басқа елдерде өтті, көбінесе солшыл ұйымдар ұйымдастырды, бірақ оңшылдардың және әртүрлі әскери және дипломатиялық қайраткерлердің де наразылығы болды. Осыған қарамастан, 2003 жылдың 20 наурызында Иракқа басып кіру басталды. Ирак армиясы көп қарсылық көрсетпестен ыдырады және үш апта ішінде АҚШ әскерлері Бағдадқа кірді, онда қуанышпен қарсы алған ирактық азаматтар Саддам Хусейннің қала орталығындағы алып мүсілін құлатты. 2003 жылдың 1 мамырында Буш әуе кемесінен Ирактағы ірі жауынгерлік операциялар аяқталғанын жариялады, ал «Миссия орындалды» деген баннер фон ретінде пайдаланылды. Соғыс бастапқыда көпшілікке ұнағанмен, көп ұзамай елге кірген «Әл-Қаида» оператившілерінің партизандық көтерілісі басталды. Әбу Мусаб әл-Зарқауи басшылығымен бомбалау және тұтқындардың басын кесу толқыны болды, соның ішінде үкіметтік мердігер Ник Бергтің қазасы да жарияланды. 2005 жылы Зарқауи АҚШ әскерлерімен жойылды. Полицияның тиімсіз стратегиясы сарбаздар арасындағы өлім-жітімнің өсуіне әкелді, бірақ 2007 жылы АҚШ армиясы кең ауқымды терроризмге қарсы шабуылды бастаған «Серпіліс» деп аталатын науқан басталды. (көбінесе шетелдік) «Әл-Қаида» агенттерінің келтірген қирауына наразы болған ирактықтардың көмегімен серпіліс елдегі зорлық-зомбылықтың көп бөлігін тоқтатты. 2003 жылдың соңында Хусейн тұтқындалды, содан кейін ирак халқының алдында сотталып, 2006 жылы өлім жазасына кесілді. Осы арада экономика 2000-шы жылдардың басындағы экономикалық рецессиядан қалпына келді, ЖІӨ өсімі 2003 жылдың ортасында 7% -ға дейін өсті және 2000-шы жылдардың ортасына дейін өсім жалғасты. Жұмыссыздық деңгейі 2003 жылы 6% -ға жетті, бірақ 2004 және 2005 жылдары төмендеді, ал 2006 және 2007 жылдары 5% -тан төмен түсті. Буштің халыққа деген беделі Ирак соғысын ұзаққа созуы, «Катрина» дауілі және 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы салдарынан екінші мерзімінде рекордтық деңгейге төмендеді. Президент Буш 2009 жылдың 20 қаңтарында Иллинойс штатынан Демократ сенаторы Барак Обамамен ауыстырылды.
Демократиялық конгресс
Демократтар 2006 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Нэнси Пелосиді АҚШ Өкілдер палатасының спикері етіп тағайындады, ол бұл лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды, сондай-ақ рекордтық мөлшерде әйелдер мен ұлттық азшылық өкілдерін сайлады. Сайлауда жеңіске жеткен соң, демократтар Конгресте билікке келгеннен кейін 100 сағаттық жоспарды әзірледі. Жоспардың негізгі элементтері: дефицитті азайту мақсатындағы «ақы төлеу» қағидасы; 9/11 комиссиясының ұсынымдарын қабылдау; федералдық ең төменгі жалақыны сағатына 7,25 долларға дейін көтеру; Medicare пациенттері үшін дәрі-дәрмек бағасын төмендету үшін фармацевтикалық компаниялармен тікелей келіссөздер жүргізуге үкіметке рұқсат беру; және ірі мұнай компанияларына берілетін ірі салық жеңілдіктерін тоқтату арқылы энергия тәуелсіздігін дамытуға көмектесу. 110-шы Конгресс Ирактағы соғысқа Буш әкімшілігінің әскер күштерін арттыруына қарсы бұрынғыдай міндеттемесіз резолюция қабылдағаннан басқа, көп әсер ете алмады. Сонымен қатар, Өкілдер палатасы әскери шығындарды қаржыландыру үшін 124 миллиард долларлық төтенше шығындар шарасын, әскерлерді кезең-кезеңімен шығару шартымен қабылдады. Президент Буш күштерді қысқарту туралы ұсынысқа байланысты заңға вето қойды, бұл оның президенттік өкілеттігі шегіндегі екінші ветосы болды. 2007 жылдың мамыр-маусым айларында сенатор Тед Кеннеди және басқа сенаторлар 2007 жылғы Кешенді Иммиграциялық реформа туралы заңға бірлесіп қолдау көрсетті. Бұл заң жобасының мақсаты амнистия мен азаматтық беру ниетімен иммиграциялық реформаны жүзеге асыру болды. 28 маусымда Сенат 60 дауыс қажет болғанда 53-45 есебімен жабылуға дауыс берді, бұл 2007 жылғы Иммиграциялық заң жобасының аяқталуын білдірді.
Негізгі дереккөздер
Буш, Джордж В. Шешімдер (2010)
Клинтон, Билл. Өмірім (2004). Гринспен, Алан. Түрбуленттілік дәуірі: Жаңа әлемдегі саяхаттар (2007), Федералды резерв басшысының естеліктері.
Clinton, Bill. My Life (2004). Greenspan, Alan. The Age of Turbulence: Adventures in a New World (2007), memoir by head of Federal Reserve