Кіріспе

Бразилияның Гояс штатының астанасы

Гойания (/ɡ//ɔɪ/'/ɑː//n//i//ə/; ɡojˈjɐniɐ) – Бразилияның Гояс штатының астанасы және ең ірі қаласы. 1,536,097 халқымен, ол Орталық-Батыс аймағындағы екінші және елдегі 10-шы ірі қала. Оның метрополиялық аймағында 2,654,860 адам тұрады, бұл оны Бразилиядағы 12-ші орындағы қалаға айналдырады. Шамамен 739 км² аумақты қамтитын Гойанияның географиясы үздіксіз, көбінесе жазықтардан тұрады, төбелер мен жазықтардың саны аз, әсіресе Мейя Понте өзені, сондай-ақ Ботафого және Капим Пуба арналарында. Гойания 1933 жылдың 24 қазанында сол кездегі губернатор Педро Людовико құрған жоспарлы қала ретінде бастау алды, ол жаңа штат астанасы және әкімшілік орталығы болып қызмет етуі тиіс болды. Бұрын штаттың астанасы Гояс қаласы болған. Гойания Орталық-Батыс аймағындағы ең көп халқы бар екінші қала, тек елдің астанасы Бразилиадан ғана кем, ол Гойаниядан шамамен 740 км қашықтықта орналасқан. Қала аймақтың маңызды экономикалық орталығы болып табылады және өнеркәсіп, медицина, сән және ауыл шаруашылығы сияқты салалар үшін стратегиялық орталық болып саналады. Бұрын Гойания Бразилияда жан басына шаққандағы ең үлкен жасыл аймаққа ие болған, ал әлемде Эдмонтон, Альберта, Канададан кейін екінші орында болған. Халықтың жылдам өсуі мен қаланың кеңеюіне байланысты спутниктік суреттер жасыл аймақтың көп бөлігі қазірдің күні қала шекарасының шетінде екенін көрсетіп тұр, сондықтан жан басына шаққандағы жасыл аймақ туралы мәлімдемені қайта қарау қажет болуы мүмкін.

Тарих

Жаңа мемлекеттік астана құру идеясы Гояс штатының алғашқы кезеңдерінен бері талқыланып келді. Бірінші жоспар 1753 жылы Пиренополис муниципалитетіне мемлекеттік астананы орнатуды ұсынған Д. Маркос де Норонхадан шықты; 1863 жылы Хосе Виейра Куто де Магалхаес астананы Арагуая өзенінің жағасына көшіру жоспарын ұсынды. Мемлекеттік астананы көшіруге жасалған тыраштандықтың түпкі себебі – оны штаттың экономикалық мүдделеріне сәйкес орналастыру қажеттілігі болды. Бірінші мемлекеттік астана Вила Боа (қазіргі Гояс қаласы) экономика алтын өндіруге негізделген кезде таңдалды. Кейін, мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы штаттың дамуына басымдық берген кезде, ескі астана алыс болып саналды. Заң шығарушылар бұл өзгеріс идеясын ұзақ уақыт бойы қолдап келді. 1891 жылы конституциялық делегаттар астананы көшіру идеясын ресми мәртебеге ие етіп, оны конституцияға енгізіп, 1898 және 1918 жылдары ратификациялады. 1930 жылға дейін шамалы еске алынған бұл идея, 1930 жылғы әскери төңкерістен кейін Гояс штатының жаңа губернаторы болып тағайындалған Педро Людовиконың үкімет кезінде шындыққа айналды. 1932 жылы жаңа астананың қай жерде салынатынын анықтау үшін комиссия құрылды. 1933 жылы комиссия қазіргі орнын таңдап, негізгі тасын салды. Жоспар бойынша, 50 000 тұрғыны бар қала концентрлік радиус пішіндес болуы керек еді – көшелер спица тәрізді, ал орталығында Praça Cívica орналасқан, онда штаттық және қалалық билік орналасқан – Изумруд сарайы мен Кампинас сарайы. 1937 жылы штат астанасын Гояс қаласынан Гоянияға көшіру туралы жарлыққа қол қойылды. Ресми ашылу 1942 жылы республика президентінің, губернаторлардың және министрлердің қатысуымен өтті. Гояния атауы 1933 жылы жергілікті газет ұйымдастырған сайыс арқылы пайда болды. Штаттың түкпір-түкпірінен оқырмандар өз ұсыныстарын берді, ең танымал атаулардың қатарында Петрония, Американа, Петролендия, Гоянополис, Гояния, Бартоломеу Буэно, Кампанья, Эльдорадо, Анхангуэра, Либердаде, Гоянезия және Патрия Нова болды. 1935 жылы Педро Людовико алғаш рет Гояния атауын қолданып, муниципалитет құру туралы жарлыққа қол қойды.

Ар деко стилі

Бұл жоспарланған қаладағы алғашқы ғимараттарды Атилло Коррея Лима жобалаған, олар арт-деко стилінен шабыттанған. Ғимараттар жиынтығы әлі де сол стилді көрсетеді, олардың 22-сі Ұлттық мұра ретінде тіркелген. Көбінесе 1940-1950 жылдары салынған бұл ғимараттар Ұлттық тарихи және көркемдік мұра институтымен мойындалған. 22 ғимарат пен ескерткіш Гоянияның түпкілікті орталығында, Гояниядан бұрын пайда болған Кампинас қаласының алғашқы бөлігінде орналасқан. Күтімнің жетіспеуі салдарынан, осы ғимараттардың бірнешеуі тозыққан.

Сәулелену оқиғасы

1987 жылдың 13 қыркүйегінде қаладағы тастап кетілген ауруханадан радиоактивті цезий-137 қамтылған медициналық сәулелену көзі ұрланды, нәтижесінде төрт адам қаза тауып, көптеген адамдар радиациялық уланудан зардап шекті. Ластану салдарынан бірнеше қалалық кварталдар бұзылды.

Климат

Қаланың тропикалық ылғалды және құрғақ климаты (Köppen: Aw) орташа температурасы 23,2 °C (74 °F) құрайды. Қазаннан сәуірге дейін жауын-шашын көп болатын ылғалды маусым, ал мамырдан қыркүйекке дейін құрғақ маусым бақыланады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен... Ең төменгі температура 2000 жылдың 18 шілдесінде қала маңында 0,5 °C (33 °F) тіркелген. Ал қала орталығында ең төменгі температура 1938 жылдың 9 шілдесінде тіркелді. Дегенмен, мұндай төмен температуралар өте сирек кездеседі. Қыс айларында температура, әсіресе қала маңындағы аудандарда, көбінесе төмендейді. Ең жоғары температура 2020 жылдың 7 қазанында тіркелді.

Өсімдіктер

"Керрадо" ландшафты галереялық ормандар мен өзен аңғарларымен кесілген кең саванналық формациялармен сипатталады және әртүрлі өсімдік түрлерін қамтиды. Жер асты суы бетке жақын жерлерде ылғалды далалар мен "бурити" пальмаларының өсіп тұруына жағдай жасалады. Биік жерлерде альпілік жайылымдар, ал құнарлы топырақта мезофиттік ормандар кездеседі. "Керрадо" да 1600-нан астам сүтқоректілердің, құстардың және бауырымен жорғалаушылардың түрлері анықталды, оның ішінде 180 жорғалаушы, 113 қосмекенді, 837 құс және 195 сүтқоректінің түрлері бар (WWF). Омыртқасыз жануарлардың ішінде ең белгілілері – термиттер мен жапырақ кесетін құмырсқалар ("саувалар"). Олар "керрадо"ның негізгі шөпқоректілері болып табылады, органикалық заттарды тұтыну және ыдырату процесінде маңызды рөл атқарады, сонымен қатар көптеген басқа жануар түрлері үшін маңызды тамақ көзіне айналады.

Экономика

Бүгінгі таңда Гойания экономикасы әртүрлі салаларға негізделгенімен, жергілікті экономиканың бастауы қалада және оның төңірегінде дамыған ауыл шаруашылығында жатыр. Ауыл шаруашылығы техникасы, құрал-жабдықтары, тыңайтқыштар және басқа да өнімдерді ұсыну экономикалық белсенділіктің үлкен бөлігін құрайды. Ауыл шаруашылығынан кейін көлік құралдарының сатылымы және сервистік қызмет көрсету саласы екінші орында тұр. Көлік құралдарын жөндеу, сату және қайта жаңарту жұмыстары қаланың барлық аудандарында кеңінен таралған және көрінеді. Экономикаға үшінші үлкен үлес мемлекеттік сектор енгізеді. Гойания Гояс штатының астанасы болғандықтан, көптеген федералдық және штаттық мемлекеттік мекемелер орналасқан, олар көптеген жұмыс орындарын ұсынады. Соңғы жылдары Гойанияда заманауи телекоммуникация және оны қолдайтын сала кеңейіп келеді. Көптеген ірі бразилиялық компаниялар қалада кеңселерін ашты. Сонымен қатар, Гойания штат астанасы болғандықтан, түрлі-түрлі жеке медициналық орталықтар мен клиникаларға толы. 2005 жылы қаланың ЖІӨ-сі 13 354 065,00 реалды құрады. Сол жылы қаланың жан басына шаққандағы табысы 11 119 реалды болды.

Демография

IBGE мәліметтері бойынша 2011 жылы муниципалитет халқының саны 1,302,001 адамды құрады, бұл штаттың ең көп халқы бар муниципалитеті және Бразилияда 12-ші орында. Гойания мен Бразилианың маңындағы үлкен халық тығыздығы – қаланың және осы екі қала арасындағы аймақтың өсуіне түрткі болды. Бұл Гойания – Бразилия осінің еліміздегі үшінші ірі агломерациясын құрады, ол шамамен тоғыз миллион адамды біріктіреді. Гойанияның қалалық аймағы Бразилияның ең ірі он агломерациясының бірі болып табылады, халқы 2,173,141 адамды құрайды, ал халық тығыздығы 782,5 адамға шақылдап, штаттың ең жоғары көрсеткішіне ие. Гойанияның Адам Даму Индексі (АДИ) Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасы (БҰҰДП) бойынша жоғары бағаланған, ол 0,832-ге тең. Бұл көрсеткіш Гойас штатындағы 242 муниципалитет ішінде екінші орында, Бразилияның Орта Батыс аймағындағы 446 муниципалитет ішінде үшінші орында және Бразилияның барлық 5507 муниципалитеті ішінде 111-ші орында. Тек білім беру саласын қарастырғанда, индекс 0,933-ке тең (өте жоғары деп саналады), ал Бразилия бойынша бұл көрсеткіш 0,849-ды құрайды. Ұзақ өмір сүру индексі 0,751 (Бразилия бойынша 0,638), ал табыс 0,813 (Бразилия бойынша 0,723). БҰҰДП мәліметтеріне сәйкес, қаланың көптеген көрсеткіштері жоғары және ұлттық орташа деңгейге жақын. Ересектердің сауаттылық деңгейі 96,78%-ды құрайды. IBGE мәліметтері бойынша кедейлік деңгейі 3,64%-ды құрайды, ең төменгі деңгей 2,92%, ең жоғары деңгей 4,35%, ал субъективті кедейлік деңгейі 4,35%-ды құрайды.

Әлеуметтік теңсіздік

Бразилияның ірі қалаларының арасында Гойанияда 2010 жылғы халық санағы бойынша Бразилия География және Статистика институтының (IBGE) мәліметтеріне сәйкес, "фавелалар" (порт. тұрғын үйлер) саны ең төмен. IBGE Гойаниядағы жеті ауданды "нақты емес шоғырланулар" деп атады, бұл үкіметтік термин ретсіз тұрғын үйлерді білдіреді. Алайда, осы жерлердегі үйлердің көпшілігі электр қуаты, су және қоқыс жинаумен қамтамасыз етілген.

Этностық және иммиграциялық

Гойания – қарқынды көші-қонның нәтижесінде құрылған көпұлтты қала. Халықтың Бразилияның орталық-батыс аймағының ішкі аудандарына қоныстануымен тығыз байланысы бар, олар негізінен Гояс штатының ішкі аудандарынан және Бразилияның басқа штаттарынан бірте-бірте тартылды. 2010 жылғы сауалнама бойынша, көшіп келгендердің көп бөлігі Минас-Жерайс, Баия, Токантинс, Мараньяо, Сан-Паулу және Пара штаттарынан. IBGE 2022 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, өзін-өзі анықтау нәтижесінде Гойания халқының құрамында көпұлттылар (48,0%), ақтар (43,6%), қаралар (7,9%), азиялықтар (0,3%) және үндістер (0,1%) бар. Алғашқыда Гойания Гояс штатының ішкі аудандарынан келген көшіп келгендермен қоныстандырылды. Оның құрылуы штаттың халқының өсуіне үлкен үлес қосты, өйткені бұрынғы астана Вила-Боада халық санының азаю белгілері байқалды, бұл штат үшін кері кету болып есептелді. Гойанияның құрылуы қазір Бразилияның ішкі аймақтарындағы сәтті қоныс салудың мысалы ретінде қарастырылады. Бүгінде Гойанияға келіп қоныстанған халықтың басым бөлігі Минас-Жерайс, Баия, Токантинс, Мараньяо, Сан-Паулу және Пара штаттарынан.

Дін

Гойаниядағы мәдени әртүрлілік сияқты, қалада діни көріністер де кездеседі. Бразилия География және Статистика институтының (IBGE) мәліметтері бойынша, Гояния халқының көп бөлігі католиктерді (50,8%), евангелисттерді (32,4%) және спиритистерді (4,2%) құрайды. Халықтың шамамен 10% дінсіз. Сонымен қатар, басқа да діндердің өкілдері де бар (2,3%).

Жол

Гойания федералды астана Бразилиаға төрт қатарлы ақылы тас жол (BR 060) арқылы және Сан-Паулуға тағы бір төрт қатарлы ақылы тас жол (BR 153) арқылы байланысқан. Гояс штаты астанаға кіретін және одан шығатын негізгі артериялық жолдарды (GO xxx белгісімен) күтіп ұстайды: төрт қатарлы жолдар GO 403, GO–020, GO–080, GO–070 және GO–060. Гойания жоспарлы қала болғандықтан, қала орталығындағы аудандар (Setores Central/Oeste/Sul) салыстырмалы түрде оңай навигацияланады. Жылдар өте келе жоспарлы қала құрылысының орнына, Бразилиядағы қала дамуының қалыпты жолы, яғни толық еркіндік саясаты енгізілді. Әлеуметтік және қалалық қажеттіліктер назардан тыс қалды. Осы жоспарлаудың және сенімді қоғамдық көліктің болмауы салдарынан Гойания елдегі жан басына шаққанда ең көп автомобильге ие мегаполис болып табылады; қалада 1 000 000 тіркелген автокөлік бар. Көлік құралдарының көп болуы ең қызыл уақытта үлкен кептелістерге әкеледі.

Темір жол

Темір жол желісі 1970-ші жылдары жабылды, бірақ арт-деко стиліндегі станция әлі де жұртшылыққа ашық. Бүгінде тауарлар тасымалдау байланысқан тас жолдар арқылы жүзеге асырылады.

Қоғамдық көліктер

Барлық қоғамдық көлік автобуспен жүзегізіледі. Гояния қаласындағы автобус қызметін муниципалитетке бағынышты бірнеше көлік компаниясы қамтамасыз етеді. Автобус жүйесінің картасын RMTC сайтында табуға болады. Автобустар белгілі бір кесте бойынша жүреді. Гояния Оңтүстік Америкадағы автобус тасымалында ITS технологиясын қолданатын жалғыз қала, бірақ автобустар көбінесе толы болады. Бразилияның көптеген қалаларынан өзгеше, Гоянияда автобустарда билет сатушылар жоқ; барлық ақы магниттік карталар мен турникеттер арқылы төленеді. Жол ақы төлеу карточкаларын SitPASS ұсынады, оларды көшедегі сатушылардан немесе қаланың шағын дүкендерінен сатып алуға болады. Анхангуэра даңғылы – қаланың ең ірі және ең ұзын даңғылдарының бірі. 1990 жылдардың соңында оның бойындағы барлық ұзындығында арнайы автобус жолағы жасалып, әр 0,5 километр сайын аялдамалар орнатылды. Автобус жолақтары даңғылдың ортасында орналасқан, бұл оған ерекше сыртқы түрін береді. Анхангуэра бағытындағы автобусқа ақысы қалыпты бағаның жартысы, ал осы бағыттағы барлық автобустар – тіркемелі автобустар.

Әуежайлар

Санта-Женовева әуежайы Гойанияның солтүстік-шығыс жағында орналасқан. Бұл әуежайдан Бразилияның ішкі қалаларына алты әуе компаниясы рейстер ұшырады. Жаңа Санта-Женовева халықаралық әуежайы 2016 жылдың мамыр айында пайдалануға берілді. Жаңа әуежайдың жалпы ауданы 34 100 м², онда 4 қақпа, 23 тіркеу тірегі, 11 лифт, 4 эскалатор, 3 багаж тасқыш конвейері және рентген аппараты мен металл іздегіштері бар 3 тексеру жолағы бар. Infraero мәліметінше, осындай инфрақұрылыммен жаңа әуежай жылына 6,5 миллион жолаушыны қабылдай алады. Aeródromo Nacional de Aviação жалпы авиациялық операцияларды қамтамасыз етеді.

Қауіпсіздік

Гойания Бразилиядағы көптеген штат астаналарымен салыстырғанда қауіпсіз қала саналады. Гойас штатының полициясы мәліметінше, жылына орташа құлқылық саны 450 адамнан кем. Дегенмен, 2011 жылы мексикалық сарапшылар ұйымы – Қоғамдық қауіпсіздік және қылмыстық әділет жөніндегі азаматтар кеңесі жүргізген зерттеуде Гойания әлемдегі ең қауіпті 40-шы қала деп танылды. Қала Гойас әскери полициясының бақылауында, олар қылмысқа қарсы күресуге және қала мен штат бойынша бақылау бекеттерін ұстауға жауапты. Әскери полиция патрульдеу кезінде көбінесе ашық қоңыр түсті әскери форма киеді. Қылмыстық істерді қудалау және тергеу, сондай-ақ барлық әкімшілік мәселелер Азаматтық полиция (Policia Civil) жүзеге асырады. Гойанияда жол ережелерін "АМТ" қызметі сақтайды, оның құрамында шектеулі полиция өкілеттіктері бар жол бақылаушылары бар. Бұл бөлім қаланың меншігінде. Олардың міндеттері жол ережелерінің орындалуын қадағалау және қала көшелеріндегі жол-көлік оқиғаларына жауап беру.

Жасыл аймақтар

Гойанияда орталыққа қарай көтерілген көптеген көк үйлер мен жасыл желекті жазықты аралап өсетін бір қабатты отбасылық үйлер орналасқан. Көшелердің көбі тропикалық жеміс ағаштарымен қапталған, ал саябақтарда түпнұсқа тропикалық өсімдіктердің қалдықтары бар. Қала аумағының 30 пайызы ағаштармен жасылдандырылған. Бұл саябақтардың ең маңыздылары – Parque Zoológico, Parque Vaca Brava, Parque Ecológico, Bosque dos Buritis және Parque Areião. Ең үлкен саябақтардың бірі – Bosque dos Buritis, оның ауданы 140 000 шаршы метр, онда сары жемісі бар көптеген бурити пальмалары өседі. Parque Areião – бұл аймаққа тән маймылдардың мекені. Шамамен барлық саябақтар жаяу жүру жолдарымен қоршалған. Гойания «көктемгі астана» ретінде танымал және орталықтан сыртқа қарай өсіп дамыған заманауи қала ретінде жоспарланған. Бастапқы жылдары бұл жоспар тиімді болды, бірақ қаланың жылдам өсуіне байланысты жоспар толық орындалмады, жасыл аймақтардан басқа, бұл кейбір аудандарда, әсіресе қоғамдық көлік және денсаулық сақтау жүйелерінде ауыр инфрақұрылымдық мәселелерге әкелді. Bosque dos Buritis саябағында Сирон Франко жобалаған Әлемдік бейбітшілік монументі орналасқан. Бұл монументте әлемнің 50-ден астам елінің топырағы және шыны қабырғалары бар 7 метрлік ампула орналасқан. Әр жылғы Дүниежүзілік қоршаған орта күнінде жаңа елдің топырағы қосылады. Тағы бір тартымды орын – Чико Мендес ботаникалық бағы, онда бромелиялар, орхидеялар, жеміс ағаштары және көл сияқты ағаштар мен гүлдер өседі. Муниципалитет Алтамиро де Моура Пачеко мемлекеттік паркінің бір бөлігін қамтиды, ол 1992 жылы құрылған.

Зоологиялық саябақ

1946 жылы құрылған зообақта сүтқоректілер, құстар және бауырымен жорғалаушылардың ішінде 1000-нан астам жануар бар. Паркте бес арна бастау алады, және зообақтан басқа, Хорто Флорестал мен Лаго-дас-Росас (Розалар көлі) де орналасқан. Парк Гоянияның ең мәдени тұрғын аудандарының бірі – Сетор Оесте орналасқан.

Бүріті саябағы

Қаланың орталығында орналасқан бұл Гойанияның ең көне жасыл аймағы. Оның ауданы бар. Жүгіру жолы және жаттығу алаңы бар, онда түрлі еңістіктегі тартқыштар мен отыруға арналған орындықтар орналасқан. Бұрыты өзені арқылы үш жасанды көл құрылған. Мұнда Гойания өнер мұражайы мен Азат өнер орталығы орналасқан. Онда мармозеттер тобы және көптеген тасбақалар мекендейді.

Вака Брава саябағы

Вака Брава паркі, доктор Суливан Сильвестр де Оливейраның құрметіне Parque Sulivan Silvestre деп қайта аталды. Әр күн сайын таңертең жүздеген адамдар күнделікті шаруаларын бастау үшін Вака Брава паркін айнала қоршаған тротуармен серуендеу немесе жүгіруден бастайды. Оның ауданы бар, және оның ішінде көл, жергілікті түрлерге жататын ағаштардан тұратын орман, сондай-ақ жаттығу жасауға арналған орындар бар. Вака Брава (шамамен "ашулы сиыр" деп аударылатын) соңғы онжылдықтарда өркендеген және қазір Гоянияның ең маңызды аймақтарының біріне айналған Сетор Буэноның жаңадан гүлденген аймағының символына айналды.

Арейао саябағы

Арейао – Гойанияның ең ірі жасыл аймақтарының бірі. Жоғары тұрғын үйлер орналасқан аймақта, ол тығыз өсімдік жамылғысымен және жиі кездесетін маймылдарымен танымал. Көптеген жаяу жолдардан өзге, мұнда көл, жүгіруге арналған жол және ағаштан салынған көптеген құрылыстар бар, олардың ішінде бамбук орманының ортасындағы сахнасы мен көптеген орындықтары бар шағын театр да бар.

" Кобра Вейга " жылан зерттеу орталығы

Орналасқан аймағында, түрлі түрлерге жататын 750 жыланды ұстауға арналған инфрақұрылым, сондай-ақ зертхана және кеміргіштер үйі бар. Оның негізгі қызметтері – емдік мақсаттар үшін у іздеу, тұтқындық жағдайындағы жыландардың мінез-құлқын зерттеу, тозығы жеткен жерлерді қалпына келтіру, бұлақтар мен олардың орман жамылғысын сақтау.

Бос уақыт

Демалыс мүмкіндіктері әртүрлі. Көптеген сауда орталықтары бар. Көптеген спортзалдар бар, мемлекеттік де, жеке де. Қаланың 45 000 орындық стадионы бар: Серра Дурада стадионы. Гоянияда автокөлік жарыстарына арналған (Айртон Сенна халықаралық жарыстар трассасы), картинг трассасы және ат жарыстары трассасы бар.

Спорт

Гоианияда бес футбол клубы бар: Гоиас Эспорт Клубе, Атлетико Клубе Гояниенсе, Вила Нова Футбол Клубе, Гоиания Эспорт Клубе, Монте-Кристо Эспорт Клубе. Гойас А сериясында, ал Атлетико Гояниенсе және Вила Нова В сериясында өнер көрсетеді.

Гоианияда екі негізгі спорт стадионы бар. Екі стадион да Гояс штатының меншігі. Ең үлкені – "Серра Дорада" стадионы. Стадионның сыйымдылығы 50 049 көрерменге арналған, оны Goiás Esporte Clube және Vila Nova Futebol Clube командалары негізгі үй стадионы ретінде пайдаланады. Гояниядағы тағы бір маңызды стадион – Педро Людовико Тейшейра стадионы, ол "Олимпико" стадионы деп те аталады. Қазіргі уақытта ол 12 055 көрерменге арналған және көбінесе Atlético Clube Goianiense командасы оны пайдаланады.

Мұражайлар

Ең маңызды мұражайлар: Гойас федералды университетінің антропологиялық мұражайы, Гойано тарих алды және антропология институты, Орнитология мұражайы қоры, Заманауи өнер мұражайы және Зороастро Артиага мұражайы. Бір қызықты орын – «Серрадо ескерткіші» деп аталатын жер.

Музыка

Бірнеше еселі табысқа ие болған Гояс – сертанехо (кентри музыкасы) жанрының алғашқы отаны. Сертанехоның екі түрі басым: модао – ескі сертанехо музыкасы, ал сертанехо университетарио – жаңа сертанехо музыкасы. Гояния, 1980 жылға дейін ауылдық болған штатының астанасы ретінде, ауылдық өмір салтымен тығыз байланысты сертанехо стилінің ықпалында болды. Сертанехо Гояс мәдениетінің символы болып табылатынмен, кейбір адамдар рок сахнасын оған жауап ретінде және ауылдық мәдениеттен тәуелсіз, Гоянияның өзіндік мәдениетін қалыптастырушы орталық деп қарастырады. Гояния Бразилиядағы андеграунд рок қозғалысының жетекші орталығы. Гоянияда Бразилияның ең маңызды рок сахналарының бірі орналасқан. Бұл 1990 жылдардың басында қалада алғашқы тәуелсіз рок фестивальдерінің құрылуымен басталды. Monstro Discos, Two Beers or Not Two Beers және Insetus сияқты тәуелсіз лейблдар өркендеп, сахнаны қолдау және таратуда маңызды рөл атқарды. Бұл сахна басты ақпарат құралдарынан толыққанды тәуелсіз болғандықтан, кейде тіпті Гояния тұрғындарының өзіне де белгісіз болады. Басты стильдер: MQN, Black Drawing Chalks, Violins, Torn Birds, Hang The Superstars, Valentina, NEM, Fantasma de Agnes және Flores Indecentes сияқты топтар ұсынатын альтернативті немесе инди-рок; Desastre, Vacilo, Descarga Negativa, Senhores, Umbral және HC 137 сияқты топтардың панк және хардкоры; сондай-ақ Ressonância Mórfica (көптеген металл топтарынан айырмашылығы, олар архаикалық португал тілінде орындайды), Spiritual Carnage, Eternal Devastation және Hellphoria сияқты топтардың металл музыкасы. Қалада екі ірі тәуелсіз фестиваль өтеді: Бананада (әдетте мамыр айында) және Goiânia Noise (әдетте желтоқсан айында). Диджей Алок осы қалада дүниеге келген.

Денсаулық

Гойания медицинаның бірнеше саласында, әсіресе офтальмология, неврология, күйіктерді емдеу және мәйіс бойынша ұлттық деңгейдегі маңызды орталық саналады.