"Джонни Доллар: Сақтандыру тергеушісінің шығындар тізімі"

Кіріспе

CBS радио драмасы (1949–1962)

"Yours Truly, Johnny Dollar" – 1949 жылдың 18 ақпанынан 1962 жылдың 30 қыркүйегіне дейін CBS радиосында эфир берілген радио драма. Алғашқы бірнеше маусымда басты кейіпкер Джонни Доллар жеке тергеуші ретінде бейнеленді, және Чарльз Расселл, Эдмонд О'Брайен және Джон Лунд жылдар бойы оның рөлін кезекпен ойнады. 1955 жылы бір жылдық үзілістен кейін, сериал ең танымал нұсқасында Боб Бейлидің қатысуымен қайта оралды – "әрекетке толы шығындар тізімі бар Американың керемет тәуелсіз сақтандыру тергеушісінің жазбадағы оқиғалары". 12 жылдық көрсету барысында 809 эпизод (сондай-ақ эфирге шығармаған екі сынақ эпизоды) жарық көрді, және бүгінгі күні олардың 710-нан астамы сақталған. Джим Кокстың "Американдық радио желілері: Тарих" кітабында "886 жалпы қойылым" деп көрсетілген, оның ішінде қайталап көрсетілгендер де бар.

Формат

Ең танымал форматты жазушы-режиссер Джек Джонстон құрастырды. Әрбір жағдай әдетте сақтандыру агентінің Джонниге қосымша тексеру үшін телефон соққаннан басталар еді: күмәнді өлім, әрекет жасалған алаяқтық, жоғалған адам немесе басқа да жұмбақ жағдайлар. Әрбір оқиға Джонниді алысқа, көбінесе АҚШ-тың ішінде, кейде шетелге сапар шегуге мәжбүр ететін, онда тергеу барысында оған жеке қауіп төндірілетін. Ол әрбір оқиғаны алғаш тексерген полиция қызметкерлерімен жазбаларын салыстырып, нақты не болғанын анықтағанға дейін әрбір ізді қадағалап отыратын. Джоннидің әрбір жағдай бойынша құрастырған файлы әдетте «іс» деп аталатын, мысалы, «Күміс көк ісі» немесе «Форбс ісі». Кейінгі эпизодтар көбірек қиялға толы болды, «Жолдан тайған форель ісі» және «Атқа мінгеннің құны ісі» (соңғысында Винсент Прайс өзінің сиретін сомдап, қонақ ретінде пайда болды; мұнда Прайс пен Доллар Прайстің сақтандыру агенті ұрлаған суретті қайтарып алу үшін бірігіп жұмыс істейді) сияқты атаулармен. Джонни көбінесе жұмысына қатысты, бірақ кейде саяхаттарында кездескен әйелдермен романтикалық қарым-қатынасқа түсер еді; кейінгі эпизодтар Джонниге Бетти Льюис есімді тұрақты сүйіктісін сыйлады. Джоннидің бос уақыты көбінесе балық аулаумен өтетін, сондықтан оның клиенттері оны жақсы балық аулайтын жерге жұмысқа алуға көндіру үшін осы сүйікті әуесқойлығын пайдаланатын. Оның өткені сирек айтылар еді, бірақ Доллар «Беннет ісінде» өзін төрт жылдық АҚШ теңіз жаяу әскерінің қызметшісі ретінде сипаттап, содан кейін он жыл полиция қызметкері болып жұмыс істеп, кейін сақтандыру тергеуіне ауысқанын айтты. «Блэкберн ісінде» Доллар Пинкертон детективі ретіндегі қызметін де еске алады. Әрбір оқиға қайта ойнатылатын, ал әрбір бірнеше минуттан кейін Джонни шығыс есебінен бір тармақ тізімдейтін, бұл тиімді түсіністікке көмектесетін. Шығыс есебінің көп бөлігі көлік, тұру және тамаққа қатысты, бірақ Джонни үшін ешқандай шағын шығын да маңызсыз болған жоқ, мысалы, «Тоғызыншы тармақ, 10 цент. Аспирин. Маған қажет болды». Ақша сомалары әрқашан нақты болмады: Джонни тізімдеген ең кішкентай тармақ – «екі цент: кәсіби сәтсіздіктен кейін сезінгенім» болды; ең үлкені – «бір миллион доллар» (жоғалған әйел мен оның қызын қарлы қабінен тапқаннан кейін сезінген сезімі). Эпизодтар көбінесе Джонни шығыстарын қорытындылап, өзінің орналасқан жері Коннектикут штатының Хартфорд қаласына қайтуымен аяқталар еді. Кейде Джонни «Ескертпелер» бөлімінде істің соңы туралы сарказммен жазылған постскриптум қосатын. («Тодд ісі», Джонниді ерекше жирендірген, «Ескертпелер – жоқ!» деген сөзбен аяқталды). Кейінгі маусымдарда бағдарлама кейде өзіне сілтеме жасады, басқа кейіпкерлер Доллардың даусын радиодан таниды; «Салькоффтың жалғасы» эпизодында Джоннидің радиошоуы маңызды сюжеттік бұрылысқа айналады.

The format best remembered was instituted by writer director Jack Johnstone. Each case usually started with a phone call from an insurance adjuster, calling on Johnny to investigate an unusual claim: a suspicious death, an attempted fraud, a missing person, or other mysterious circumstances. Each story required Johnny to travel to some distant locale, usually within the United States but sometimes abroad, where he was almost always threatened with personal danger in the course of his investigations. He would compare notes with the police officials who had first investigated each strange occurrence, and followed every clue until he figured out what actually happened. Johnny's file on each case was usually referenced as a "matter," as in "The Silver Blue Matter" or "The Forbes Matter". Later episodes were more fanciful, with titles like "The Wayward Trout Matter" and "The Price of Fame Matter" (the latter featuring a rare guest star appearance by Vincent Price as himself; here Price and Dollar team up to retrieve a painting stolen by Price's insurance agent). Johnny usually stuck to business, but would sometimes engage in romantic dalliances with women he encountered in his travels; later episodes gave Johnny a steady girlfriend, Betty Lewis. Johnny's precious recreational time was usually spent fishing, and it was not uncommon for Johnny's clients to exploit this favorite pastime in convincing him to take on a job near good fishing locations. His past was rarely mentioned, but Dollar in “The Bennett Matter” described himself as a four year US Marine veteran who then worked as a police officer for a decade before changing careers to insurance investigation. In "The Blackburn Case" Dollar also refers to his time as a Pinkerton Detective. Each story was recounted in flashback, and every few minutes the action would be interrupted by Johnny listing a line item from his expense account, which served as an effective scene transition. Most of the expense account related to transportation, lodging, and meals, but no incidental expense was too small for Johnny to itemize, as in "Item nine, 10 cents. Aspirin. I needed them." The monetary amounts weren't always literal: the smallest line item Johnny ever recorded was "two cents: what I felt like" after a professional setback; the largest was "one million dollars" (the way he felt after finding a missing woman and her daughter in a snowbound cabin). The episodes generally finished with Johnny tallying up his expense account and traveling back to Hartford, Connecticut, where he was based. Sometimes Johnny would add a sardonic postscript under "Remarks," detailing the aftermath of the case. ("The Todd Matter," which especially disgusted Johnny, ended abruptly with "Remarks – nil!") In later seasons the program sometimes referred to itself, with other characters recognizing Dollar's voice from the radio; in the episode “The Salkoff Sequel Matter” Johnny’s radio show becomes an important plot point.

Бастапқы шығарылым

Бастапқыда Джонни Доллар – ақылды, қатал, әзілге құмар детектив болатын. Ол официанттар мен қызметшілерге күміс доллармен сыйлықтар тастайтын. Дик Пауэлл осы кастинг-шоуда басты рөлге үміткер болды. Пауэлл кастингке қатысқан шоу бастапқыда «Yours Truly, Lloyd London» деп аталды, бірақ шоудың аты мен басты кейіпкерінің есімі нақты сақтандыру компаниясы «Lloyd's of London» компаниясымен заңдық мәселелерді болдырмау үшін өзгертілді. 1948 жылдың 7 желтоқсанында жазылған кастинг үнтаспасынан бұрын. Джонни Доллар рөлін сомдаған алғашқы үш актер – радиоактер Рассел және кинодағы қатал актерлер Эдмонд О'Брайен мен Джон Лунд – сол кездегі басқа детективтік сериалдардан (Ричард Даймонд, Филип Марлоу және Сэм Спейд) Джонни Долларды көп ерекшелендіре алмады. Джонни әрқашан полицияның досы болғанымен, заңның қатаң түсіндірілуіне міндетті түрде мән бермейтін. Ол өзінің әділеттілік сезімін қанағаттандыру үшін кейбір нәрселерді көз жұмып қарауға дайын еді, бірақ бұл оның жұмыс берушісінің мүддесі де қорғалған жағдайда ғана мүмкін болатын. Сериал 1954 жылдың қыркүйегінде аяқталды.

Жаңғыру

CBS радиосы 1955 жылдың қазан айында «Yours Truly, Johnny Dollar» бағдарламасын жаңа бас рөлдегі актер, жаңа режиссер және жаңа форматпен қайта жаңғыртты. Бағдарламаның форматы 30 минуттық, аптасына бір бөлімнен 15 минуттық, аптасына бес күнге созылатын сериалға өзгерді. Сериалдың сценарийлерін көбінесе Джонстон, «Джон Доусон» (Э. Джек Ньюманның псевдонимі), Лес Кратчфилд немесе Роберт Райф жазды. Блейк Эдвардс та бірнеше сценарийге үлес қосты, ал бағдарламаны әрқашан Джонстон өндірді және режиссерлік етті. Бағдарламада Вирджиния Грегг, Гарри Бартелл, Вик Перрин, Лоуренс Добкин, Стейси Харрис, Парли Бейр, Говард Макнир, Джон Дехнер, Барни Филлипс, Лилиан Бьюифф, Тони Барретт, Дон Даймонд, Алан Рид және Форрест Льюис сияқты актерлердің тұрақты тобы болды. Сонымен қатар, кейде кино актерлері де қатысты, олардың ішінде Джей Новелло, Ханс Конрид, Франк Нельсон, Леон Беласко, Уильям Конрад, Эдгар Барьер, Жанна Бейтс, Глория Блонделл және Билли Халоп болды. 1956 жылдың соңында CBS радиосы бағдарламаны қайта жаңартып, оны апта сайынғы жарты сағаттық драмаға айналдырды, ол жексенбі күндері кешкі эфирде көрсетілді. Боб Бейли 1960 жылға дейін бас рөлді сомдады және өзінің бірінші және орта атын (Роберт Бэйнтер) қолданып, «Кармен Крингл мәселесі» атты бір бөлімнің авторы болды. Бағдарламаны персоналдық жарнамашы Дэн Кубберли Эдмонд О'Брайеннің кезеңінде таныстырды, ал Рой Роуэн Боб Бейлидің жұмысының алғашқы екі жылында жарнамашы болды; ол сонымен қатар CBS телеарнасының «I Love Lucy» бағдарламасында да жарнамашы болды. «Лейрд Дуглас мәселесі» сериалында, Джони Доллардың күлкі үшін ойнаған жалғыз сериалында, Рой Роуэн сценарийге иттер көрмесінің сарапшысы «Рэй Роланд» рөлінде жазылды. 1957 жылы Роуэннің орнын Дэн Кубберли басты, ол серияға қайта оралды.

CBS-дегі өзгерістер

CBS радиосы 1959 жылғы маусымда үнемдеу шарасын енгізуге тырысты: оның қалған төрт драмалық сериясы («Yours Truly, Johnny Dollar»; «Suspense»; Уильям Конрадтың басты рөлде ойнаған «Gunsmoke» және Джон Дехнердің басты рөлде ойнаған «Have Gun, Will Travel») Голливудтан Нью-Йоркке көшірілуі тиіс болды. Бұл жоспарға қарсылық болды, себебі «Gunsmoke» және «Have Gun, Will Travel» бағдарламаларының актерлері мен топтары Нью-Йоркке көшудің орнына бағдарламаларды өздері тоқтатуға дайын еді. Бұл жағдай 17 ай бойы тоқтап тұрды, өйткені төрт бағдарлама да эфирде қалды. Соңында, 1960 жылғы қарашада CBS радиосы «Gunsmoke» бағдарламасын Калифорнияда қалдырды, «Have Gun, Will Travel» бағдарламасын тоқтатты және «Yours Truly, Johnny Dollar» мен «Suspense» бағдарламаларын Нью-Йоркке көшірді. Боб Бейли басқа жерге көшпеуге шешім қабылдап, Джонни Доллар рөлінен бас тартты. Бейлидің 1960 жылғы 27 қарашада эфирде жаңырған соңғы өнері «Бос қауіп-қатер» деп аталатын сценарийде болды, бұл, мүмкін, жазушы Джонстонның Калифорниядағы өндірісті тоқтату ниетіне қатысты сынды білдіргені болуы мүмкін. Нью-Йоркте CBS штатының продюсері Бруно Зирато (CBS телешоуларын да жүргізген) «Yours Truly, Johnny Dollar» бағдарламасын өз қолына алды, бірақ Джонстон сценарий жазуын жалғастырды. Бұрынғы бала актер Боб Ридик басты рөлді түпнұсқадағы Доллар, Чарльз Расселлді еске түсіретіндей ойнады. Алты айдан кейін оның орнын Мандель Крамер басты, ол рөлге өзінің сәл тартымды түсіндіруін берді. Көптеген жанкүйерлер Мандель Крамерді Бейлиден кейін ең тиімді Джонни Доллар деп санады. Ридик пен Крамер екеуі де Нью-Йорктегі CBS акционерлік компаниясының мүшелері болды және екеуі де басқа CBS драмаларында ойнады.

Соңы

CBS телеарнасында көрсетілген «Yours Truly, Johnny Dollar» және «Suspense» сериалдарының соңғы эпизодтары көбінесе радионың алтын ғасырының аяқталуы деп есептеледі. «Джонни Доллар» бағдарламасының соңғы бөлімі «Тіл білдіру ісі» 30 қыркүйек 1962 жылы, шығыс уақыты бойынша сағат 18:35-те аяқталды, одан кейін «Күмәнділік» сериалының соңғы эфирі болды. Желілік радиодрамалар эфирге оралғанмен – ABC-нің «Theater Five» (1964–65) және CBS Radio Mystery Theater (1974–82) – бұл көбінесе тәжірибелік «драмалық шеберхана» сияқты бағдарламалар болды және олар тұрақты форматты немесе басты кейіпкерді ұстанбады. Дегенмен, соңғысы 1970-ші жылдары АҚШ коммерциялық радиожелілерінде драманың қысқа қайта жандануына мүмкіндік берді. 1920 жылдары бастау алған радио драмасының «Алтын ғасыры» 1962 жылы «Джонни Доллармен» бірге аяқталды. «Yours Truly, Johnny Dollar» сериалының табысын теледидарға көшіруге үш рет әрекет жасалды. Чарльз Расселл 1949 жылы Ралф Леви режиссерлік еткен пилоттық фильмде, Боб Бейли 1958 жылы «Джонни Доллардың оқиғалары» атты пилоттық фильмде түсті (Бейлидің 175 см бойы мен 68 кг салмағы қатал жігіт имиджіне сай келмегендіктен бұл әрекет сәтсіз аяқталды), ал Уильям Брайант 1962 жылы «Джонни Доллар» атты пилоттық фильмде ойнады. Соңғы пилоттық фильмнің сценарийін Блейк Эдвардс жазып, өндіріске алып, режиссерлік етті.

Мұра

Yours Truly, Johnny Dollar CBS радиосының тыңдаушыларына осыншалықты таныс болғандықтан, арнадағы тұрақты комиктер Боб пен Рей оны кейде пародизациялап отырды. Олардың "Айс Уиллоуби, халықаралық детектив" атты нұсқасы Джонни Доллар форматын – экзотикалық орындар, континенттік шенеуніктер, салқынқанды жаулар және шиеленіскен қақтығыстарды ұстанды. Рей Гулдинг Боб Бейлидің сөйлеуін керемет дәлдікпен еліктеді. Алайда, комедиялық нұсқада детектив көбінесе ұрысып-шабысып шаршап, істен бас тартатын. Yours Truly, Johnny Dollar 1960-жылдары және 1970-жылдардың басында Иран радиосындағы танымал апталық радио-драма еді. Джонни Доллар рөлін радиода танымал орындаушы Хайдар Сареми сомдады. Алғашқы нұсқадан өзгеше, Джонни Доллар көбінесе қылмыстық тергеуші рөлінде болды. Әрбір бөлімнің соңында хабаршы радио тыңдаушыларынан Джонни қылмыскерлерді қалай тапқанын сұрап, шоуды қызықты викторинаға, сондай-ақ драмаға айналдырды. Дұрыс жауап бергендер жүлде ұтысының жеребесіне қатысты. 1970 және 1980-жылдары комедиялық труппа The Firesign Theatre бірнеше сатирикалық альбомдар шығарды. Олардың кейбіреулерінде Сэм Спейд пен Джонни Долларға ұқсас Ник Дэнжер, Үшінші Көз кейіпкері бар ескі радионың пародиасы орын алды. Сценарийлерде радиоға жасалған ишаралар, мысалы, "Бұл беттің жоғарғы жағында Санта-Барбарада қар жауды" сияқты сөздер мен радио дыбыс эффектілеріне арналған импровизациялар жиі кездеседі. 2003 жылы Moonstone Books Yours Truly, Johnny Dollar радио бағдарламасын Эрик Териол суреттеген және Дэвид Галлагер жазған графикалық романға бейімдеді. Шоу 1990-жылдардың басынан бері Вашингтондағы WAMU арнасындағы The Big Broadcast бағдарламасының ашылу бөлігі ретінде кезең-кезеңімен эфирге шығып тұрады. 2017-жылдың тамызынан бастап шоу күніне бірнеше рет Такомадағы KTQA FM 95.3 және Канаданың Нова-Шотландия провинциясындағы Middle LaHave қаласындағы CHLU FM арналарында көрсетілуде. 2021-жылдың тамызында SiriusXM спутниктік радио желісі шоудың көптеген бөлімдерін "Radio Classics" 148 арнасында эфирге шығара бастады. 2019-жылдың ақпанына қарай бағдарлама туралы "Соңғы тұрған адам – Джонни Доллар және ескі радионың соңы" атты деректі фильм түсірілді. 2023 жылы Джонни Доллар қазіргі заманғы киберқылмыстарды тергейтін жаңа графикалық роман сериясы басталды. "Құрылымы күшті шығындар тіркемесі бар адам" – қазіргі заманғы киберқылмыстарды зерттейтін, төлемді өтеп беруге арналған сақтандыру агенті, заманауи кезеңде сатудан түскен ақшаны талап етушілерге қарсы күреседі.

Yours Truly, Johnny Dollar was so familiar to CBS Radio's listeners that the network's resident comedians, Bob and Ray, occasionally satirized it. Their version, "Ace Willoughby, International Detective," followed the Johnny Dollar format of exotic locales, continental officials, cool villains, and tense confrontations, with Ray Goulding doing a letter perfect imitation of Bob Bailey's delivery. In the comedy version, however, the detective usually gave up on the case after being beaten up incessantly. Yours Truly, Johnny Dollar was a popular weekly radio mystery play in the 1960s and early 1970s on Radio Iran. The role of Johnny Dollar was played by Heidar Saremi, a popular radio performer. Contrary to the original, Johnny Dollar was more of a criminal investigator. At the end of each episode, the narrator asked the radio audience how Johnny found the perpetrators, making the show a mystery quiz as well as a drama; those who guessed correctly were entered into a raffle for a prize. In the 1970s and 1980s the comedy troupe The Firesign Theatre released a number of satirical record albums; several featured spoofs of old time radio featuring the character Nick Danger, Third Eye, who was loosely based on Sam Spade and Johnny Dollar. The scripts included inside references to radio with lines such as, "It had been snowing in Santa Barbara ever since the top of the page," and riffs on radio sound effects. In 2003, Moonstone Books adapted the Yours Truly, Johnny Dollar radio program into a graphic novel illustrated by Éric Thériault and written by David Gallaher. The show has been the opening item on The Big Broadcast on WAMU in Washington, D. C. off and on since the early 1990s. As of August 2017, the show is being aired several times a day on KTQA FM 95.3 in Tacoma, WA and CHLU FM in Middle LaHave, Nova Scotia, Canada. In August 2021, the SiriusXM satellite radio network began airing many episodes of the show on its "Radio Classics" channel 148. As of February 2019, a documentary about the program, Last Man Standing – Johnny Dollar & the End of Old Time Radio, has been produced. In 2023, a new graphic novel series was launched with Johnny Dollar investigating cybercrimes of the modern age. "The man with the action packed expense account" is a cyberinsurance investigator, taking on ransomware actors in the modern age.