Көне Израиль патшасы Шалумның тарихы

Кіріспе

Ежелгі Израиль патшасы

Исраилдің Шалум (Шаллум, "құн төлеу", шамамен б.з.д. VIII ғасырдың ортасы), ежелгі Израиль патшалығының он бесінші патшасы және Ябестің ұлы болған. Шаллум әулеті немесе Шаллум үйі – тек Шалуммен (б.з.д. 752 жылы билік құрған) ұсырылған, қысқа мерзімді әулет.

Киелі кітапта

Бастапқыда патша Зәкәрияның әскерінің қолбасшысы болған Шаллум «Зәкәрияға қарсы қастандық жасап, оны халықтың алдында ұрып-соғып, өлтіріп, орнын басып патша болды» (Патшалар 15:10 (HE)). Ол «Самарияда бір ай» (Патшалар 15:13 (HE)) ғана билік жүргізді, содан кейін Менахим – Зәкәрияның әскерінің тағы бір қолбасшысы – көтеріліп, Шаллумды өлтірді (Патшалар 15:14–17 (HE)). Сонда Менахим Шаллумның орнына патша болды. Патшалар кітабында (2 Патшалар, 15-тарау, 10, 13-аяттар) Шаллумның әкесі Ябес деп айтылады. Дегенмен, бұл үзіндіде Шаллумның Ябес деген қаланың «ұлы» болғаны айтылуы мүмкін. Осы көзқарас бойынша, Шаллум Ғилаадтағы Ябес қаласынан шыққан болуы мүмкін. Бұл қала Киелі кітапта бірнеше рет еске алынады. Билер кітабында (21-тарау) қала тұрғындарының еркектері өлтіріліп, олардың бойжеткен қыздары Бунямин тайпасының ер адамдарына әйел ретінде беріледі. Шаллумның әкесі Ябестің есімі грек тілінде «Ябес» деп аударылған. Жосеф Киелі кітапқа қайшы келіп, Шаллумды өзінің алдындағы Исраил патшасы Зәкәрияның досы ретінде бейнелейді. Иосиф Флавий Зәкәрияның досы оған сатқындық жасап, өлтіргенін көрсету арқылы оның өлтірілуінің ауырлығын (азап-азапты) әдейі күшейтеді. Иосиф Флавий сондай-ақ Яһуданың Жоаш пен Амасияның өз достарымен өлтірілгенін айтады. Киелі кітапта қастандықтың орны нақты көрсетілмеген, грек тіліндегі әртүрлі нұсқалары оны Иблеам немесе Кеблаам қаласы деп атайды ('Ιεβλαάμ немесе Κεβλαάμ). Жосеф бұл оқиғаның болған жерін атамайды. Жосефтің баяндауында Шаллум Зәкәрияны өлтіріп, Исраилдің билігін басып алады және отыз күн билік етеді. Бұл оқиғада Киелі кітап деректерінде орындалған болжам туралы айтылады, Яху үйі (Зәкәриямен бейнеленген) тек төрт буын билік етеді. Иосиф Флавий бұл болжам туралы ешнәрсе айтпайды. Иосиф сондай-ақ Киелі кітаптағы Шаллумның билік орнының Самария қаласы болғанын және оның Яһуда патшалығының монархы Озияның 39-шы патшалық жылында таққа отырғанын да еске алмайды. Иосиф Флавий Исраилдің соңғы бірнеше патшалары туралы баяндамаларын қысқартады, толық баяндаманы тек Менахим мен Осия үшін сақтайды. Жосефтің баяндауында Менахим грекшеленген Манаэмос (Μαναῆμος) деген атпен таныстырылады. Ол грек тілінде strategos деген атақпен танылады, оны бас офицер деп аударуға болады. Жосеф Флавийдің баяндамасында Менахим билік ордасы «Тарс» (Θαρσῆ, Тирза қаласымен сәйкес келеді) болған генерал ретінде суреттеледі. Оқиғадан кейін Менахим Зәкәрияның өлтірілгенін естіп, бүкіл әскерін Самарияға Шаллумға қарсы әкеледі. Осылайша Иосиф Флавий бұл оқиғаны Киелі кітаптағы жазбаларға қарағанда әрі толық, әрі сенімді түрде баяндайды.

Originally a captain in the army of King Zechariah, Shallum "conspired against Zechariah, and smote him before the people; and slew him, and reigned in his stead" (Kings 15:10 (HE)). He reigned only "a month of days in Samaria" (Kings 15:13 (HE)) before Menahem—another captain from Zechariah's army—rose up and put Shallum to death (Kings 15:14–17 (HE)). Menahem then became king in Shallum's stead. In the Books of Kings (2 Kings, Chapter 15, verses 10, 13 14) Shallum's father is identified as Jabesh. However, the passage may instead mention a toponym, identifying that Shallum was "the son" of a city called Jabesh. In this view, Shallum may have originated from Jabesh Gilead. The city is mentioned several times in the Biblical texts. In the Book of Judges (Chapter 21), the male inhabitants of the city are murdered and their virgin girls are given as brides to the men of the Tribe of Benjamin. The name of Jabesh, Shallum's father, is Hellenized to "Jabësos". Contradicting the Bible, Josephus depicts Shallum as a friend of his predecessor Zechariah of Israel. Josephus intentionally heightens the pathos (suffering) of Zechariah's assassination, by depicting him betrayed and killed by a friend. Josephus similarly depicts Jehoash of Judah and Amaziah of Judah as victims of assassination by their respective friends. The location of the assassination is left unclear in the Biblical texts, with various Greek versions identifying it as the city of Ibleam or Keblaam ('Ιεβλαάμ or Κεβλαάμ. Josephus simply mentions no location for the event. In Josephus' narrative, Shallum murders Zechariah, seizes power over Israel, and reigns for thirty days. In this position, the Biblical sources speak of a fulfilled prophecy, that the House of Jehu (represented by Zechariah) would only reign for four generations. Josephus omits any reference to this supposed prophecy. Josephus similarly omits Biblical information that Shallum's seat of power was the city of Samaria, and that Shallum rose to the throne during the 39th regnal year of Uzziah, monarch of the Kingdom of Judah. Josephus has a tendency to abridge the narratives concerning the final few monarchs of Israel, with full length narratives reserved only for Menahem and Hoshea. Josephus' narrative next introduces Menahem under the Hellenized name Manaëmos (Μαναῆμος. He is identified with the Greek title of strategos, translating to general officer. In Josephus' narrative, Menahem is depicted as a general whose seat of power was the city of "Tharsë" (Θαρσῆ, identified with the city of Tirzah. In the narrative, Menahem hears news that Zechariah has been assassinated, and then brings his entire army to Samaria to face Shallum. Josephus thus gives both a more detailed and a more plausible account of the event than the Biblical texts, where Menahem is seemingly acting alone.

Тарих

Уильям Ф. Олбрайт оның билеу мерзімін б.з.д. 745 жылға, ал Хукер б.з.д. 747 жылға белгілеген. Э. Р. Тиле б.з.д. 752 жылды ұсынған.