Кіріспе

Бразилиялық ақын, романист және драматург Хилда де Альмейда Прадо Хилст (21 сәуір 1930 - 4 ақпан 2004) - бразилиялық ақын, романист және драматург. Оның шығармалары мистика, ес-ақыл жоғалту, дене, эротизм және әйелдердің сексуалдық азаттығы тақырыптарын қамтиды. Хилст Джеймс Джойс пен Сэмюэл Беккеттің еңбектерін жоғары бағалаған, олардың стильдерінің – сана ағыны және қираған шындық сияқты – әсері оның өзінің шығармаларында анық көрінеді. Сан-Паулу штатының Жау қаласында туған Хилст 1952 жылы Сан-Паулу университетін бітірді. Онда оқып жүрген кезінде 1950 жылы өзінің алғашқы өлеңдер жинағын жариялады. Еуропаға жасаған қысқа сапардан кейін, Хилст Никос Казанцакистің "Грекоға есеп беруі" атты еңбегінің ықпалымен Сан-Паулу қауымынан алшақтап, Кампинас қаласының шетіндегі шаруашылыққа уақытша шегінді. Өмірін әдеби шығармашылыққа арнауды шешкен ол Күн үйін (Casa do Sol) салдырды, онда бірнеше суретшілер мен зиялыларды тұруға шақыратын. Өмірінде қырық шығарма жазған ол өзінің буынындағы ең нәтижелі жазушылардың бірі болды. Оның еңбектері туған елінен тыс жерлерде тек қайтыс болғаннан кейін ғана, бірнеше кітабы ағылшын тіліне аударылған соң танымал болды.

Ерте мансап

Хилст өзінің алғашқы өлеңдер кітабын 1950 жылы жарыққа шығарды, ол "Омен" (Presságio) деп аталды және Хорхе де Лима мен Сесилия Меирелес сияқты замандастарынан зор мақтау алды. Көп ұзамай, 1951 жылы ол екінші кітабын, "Алжира балладасы" (Balada de Alzira) деп жариялады. Сол жылы Хилст әкесінің қамқоршылығын өз мойнына алды. Кейін, 1957 жылы Хилст жеті айлық Еуропа сапарына шықты, Франция, Италия және Грекия елдерін аралады. Сан-Паулуға оралғаннан кейін ол Сумаре ауданына қоныстанды және Жилка Мачадо мен Браулио Педросо сияқты суретшілермен жиі кездесті. Ол сол жерде "Күн үйі" (Casa do Sol) деген атпен жаңа үй салуға бұйрық берді, оны өзі шабыт пен шығармашылық үшін арналған көркемдік кеңістік ретінде жобалады. 1966 жылы үй аяқталғаннан кейін ол бұрынғы қарым-қатынаста болған скульптор Данте Касаринимен бірге оған көшті.

Театр және проза

Күн үйінде Хилст алғашқы театрлық туындыларын жаза бастағанда ерекше жемісті болды, 1967 және 1969 жылдар аралығында тоғыз пьеса және бір поэзия жинағын аяқтады. Хилст өмірінің қалған бөлігін Кампинаста басқа суретшілермен бірге, көбінесе усақтап жасырын өткізді. Күн үйі суретшілер мен жазушылардың бас қосып, шығармашылық атмосфераны сезінетін орталығына айналды, олар осы жерде уақыт өткізуге шақырылатын. Бруно Толентино және Каио Фернандо Абреу – осы мүмкіндікті пайдаланған екі белгілі суретші. Күн үйінде тұрған кезінде Хилст сонымен қатар электронды дауыс құбылыстарымен айналысты, бұл – өлгендердің дауыстарын түсіндіретін электронды жазу әдісі. 1969 жылы ол екінші үйін – Каса да Луа (Ай үйі) салды. Оның театрлық шығармалары сол жылы аяқталып, бір жыл өткен соң "Fluxo Floema" атты тәжірибелік мәтінімен прозаға көшті.

Кейінгі жылдар

1980 жылдары кітап сатудың нашарлауына байланысты қаржылық қиындықтар күшейгенде, Хилст Кампинас мемлекеттік университетіндегі «Резидент-суретші» бағдарламасына (Programa do Artista Residente) қатысты, бұл бағдарламаға қатысқан алғашқы суретші ол болды. Бағдарламаның мақсаты студенттерге белгілі авторлармен кездесуге мүмкіндік беру еді. Кейін ол университетте оқытушы болып жұмыс істеді. 1990 жылы Хилст Лори Лэмбидің «Қызғылт дәптері» (O caderno rosa de Lori Lamby) кітабын жариялады, ол порнографиялық төрт кітабтан тұратын циклдің бірінші кітабы еді. 1990 жылдары ол «өз жазуының аз адамға жететініне көңілі толмағандықтан» «қатаң әдебиетке қош салаймын» деп мәлімдеді. Хилсттің көптеген кітаптары алғашқыда Бразилияның шағын баспаларынан шыққан, бірақ 2001 жылдан бастап Бразилияның Globo медиа компаниясының баспа бөлімі Editora Globo, «Hilda Hilst жинағы» (Coleção Reunidas de Hilda Hilst) аясында оның барлық туындыларын қайта басып шығара бастады. Ол сондай-ақ сол жылы жазуын тоқтатып, бір сұхбатта айтқысы келгеннің бәрін айтқанын мәлімдеді.

Өлім

Хилст 2004 жылғы 4 ақпанда Кампинас қаласында 73 жасында қайтыс болды. Ол 2 қаңтардан бастап жамбас сүйегінің сынығынан кейін Hospital das Clínicas da Unicamp ауруханасына жатқызылған болатын. Жұқпалы инфекцияға шалдыққаннан кейін оның денсаулығы күрт нашарлап, созылмалы жүрек және өкпе ауруларымен күрескеннен соң, көптеген органдарының жұмысы тоқтауынан көз жұмды. Оның өлімінен кейін Хилсттің досы Мора Фуэнтес оның құрметіне Хилда Хилст институтын құрды. Институттың мақсаты – Күн үйін көркемдік шығармашылық үшін арналған кеңістік ретінде сақтап, оны кітапхана және мәдени орталық ретінде пайдалану. Күн үйінде екі жыл тұрған жазушы Юрий Виейра ондағы өмірі мен тәжірибесі туралы кітап жазды. Хилсттің өлімінен кейін ағылшын тіліндегі оқырмандар арасында оның даңқы артып, «With My Dog Eyes», «The Obscene Madame D.» және «Letters from a Seducer» сияқты бірнеше романдары осы тілге аударылды. Оның өмірінің әртүрлі кезеңдері шығармашылығының әртүрлі кезеңдерінде көрініс тапқан: ол 1950 жылы «Прессажио» поэмасын жариялап, поэзиямен айналыса бастады, содан кейін Күн үйіне көшкенге дейін; 1967 жылы әкесінің қайтысы мен үйленуінен кейін пьесалар жазып, қойылымдар ұйымдастырды; ал 1970 жылы «Fluxo Floema» атты тәжірибелік туындысымен прозаға бет бұрды. Оның мансабы 1958 жылы Адониран Барбосамен басталды, содан бері әртістер оның өлеңдерін музыкаға қойып келеді. Оның порнографиялық туындылары бұрынғы жұмыстарының жалпы оқырмандар арасында аз танылуына жауап ретінде дүниеге келді. Ол шығармаларында теологиялық мәселелерді де зерттеді, әсіресе Құдай және «құдайлықты іздеу» тақырыптарын қамтыды. Оның жазбаларындағы тағы бір жиі кездесетін тақырыптар – ақылсыздық, қарттық, махаббат және өлім. Ол Джеймс Джойстың және Сэмюэл Беккеттің шығармаларына зор ықпал етті және оларды өте құрметтеді.

Құрметтер

1962 жылы ол Сан-Паулудағы Prêmio PEN Clube сыйлығын «Sete Cantos do Poeta para o Anjo» (Massao Ohno Editor, 1962) үшін жеңіп алды. 1969 жылы «O Verdugo» пьесасы сол кездегі ең маңызды мәдени сыйлықтардың бірі – «Anchieta» сыйлығын иеленді. Бразилия өнер сыншылары қауымдастығы (APCA сыйлығы) «Ficções» (Edições Quíron, 1977) кітабын жылдың ең жақсы кітабы деп атады. 1981 жылы Хильда Хилст осы қауымдастықтың «Grande Prêmio da Crítica para o Conjunto da Obra» сыйлығымен марапатталды. 1984 жылы Бразилия кітап палатасы [pt] оған «Cantares de Perda e Predileção» үшін «Jabuti» сыйлығын табыс етті, ал келесі жылы осы кітап «Prêmio Cassiano Ricardo» (Clube de Poesia de São Paulo) сыйлығын жеңіп алды. 1993 жылы жарық көрген «Rútilo Nada» ең үздік әңгіме үшін «Jabuti» сыйлығына ие болды, соңында, 2002 жылдың 9 тамызында «Prêmio Moinho Santista» сыйлығының 47-ші марапаттау рәсімінде поэзия номинациясы бойынша марапатталды.

Аударма

Хилсттің кейбір мәтіндері бразилиялық португал тілінен француз, ағылшын, итальян және неміс тілдеріне аударылған. 1997 жылдың наурыз айында оның "Com meus olhos de cão" және "A obscena senhora D" шығармалары "Éditions Gallimard" баспасында, Мэривон Лапуждың аудармасында жарық көрді. Соңғысы, "The Obscene Madame D" деген атпен Натанаэль мен Рейчел Гонтихо Араухоның бірлескен аудармасында 2012 жылы Нью-Йорктегі "Nightboat Books" және Рио-де-Жанейродағы "A Bolha Editora" баспаларында жарияланды. 2014 жылы "Nightboat Books" және "A Bolha Editora" баспаларында Джон Киннің аудармасы "Letters from a Seducer" (1991 жылғы "Cartas de um sedutor" романы) және Адам Моррис аудармасы "With My Dog Eyes" (Хилсттің 1986 жылғы "Com os meus olhos de cão" повесі) "Melville House" баспасында жарық көрді.

Поэзия

Прессажио (Оман). Сан-Паулу: Revista dos Tribunais (1950)
Балада де Алзира (Алзира балладасы). Сан-Паулу: Edições Alarico (1951)
Балада до фестиваль (Фестиваль балладасы). Рио-де-Жанейро: Jornal de Letras (1955)
Ротейро до силенсио (Үнсіздік жол картасы). Рио-де-Жанейро: Anhambi (1959)
Тровас де муито амор пара ум амадо сеньор (Сүйікті мырзаға арналған махаббат шумақтары). Сан-Паулу: Anhambi (1960)
Оде фрагментариа (Бөлшектелген ода). Сан-Паулу: Anhambi (1961)
Сете кантос до поэта пара о анжо (Ақыннан періштеге жеті ән). Сан-Паулу: Massao Ohno (1962)
Поэзия (1959–1967) (Поэзия). Сан-Паулу: Editora Sal (1967)
Жубило, мемориа, новисиадо да паишао (Қуаныш, естелік, құштарлықтың бастауы). Сан-Паулу: Massao Ohno (1974)
Да морте. Одес минимас (Өлімнен. Минималды одалар). Сан-Паулу: Massao Ohno/Roswitha Kempf (1980)
Поэзия (1959–1979) (Поэзия). Сан-Паулу: Ed. Quíron/INL (1980)
Кантарес де перда е предилисао (Жоғалту мен сүйіктілік әндері). Сан-Паулу: Massao Ohno/M. Lydia Pires e Albuquerque (1983)
Поэмас малдитос, гозозос е девотос (Кінәлі, қуанышты және адал өлеңдер). Сан-Паулу: Massao Ohno/Ismael Guarnelli (1984)
Собре а туа гранде фасе (Сіздің ұлы бейнеңізде). Сан-Паулу: Massao Ohno (1986)
Амависсе. Сан-Паулу: Massao Ohno. (1989)
Алкооли́кас (Алкогольге тәуелділер). Сан-Паулу: Massao Ohno (1990)
Буфо́ли́кас. Сан-Паулу: Massao Ohno (1992)
До дезежо (Құштарлықтан). Кампинас: Pontes (1992)
Кантарес до сем номе е де партидас (Аты жоқтар мен кететіндердің әндері). Сан-Паулу: Massao Ohno (1995)
До амор (Махаббаттан). Сан-Паулу: Edith Arnhold/Massao Ohno (1999)

Көркем проза

Флюксофлома. Сан-Паулу: Перспектива (1970) / Сан-Паулу: Editora Globo (2001)
Qadós. Сан-Паулу: Эдарт (1973) / Сан-Паулу: Editora Globo (2001)
Ficções (Қиялдар). Сан-Паулу: Quíron (1977)
Tu não te moves de ti (Өзіңнен жылмайсың). Сан-Паулу: Мәдениет (1980) / Сан-Паулу: Глобо редакциясы (2004)
A obscena senhora D (Асқыр Д-ханым). Сан-Паулу: Massao Ohno (1982) / Сан-Паулу: Editora Globo (2001)
Com meus olhos de cão e outras novelas (Ит көзімен және басқа да повестьтер). Сан-Паулу: Brasilense (1986) / Сан-Паулу: Editora Globo (2012)
O caderno rosa de Lori Lamby (Лори Лэмбидің қызғылт түсті дәптері). Сан-Паулу: Massao Ohno (1990)
Contos d'escárnio: Textos grotescos (Құлықты әңгімелер: Гротесктік мәтіндер). Сан-Паулу: Siciliano, (1990) / Сан-Паулу: Editora Globo (2001)
Cartas de um sedutor (Ұсынушының хаттары). Сан-Паулу: Paulicéia (1991) / Сан-Паулу: Editora Globo (2001)
Rútilo nada. Кампинас: Pontes (1993) / Сан-Паулу: Editora Globo (2003)
Estar sendo. Ter sido (Болу. Болған). Сан-Паулу: Nankin (1997) / Сан-Паулу: Editora Globo (2006)
Cascos e carícias: crônicas reunidas (Тұяқтар мен ласкалар: Жиналған хроникалар). Сан-Паулу: Nankin (1998)