Бразилия шет жағаларының естелікшісі: Каролина Мария де Жезус

Кіріспе

Бразилиялық шеткерліктерді есте қалдырушы Каролина Мария де Хесус (14 наурыз 1914 жыл - 13 ақпан 1977 жыл) – өмірінің көп бөлігін қаңғыбастық жағдайда өткізген бразилиялық есте қалдырушы. Ол 1960 жылдың тамызында жарық көрген «Quarto de Despejo» (lit. Junk Room, ағылшын тілінде «Child of the Dark: The Diary of Carolina Maria de Jesus») күнделігімен танымал, ол бразилиялық журналистің назарын тартып, бестселлерге айналып, халықаралық деңгейде танылды. Бұл туынды сол кезеңдегі бразилиялық қаңғыбастықтардың ағылшын тілінде жарық көрген жалғыз құжаты болып табылады. Де Хесус өмірінің көп бөлігін Сан-Паулудың солтүстігіндегі Канинде фавеласында өткізіп, өзін және үш баласын қоқыс жинау арқылы асырады. «Quarto de despejo» тек редакциялық табысқа ғана қол жеткізбеді, сонымен қатар театрлық қойылымдарға, музыкалық шығармаларға (кейбіреулерін өзі де Хесус жазды), иллюстрациялар мен мақал-мәтелдерге ұйтқы болды және жеке және ұжымдық көркемдік туындылардың көзіне айналды, әсіресе бразилиялық қала шеткерлеріндегі басқа қара нәсілді әйелдер үшін. Де Хесус өз есімін қоғамдық дайындық мектептеріне, театр залдарына, поэзия кештеріне (сарау) және ұжымдық әрекет топтарына берді. 2020 жылы өткен pt (Outskirts Literary Festival) фестивалі кітап жарық көргеніне 60 жыл толуына орай Де Хесусқа арналды.

Ерте өмір

Каролина Мария де Жесус Минас-Жерайс штатының Сакраменто қаласында, сол кезде шағын ауылдық елді мекенде дүниеге келді. Оның ата-анасы сауатсыз, шаруалар болған. Ол жалғыз ананың қызы еді, ал әкесі басқа әйелге үйленген. Осы себептерге байланысты бала кезінде ол жат адам ретінде қаралып, балалық шақта зорлық-зомбылыққа ұшырады. Жеті жасқа келгенде, де Жесус анасы оны мектепке баруға мәжбүрледі. Мария Лейте Монтейро де Баррос, бай жер иесінің әйелі, сонымен қатар басқа кедей қара көрші балаларына көмектескен, оны біраз уақыт қолдады және оқу ақысын төледі. Оның ресми білімі екі жылға ғана созылды, бірақ ол кезде ол оқып, жаза білген еді. Анасы заңсыз бала туғандықтан, отбасы католик шіркеуінен шеттетілді. Дегенмен, ол өзін католик санай берді. Мысалы, күнделігінде Киелі кітапқа жиі сілтеме жасап, Құдайды мадақтады: «Мен түсімде періште болдым. Киімім ұзын, қызғылт жеңді, желбіреген еді. Мен жерден көкке көтерілдім. Жұлдыздарды қолымға ұстап, олармен ойнадым. Мен жұлдыздармен сөйлестім. Олар мен үшін шоу қойды. Менің айналамда билеп, жарқын жол жасады. Оянғанда: «Мен қанша кедеймін. Театрға бара алмаймын, сондықтан Құдай маған осындай армандарды жіберіп жатыр. Мені қорғап-қорғап отырған Құдайға шүкіршілік етемін». 1937 жылы, анасы қайтыс болған жылы, де Жесус Сан-Паулу қаласына көшіп келді. Бұл қала демографиялық өсімді бастан өткеріп, алғашқы шағын аудандарының пайда болуына куә болды. Мұнда ол ақ нәсілді отбасыларға қызметші болып жұмыс істеді, бірақ бұл жұмыс оның тәуелсіз мінезімен үйлеспеді. 1948 жылы ол жүкті болды. Осы себептерге байланысты, ол қызметші болып жұмыс істеген отбасы оны жұмыстан шығарды, және ол жақын маңдағы Канинде шағын ауданында тұруға мәжбүр болды. Оның туған қаласындағы билік оның оқуға қабілеттілігін сиқыршылықпен байланыстырды, өйткені оның сияқты адам үшін мұндай қабілет ерекше жағдай еді. Сан-Паулуда ол қайта өңделетін материалдарды жинау арқылы күнкөріс жасады. Ол өзінің ауыр еңбегінің нәтижесінде тапқан ақшасына азық-түлік сатып алатын. Де Жесус өзінің үйін қалдық фанерадан, банкалардан, картоннан немесе қолынан келгеннің бәрінен жасады. Жинаған материалдарының арасында кейде күнделіктер мен жазу дәптерлері, сондай-ақ кітаптар кездесетін, бұл оны күнделікті өмірін жазуға және шағын аудандағы өмір туралы жазуға ынталандырды. Көршілері оның үнемі жазып отыруына ашуланды, өйткені олар сауатсыз еді және ол туралы жазғанын ойлағанда ұялды. Көршілері оған қызғанышпен қарап, де Жесусқа және оның балаларына жамандық жасады. Ол тұрмысқа шығуды ойламады, өйткені шағын аудандардағы отбасылық зорлық-зомбылықты көп көрген және тәуелсіз әйел болып қалуды жөн көрді. Оның үш баласы болды, олардың әрқайсысы әртүрлі қарым-қатынастан туған (кем дегенде біреуі бай ақ нәсілді адамнан). Көптеген қара әйелдерден айырмашылығы, де Жесус өзінің нәсіліне қуанышпен қарады және онымен мақтанды. Оның пікірінше, оның терісі мен шашы әдемі көрінеді. Күнделігінде ол фавела тұрғындарының (шағын аудан тұрғындарының) күнделікті өмірін егжей-тегжейлі сипаттап, олардың өміріне әсер еткен саяси және әлеуметтік жағдайларды ашық жазады. Ол кедейлік пен үмітсіздіктің қалай жоғары моральдық қағидалары бар адамдарды өз принциптерін тастап, тек отбасын асырау үшін өзін қорлауға итермелі екенін жазады. Оның айтуынша, фавела тұрғындары ақша жинауға мүмкіндік таппайды, өйткені артық табыс дереу қарыздарды өтеуге жұмсалады.

Carolina Maria de Jesus was born in the city of Sacramento, Minas Gerais, then a small rural town. Her parents were illiterate sharecroppers. She was the daughter of a single mother, and her father was married to another woman. For those reasons, she was treated as an outcast as a child and was a victim of child mistreatment. When she reached the age of seven, de Jesus' mother forced her to attend school. Maria Leite Monteiro de Barros, a wealthy landowner's wife who was also a benefactor to other poor black neighbourhood children, supported her for a while and paid for her schooling. Her formal education lasted a meagre two years, though by then she was already able to read and write. As her mother had illegitimate children, her family was excluded from Catholic Church. Nevertheless, she never stopped considering herself a Catholic. For instance, she often made biblical references and praises to God in her diary: "I dreamt I was an angel. My dress was billowing and had long pink sleeves. I went from earth to heaven. I put stars in my hands and played with them. I talked to the stars. They put on a show in my honor. They danced around me and made a luminous path. When I woke up I thought: I’m so poor. I can't afford to go to a play so God sends me these dreams for my aching soul. To the God who protects me, I send my thanks." In 1937, the year her mother died, de Jesus migrated to the metropolis of São Paulo, which was experiencing a demographic upswing and witnessing the appearance of its first slums. Here, she worked as a maid for white families, but found that the work clashed with her independent personality. In 1948, she became pregnant. These reasons led to her dismissal by the family for which she was a maid, and she ended up needing to live in the nearby favela, Canindé. It is reported that authorities in her hometown thought her ability to read meant that she was a practitioner of witchcraft, because it was so unusual for someone like her. In São Paulo, she earned a living by collecting recyclable materials. She would purchase what little food she could afford with the earnings of her hard work. De Jesus made her own shack out of scrap plywood, cans, cardboard, or pretty much anything she could obtain. Among the materials she collected, there would be an occasional journal or notebook, as well as books, which encouraged her to start recording her day to day activities and write about life in the favela. It angered her neighbours that she was always writing because they were illiterate and felt uncomfortable at the thought of her writing about them. Her neighbours were jealous of her and tended to treat de Jesus and her children badly. She never considered getting married, on account of having witnessed too much domestic violence in the slums and preferring to remain an independent woman. She had three children, each from a different relationship (at least one of whom was with a wealthy white man). Unlike many fellow black women, de Jesus celebrated her race and was proud of it. To her, her skin and hair looked beautiful. In her diary, she gives details about the daily life of favelados (the inhabitants of favelas), and bluntly describes the political and social facts which impacted their lives. She writes of how poverty and desperation can cause people of elevated moral character to abandon their principles and dishonour themselves to simply feed their families. According to her, favelados would never get the chance to save money, as any extra earnings would immediately be used to pay off debts.

Балалар

Де Хесус үш балаға ие болды: Жоао Хосе, Хосе (Зе) Карлос және Вера Юнис. Мария де Исаның өмірі мен өліміне арналған сұхбаттар арқылы (төменде), екінші үлкені Зе және қызы Вера оның тұлғасы туралы маңызды ақпарат береді. Сұхбатында Вера анасының жазушы болу арманына толыққанды берілгенін, ешкімнен көмек алмағанын айтады. Вера анасының өзі үшін де, балалары үшін де жақсы өмір сүруді армандағанына таң қалды. Де-Иисуспен өмір сүру қиын болғанымен, Вера: "Әлемде одан бетер адамым жоқ" деді. Вера анасының жұмысының табысты болуы отбасының үнемі саяхаттауына, тойларға қатысуына және үлкен үйдің үлкендігіне байланысты түрмеге ұқсауына себеп болғанын айтады. Сұхбат барысында анасын мақтап, Вера өзінің жетістіктері үшін де Хесусқа толық мақтау айтады; оның айтуынша, егер анасының жетістігі болмаса, ол ешқашан мектепке бара алмас еді. Вера фавелада өмір сүрудің қауіптілігін және өзі мен бауырлары кедей болып туылғанына қарамастан, аналары олар үшін жақсы өмір үшін күрескенін үнемі айтып отырады. Фавеладағы зорлық-зомбылық Вера мен оның аға-інілері үшін анасымен бірге көшеде жүруді қауіпті етті, сондықтан олардың көп уақыты бос өткізіліп, кейде үйлерінде оқып, оның қайтуын күтіп отырды. Де Иса балаларының қауіпсіздігін ойлап, оларды үйден шығаруға мүмкіндік бермейтін. Балаларын түнде жалғыз қалдыру өте қауіпті еді. Ол былай дейді: "Біздің дұрыс тамақ сатып алуға ақшамыз жетпеді, бірақ анам бізді фавеладан тыс жерде тұруға шақырды! Ол тек фавеланы ғана емес, онда тұратын адамдарды да ұнатпайтын. Анам [ағаларыма] күні бойы қашып жүріп ақша берер еді. Олар тек түнде ғана ұйықтап қалады. Киноға билет сатып алу тамаққа кеткен ақшамыздың көп бөлігін құрап қалды, бірақ ол осылай істегенді ұнатады. Ол таңертең таңертең таңертең, иығына қап салып, жүре бергісі келіп, бізді Каниндеде жалғыз қалдырудан гөрі, жүре бергісі келіп, аштықпен ұйықтап кетуді жөн көрді". "Аштық - фавеланың дүниежүзілік обасы", - деді Вера. Вера анасының өмірінде әрдайым ер адам болғанын айтты. Оның айтуынша, де Иса ғашық болуды жақсы көретін және өте жыныстық бейімділікпен айналысатын. Ол анасының фавеладағы қара нәсілді еркектерді ұнатпайтынын және олардың оған тым көп көңіл бөлмейтінін атап өтті. Өзінің туған жерінде оны сиқыршы деп атаса, Каниндеде ол тек ерекше адам ретінде қарастырылды. Ол жердегі адамдар оның жазуына таңғалғаннан гөрі қорқып қалды: "Фавелада олар оны қол астында кітапшасымен жүріп, есі дұрыс емес деп ойлады. Күлкіге түскендер де болды. Ең нашарлары оның қағаз үйінділерін күлді, бірақ олар оның әзіл-оспақ емес екенін түсінгенде тоқтады". Біреу ренжіткенде, ол сол туралы кітапқа жазамын деп қорқытады. Оның жазуына, ер адамдарға және өмір салтына қызғаныш басқа фавелаларда (фавелалардың әйел тұрғындары) оған қарсылық білдірді. Дегенмен де Иса байырғы өмірде болып жатқан оқиғалар туралы жазуды тоқтатпады. Сұхбат барысында Вера анасының балаларына деген сүйіспеншілігі мен қорғанысын көрсететін бір оқиғаны еске алады. Ол балалық шағында бір рет шөпте ойнап жүргенін есіне алды. Сол кезде оған бір кісі келіп, бір нәрсені іздеп табуға көмектесуін сұрады. Екеуі өзенге қарай қарай бет алды, көп ұзамай әлгі адам Вераның киімдерін алып тастай бастады, бұл оны зорлауға дайын екендігін білдірді. Де Иса инстинктивті түрде қызының қауіп-қатерде екенін сезінді және көп ұзамай өзенге қарай төмен түсіп, қызын құтқарып, бейтаныс адамды қуып жіберді. Вераның айтуынша, Quarto de despejo басылымынан бұрын оның анасы оның баспашысы Аудалио Дантаспен мазасызданып, оның күнделігі туралы хабар жіберіп тұрғанына үнемі алаңдайтын. Кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай Вера өз анасының кітаптарына қол қою рәсіміне қатысып, жаңа киім киіп, Бразилияны аралап жүрді. Кенеттен Вераның, бауырларының, анасының қалаған нәрселері бар. Вераның айтуынша, оның анасы әрқашан назар аудару ортасында болуды ұнататын, әнші және актриса болуға ұмтылған. Оның амбицияларына қарамастан, баспагер бұл оған ешқандай пайда әкелмейді деп, ол кітап жазуды жалғастыру керек деп нық айтты. Отбасы фавеладан Сантанаға көшіп келгеннен кейін көп ұзамай, балалар бай көршілерінің қатаң кемсітуіне куә болды. Сол жерде отбасы үлкен кірпіш үйде тұрды, олар бұрынғы үйлеріне қарағанда үлкен болғандықтан оны түрме деп ойлады. Көрші балалар Вера мен оның бауырларымен ойнауға рұқсат етілмеген, өйткені олардың отбасы де Исаның "фавеламен байланысты" екенін есептеді. Анасының аты мен байлығына қарамастан, Вера де Исаның жеке өміріне қанағаттанбай, ынтасының басылғанын байқады. Атақты болудан бұрын де Исаның жазуын танылуын қалауы жеткілікті болған, бірақ ол қазір шешімдеріне өкініп бастады. Ақша көп болғаннан кейін (авторлық құқықтарын сатқаннан 2000 долларға жуық табыс тапқаны, ал қағаз жинаудан 20 крузейро кіріс алғаны еске алынады), ол өкінішті сезінетін.

De Jesus' had three children: João José, José (aka Zé) Carlos, and Vera Eunice. Through interviews for The Life and Death of Maria de Jesus (see below ), second eldest Zé and daughter Vera provide vital information about her personality. In her interview, Vera clearly describes how her mother devoted herself entirely to her dream of becoming a writer, without any help from others. Vera admired her mother's aspiration to create a better life not only for herself but for her children. Although living with de Jesus' could be challenging, Vera stated "There is no one in the world I admire more than her." Vera stresses how the success of her mother's work quickly resulted in the family constantly traveling, attending parties, and living in a large mansion that seemed almost prison like due to its large size. Constantly praising her mother during the interview, Vera gives full credit to de Jesus for her achievements; according to her, she would never have been able to attend school if it were not for her mother's success. Vera constantly mentions the danger of living in the favela and how, although she and her siblings were born poor, their mother fought for a better life for them. Violence in the favela made it dangerous for Vera and her brothers to be on the streets with her mother, so most of their time was spent idly, sometimes studying, in their shack waiting for her to return. De Jesus rarely let her children leave their shack, fearing for their safety. Leaving her children alone at night was too dangerous. Vera states: "We didn’t have enough money to buy proper food, but my mother wanted us to stay out of the favela! She disliked not only the favela, but the people who lived in it my mother gave [my brothers] money to stay away the whole day. They only returned at night, to sleep. Movie tickets ended up costing much of our money for food, but she preferred it that way. She preferred to leave at dawn, with her sack on her shoulders, to walk, walk, walk and to go to bed hungry, rather than to leave us alone in Canindé." "Hunger is the world plague of the favela", Vera stated. Vera made it clear that there was constantly a man in her mother's life. In her words, de Jesus loved being infatuated and was very sexually oriented. She stressed how her mother did not fancy the Black men of the favela and how they did not favour her too much either. While she had been called a witch in her hometown, in Canindé she was regarded merely as an eccentric. People there were less in awe of her writing than intimidated by it: "In the favela, they thought that she was crazy, walking with her notebook under her arm. There were people who laughed. The worst ones laughed at her piles of paper, but they stopped when they realized that it was neither a joke nor craziness". When someone upset her, she threatened to write about them in her book. Jealousy of her writing, men, and lifestyle resulted in other faveladas (the female inhabitants of favelas) antagonizing her. However, that did not stop de Jesus from continuing to write about what was going on in the favela. During the interview, Vera recalls an event specifically showing her mother's love and protection towards her children. She recalled a childhood event in which she was playing on the grass when a man approached her and asked her to help him find something. The two headed down towards a river and soon the man began removing Vera's clothes in an indication that he was about to rape her. De Jesus instinctively felt her daughter was in danger, and soon made her way down to the river, thereby rescuing her daughter and chasing the stranger away. According to Vera, before the publication of Quarto de despejo her mother became obsessed with Audálio Dantas, her publisher, and was constantly anxious about him sending word about her diary. Soon after the book was released, Vera found herself attending her mother's book signings, wearing new clothes, and traveling across Brazil. All of a sudden, everything Vera, her brothers, and her mother wanted was at their fingertips. Vera said her mother always liked to be the centre of attention, and aspired to become a singer and an actress. In spite of her ambitions, her publisher argued that this would bring her no benefit and insisted she should continue writing books. Soon after the family switched neighbourhoods from the favela to Santana the children witnessed intense discrimination from their wealthy neighbors. There, the family lived in a large brick house that they thought of as a prison due to its large size in comparison to their previous home. Neighbourhood kids were not allowed to play with Vera and her brothers as their families considered de Jesus was "marked by the favela". Despite her mother's fame and fortune, Vera noticed de Jesus was becoming impatient due to her lack of privacy. Before the fame, all de Jesus wanted was to have her writing noticed, but she had started regretting her decisions. Now that money was plentiful (it is estimated she made ₢$2,000 by selling her author's rights, as compared to a 20 cruzeiros income from collecting paper),

Соңында, Жоао 1977 жылы анасы тыныс алу жетіспеуден қайтыс болғаннан кейін төрт ай өткен соң бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Сауаттылық деңгейі жоғары емес ортада, көркем жазу сирек кездесетін қабілеттілік еді. Ол өлеңдер, романдар мен әңгімелер жазды. 1940 жылдардың басында де Иса өзінің туындыларын баспагерлерге апарып, жариялауға тырысты. Ол 1960 жылы Дантас оның күнделігін жариялауға шешім қабылдағанға дейін табандылық танытты. Де Иса күнделігінде өзінің айналасындағы адамдар туралы көптеген нәрселерді жазды. Ол өзін басқа фавела тұрғындарынан өзгеше деп сипаттап, "өз әлеуметтік тобынан қараларға деген жек көрушілік сезімін" білдірді. Оның айналасындағы көптеген адамдар есірткі, алкоголь, жыныстық қызмет, зорлық-зомбылық және қарақшылыққа ұшырағанын көргенімен, ол балаларына және жазуына адал болуға тырысты. Де Иса әрдайым балаларына қамқорлық жасап, қоқыстан тамақ және киім іздеп, қайта өңдеу арқылы ақша таба алды. Жиналған қағаздардың бір бөлігін сақтап, де Иса жазу үшін қажетті материалға ие болды. Де Иса Бразилиядағы кедейлік және теңсіз экономикалық кеңею туралы академиялық емес көзқарасты ұсынады, бұл сол кезде білімді топтан шықпаған адамдардың сирек кездесетін жағдайы еді. Бұл сәт әсіресе ирониялық, өйткені сол кезде "Жаңа Бразилияның" символы саналған Бразилиа ашылған болатын. Бірнеше романтикалық серіктестер оған үйленуді ұсынды, бірақ ол олардың ешқайсысына келіспеді, тіпті оларға үйлену арқылы кедейліктен құтылуға болатын жағдайда да. Мүмкін, ол ешкімнің өмірін қалай өткізу керектігін айтқысы келмеді. Себебі қандай болса да, де Иса өз нанымына адал болды және фавеланың өмір салтына бейімделмеді.

Жаһандық әсері

Каролина Мария де Жесус Бразилия мәдениетіне зор әсер етті. Оның қоғамдық күрестер туралы жазу шешімі Бразилияда бұрын-соңды болмаған және халықаралық деңгейде бағаланған көзқарас болды. Де Жесус "Quarto de despejo"дан кейін тағы төрт кітап жазды, бірақ олар аса сәттілікке жете алмады. Ол тез арада танымал болды, сосын даңқы құлдырады. Мұның себебі оның күшті мінезі болуы мүмкін, ол адамдармен жақсы қарым-қатынас орнатуына кедергі келтірді. Сонымен қатар, 1964 жылғы Бразилиядағы төңкерістен кейін Бразилияның саяси жағдайы күрт өзгерді, бұл сөз бостандығына мүмкіндік қалдырмады. Ол өлеңдер, әңгімелер және қысқаша естеліктер жазды, бірақ олардың ешқайсысы жарияланбады. Шындығында, 1977 жылғы "Jornal do Brasil" газетінде жарық көрген оның некрологында ол өзінің қысқа ғана танымалдығынан тиімді пайдалана алмағаны үшін өзін кінәлайтынын және оның жалғандығы кедейлікте өлуіне себеп болғанын айтады. Дегенмен, оның өмірбаяны мен естеліктері бразилиялық фавела өміріне түсінік береді. Оның өмірбаяны трагедиямен күрестің тарихы ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ оның көзқарастары 1960-шы жылдардағы бразилиялықтардың қоғамға, отбасылық өмірге, теңдікке, кедейлікке және күнделікті өмірдің басқа да аспектілеріне қатысты көзқарастарының жалпы көрінісі болып табылуы мүмкін. Оның кітабы Батыс Еуропа және АҚШ сияқты капиталистік елдерде, сондай-ақ Шығыс блогы мен Кубада кеңінен оқылды, оқырмандардың кең ауқымы оның тарихының Бразилиядан тыс қанша адамға әсер еткенін көрсетеді. Либералды капиталистік Батыс үшін бұл кітап ғасырлар бойы олармен бөліскен отаршылдық идеалдармен нығайтылған қатыгез және жемқор жүйені бейнеледі. Ал коммунистік оқырмандар үшін бұл әңгімелер капиталистік өндірістің негізгі кемшіліктерін көрсетеді, онда жұмысшы экономикалық жүйенің ең әлсіз бөлігі болып табылады. Бразилиялық тарихшы Хосе Карлос Себе Бом Мейхи атап өткендей, "Бразилиядағы көптеген шетелдік мамандар жыл сайын оның аударылған күнделігін сабақтарында пайдаланды", бұл оның 1960-шы жылдардағы фавела өмірі туралы бірінші қолынан алынған ерекше мәліметтерді ұсынудағы әлемдік рөлін көрсетеді. Роберт М. Левиннің айтуынша, "Каролинаның сөздері дәстүрлі оқулықтарда сирек танылатын Латын Америкасының шынайы бейнесін жандандырды". Оның өмірбаянын автор Жарид Аррес 2015 жылы шыққан "Cordel" жинағы мен "Heroínas Negras Brasileiras em 15 cordéis" кітабының бір бөлігі ретінде жазды. 2019 жылдың 14 наурызында Google іздеу жүйесі оның туғанына 105 жыл толуына орай оны Doodle арқылы еске алды.

Carolina Maria de Jesus had a great cultural impact on Brazil. Her decision to write about the struggles of the community versus strictly about her own struggles was something unprecedented in Brazil and was a perspective that was appreciated internationally

De Jesus wrote another four books after Quarto de despejo, to a scanty success. She rose to fame and fell from grace very rapidly. This could be because of her strong personality, which kept her from getting along with people very well. Also, the Brazilian political landscape changed drastically after the 1964 Brazilian coup d'état, which left little room for freedom of expression. She still wrote poems, short stories, and brief memoirs, none of which were ever published. In fact, her obituary in a 1977 edition of the Jornal do Brasil speaks of her blaming herself for not being able to take advantage of her brief celebrity status and states that her stubbornness led her to die in poverty. Still, her biography and memoirs provide insight into Brazilian favela life. While her life story can be seen as a struggle with tragedy, it is possible to regard her views as common Brazilian attitudes towards society, family life, equality, poverty, and other aspects of daily existence in the 1960s. Her book was read extensively both in capitalist areas such as Western Europe and the United States, as well as in the Eastern Bloc and Cuba, the wide range of the audience demonstrating how many people were affected by her story outside of Brazil. For the liberal capitalist West, the book portrayed a cruel and corrupt system which had been reinforced by centuries of colonial ideals they also shared. By contrast, for communist readers the stories depicted perfectly the fundamental flaws of capitalist production in which the worker is the most downtrodden part of the economic system. As Brazilian historian José Carlos Sebe Bom Meihy noted, "many foreign specialists in Brazil year after year used her translated diary in their classes", which indicates her worldwide role in providing an uncommon first hand account of 1960s favela life. According to Robert M. Levine, "Carolina's words brought alive a slice of Latin American reality rarely acknowledged in traditional textbooks." A biography about her was written by author Jarid Arraes as part of her 2015 cordel collection and book Heroínas Negras Brasileiras em 15 cordéis. On 14 March 2019, search engine Google commemorated de Jesus with a Doodle on the 105th anniversary of her birth.