Жозе Мария де Эса де Кейрош: Португалияның реалист жазушысы

Кіріспе

Португалиялық реалист жазушы (1845–1900)

Хосе Мария де Эса де Квироз немесе Квирос (ʒuˈzɛ mɐˈɾiɐ ðɨ ˈɛsɐ ðɨ kɐjˈɾɔʃ; 25 қараша 1845 – 16 тамыз 1900) – португал әдебиетіндегі реализм стиліндегі ең ұлы жазушы деп есептеледі. Зола оны Флоберден әлдеқайда басым санаған. Лондон Observer газетінде Джонатан Китс оны Диккенс, Балзак және Толстой қатарына қойды.

Өмірбаян

Эса де Квироз 1845 жылы Португалияның Повоа-де-Варзим қаласында дүниеге келді. Заңсыз туған бала болғандықтан, ол ресми түрде Хосе Мария де Алмейда Тейшейра де Квироз бен Каролина Аугуста Перейра д’Эсаның ұлы ретінде тіркелді. Оның үйленбеген анасы баласын әлеуметтік дағдыдан сақтап, оның тууы үшін үйден кетіп қалды. Оның ата-анасы төрт жасында үйленгенімен, ол он жасқа дейін әкесінің әкесі мен анасының әкесімен бірге өмір сүрді. 16 жасында Коимбра университетіне заңгер мамандығын оқуға барды, онда ақын Антеро де Квенталмен танысты. Эсаның алғашқы туындысы – Gazeta de Portugal журналында жарияланған прозалық өлеңдер жинағы, ол кейін Баталха Рейс редакциялаған «Проза Барбара» («Барбаростық мәтіндер») атты өлімнен кейінгі жинақта кітап түрінде жарық көрді. Ол Эворада журналист болып жұмыс істеді, содан кейін Лиссабонға оралды және бұрынғы мектеп досы Рамалхо Ортигао және басқалармен бірге Фрадик Мендес атты ойдан шығарылған саяхатшының хаттарын жасады. Бұл қызықты туынды алғаш рет 1900 жылы жарық көрді. 1869 және 1870 жылдары Эса де Квироз Мысырға сапар шегіп, Суэц каналының ашылуын көрді, бұл оның бірнеше туындыларына, ең әйгілісі – Рамалхо Ортигаомен бірлесіп жазылған «Синтра жолының құпиясы» (O Mistério da Estrada de Sintra, 1870) романына шабыттандырды, онда Фрадик Мендес кейіпкері де кездеседі. Осы кезеңде «Реликвия» («Реликвия») да жазылды, бірақ ол 1887 жылы ғана жарияланды. Бұл туындыға Фердинандо Петручелли делла Гаттинаның «Жүданың естеліктері» (Memorie di Giuda) еңбегі зор әсер етті, тіпті кейбір ғалымдар португал жазушысын плагиаттауда айыптады. Кейіннен Лейрияға муниципалитет әкімшісі болып жіберілген кезде, Эса де Квироз өзінің алғашқы реалистік романын – «Ата Амароның қылмысы» (O Crime do Padre Amaro) романын жазды, ол қалада орын алады және алғаш рет 1875 жылы жарық көрді. Содан кейін Эса португал консулдық қызметінде жұмыс істеді және Гаванада екі жыл қызмет еткеннен кейін 1874 жылдың соңынан 1879 жылдың сәуіріне дейін Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Грей-стрит, 53 мекенжайында орналасты. Оның дипломатиялық міндеттеріне Нортумберленд пен Дарем көмір кеніштерiндегi тәртіпсіздіктер туралы Португалияның сыртқы істер министрлігіне егжей-тегжейлі есептер жіберу кірді. Ол, кеншілердің Оңтүстік Уэльстегілерге қарағанда екі есе көп табыс табатынын, сонымен қатар тегін баспанамен және апта сайын көмірмен қамтамасыз етілетінін атап өтті. Ньюкасл жылдары оның әдеби мансабының ең өнімді кезеңдерінің бірі болды. Ол 1876 жылы «Ата Амароның қылмысы» романының екінші нұсқасын және 1878 жылы «Пардасы Базилио» (O Primo Basílio) атты тағы бір танымал романын жариялады, сондай-ақ басқа да бірқатар жобалармен айналысты. Олардың ішінде «Лондоннан хаттар» (Cartas de Londres) жинағының алғашқы хаттары Лиссабонның күнделікті газеті Diário de Notícias-та жарияланды, кейіннен Cartas de Inglaterra деп аталып, кітап түрінде жарық көрді. 1878 жылы ол өзінің шедевріне – «Маялар» (Os Maias) романына атау берді, бірақ бұл роман негізінен оның Бристольдегі кейінгі тұруы кезінде жазылды және тек 1888 жылы жарық көрді. 1898 жылы Португалия мен Еуропаның болашағына деген көңілі толуы артып, ол өзін «түсініксіз, қайғылы анархист» деп сипаттады. 1888 жылы ол Париждегі Португалияның бас консулы болды, бұл лауазымға ол белсенді түрде ұмтылды. Ол Нойли-сюр-Сен қаласында тұрып, журналистика («Париж эхолары», Ecos de Paris) және әдеби сын жазуды жалғастырды. Ол 1900 жылы туберкулезден немесе көптеген қазіргі дәрігерлердің пікірінше, Крон ауруынан қайтыс болды. Оның ұлы Антонио Эса де Квироз Антонио де Оливейра Салазардың басқаруымен үкіметтік лауазымды атқарды. Ол алдымен Альто-де-Сан-Жуао қорымындағы отбасылық қабірге қойылды, кейіннен эксгумацияланып, Санта-Крус-ду-Дуро қорымындағы қабірге көшірілді, Португалияның Баяо муниципалитетінде.

Eça de Queiroz was born in Póvoa de Varzim, Portugal, in 1845. An illegitimate child, he was officially recorded as the son of José Maria de Almeida Teixeira de Queiroz and Carolina Augusta Pereira d'Eça. His unmarried mother left home so that her son could be born away from social scandal. Although his parents married when he was four years old, he lived with his paternal grandparents until he was ten. At age 16, he went to Coimbra to study law at the University of Coimbra; there he met the poet Antero de Quental. Eça's first work was a series of prose poems, published in the Gazeta de Portugal magazine, which eventually appeared in book form in a posthumous collection edited by Batalha Reis entitled Prosas Bárbaras ("Barbarous texts"). He worked as a journalist at Évora, then returned to Lisbon and, with his former school friend Ramalho Ortigão and others, created the Correspondence of the fictional adventurer Fradique Mendes. This amusing work was first published in 1900. In 1869 and 1870, Eça de Queiroz travelled to Egypt and watched the opening of the Suez Canal, which inspired several of his works, most notably O Mistério da Estrada de Sintra ("The Mystery of the Sintra Road", 1870), written in collaboration with Ramalho Ortigão, in which Fradique Mendes appears. A Relíquia ("The Relic") was also written at this period but was published only in 1887. The work was strongly influenced by Memorie di Giuda ("Memoirs of Judas") by Ferdinando Petruccelli della Gattina, such as to lead some scholars to accuse the Portuguese writer of plagiarism. When he was later dispatched to Leiria to work as a municipal administrator, Eça de Queiroz wrote his first realist novel, O Crime do Padre Amaro ("The Crime of Father Amaro"), which is set in the city and first appeared in 1875. Eça then worked in the Portuguese consular service and after two years' service at Havana was stationed, from late 1874 until April 1879, at 53 Grey Street, Newcastle upon Tyne, where there is a memorial plaque in his honour. His diplomatic duties included the dispatch of detailed reports to the Portuguese foreign office concerning the unrest in the Northumberland and Durham coalfields – in which, as he points out, the miners earned twice as much as those in South Wales, along with free housing and a weekly supply of coal. The Newcastle years were among the most productive of his literary career. He published the second version of O Crime de Padre Amaro in 1876 and another celebrated novel, O Primo Basílio ("Cousin Bazilio") in 1878, as well as working on a number of other projects. These included the first of his "Cartas de Londres" ("Letters from London") which were printed in the Lisbon daily newspaper Diário de Notícias and afterwards appeared in book form as Cartas de Inglaterra. As early as 1878 he had at least given a name to his masterpiece Os Maias ("The Maias"), though this was largely written during his later residence in Bristol and was published only in 1888. In 1898, upon growing more pessimistic about the future of Portugal and Europe, he described himself as a "vague, saddened anarchist". In 1888 he became Portuguese consul general in Paris, a position he actively sought. He lived at Neuilly sur Seine and continued to write journalism (Ecos de Paris, "Echoes from Paris") as well as literary criticism. He died in 1900 of either tuberculosis or, according to numerous contemporary physicians, Crohn's disease. His son António Eça de Queiroz would hold government office under António de Oliveira Salazar. He was first buried in a family vault in Alto de São João Cemetery and later exhumed and moved to a grave in Santa Cruz do Douro Cemetery, in Baião Municipality, Portugal