Шайырдың тазалануы: Сақина Елдерінің соңғы беті

Кіріспе

"Ширді тазарту" ("The Scouring of the Shire") – Ж. Р. Р. Толкиннің "Сақиналардың иесі" атты фантастикалық туындысының соңғы алдындағы тарауы. Қауымдастықтың хоббиттері – Фродо, Сэм, Мерри және Пиппин, Ширге оралғанда, оның қарақшылардың қатыгез бақылауында екенін және олардың басшысы "Шаркидің" – сиқыршы Саруман екені анықталады. Қарақшылар Ширді тонап, ағаштарды кесіп, ескі үйлерді қиратқан, сондай-ақ ескі диірменді ауа мен суды ластайтын машиналарын толы үлкен диірменмен алмастырған. Хоббиттер Ширді көтеріліс жасауға шақырып, әріптес хоббиттерін Байвотер шайқасында жеңіске жетелейді және Саруманның үстемдігін аяқтайды. Сынаушылар "Ширді тазартуды" "Сақиналардың иесінің" ең маңызды тарауы деп санайды. Толкин бұл тараудың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ұлыбританияның аллегориясы екенін жоққа шығарса да, зерттеушілер оның сол кезеңге қатысты болуы мүмкін екенін, оның ішінде социализмтің пародиязы, нацизмнің көріністері, соғыстан кейінгі Ұлыбританиядағы тапшылықтарға сілтемелер және экологиялық сана бар екенін айтады. Толкиннің сөзіне сүйенсек, мұндай тарау идеясы бастапқыда "Сақиналардың иесінің" жалпы формальды құрылымының бір бөлігі ретінде жоспарланған, бірақ оның егжей-тегжейлері кейін ғана әзірленген. Бұл тарау, бір Сақинаны жоюға бағытталған физикалық сапармен салыстырылатын, үйге оралғандағы моральдық ізденіс, Ширді тазарту және жеке жауапкершілікті қабылдау мақсатында жазылған. Толкин өзінің шығармашылық процесінің соңында Саруманды таңдамас бұрын, зұлым Шарки үшін басқа да кейіпкерлерді қарастырған. Әдебиеттегі ең танымал антиклимакс ретінде танылған бұл тарау, әдетте "Сақиналардың иесінің" фильмдік адаптацияларына енгізілмейді. Питер Джексонның фильм трилогиясы екі маңызды элементті сақтайды: Фродоның Галадриелдің айнасы сияқты кристалл шар арқылы көрген өртенген Шир; және Саруманның өлімі, Изенгардқа көшірілген.

Penultimate chapter of The Lord of the Rings

"The Scouring of the Shire" is the penultimate chapter of J. R. R. Tolkien's fantasy The Lord of the Rings. The Fellowship hobbits, Frodo, Sam, Merry, and Pippin, return home to the Shire to find that it is under the brutal control of ruffians and their leader "Sharkey", revealed to be the Wizard Saruman. The ruffians have despoiled the Shire, cutting down trees and destroying old houses, as well as replacing the old mill with a larger one full of machinery which pollutes the air and the water. The hobbits rouse the Shire to rebellion, lead their fellow hobbits to victory in the Battle of Bywater, and end Saruman's rule. Critics have considered "The Scouring of the Shire" the most important chapter in The Lord of the Rings. Although Tolkien denied that the chapter was an allegory for Britain in the aftermath of World War II, commentators have argued that it can be applied to that period, with clear contemporary political references that include a satire of socialism, echoes of Nazism, allusions to the shortages in postwar Britain, and a strand of environmentalism. According to Tolkien, the idea of such a chapter was planned from the outset as part of the overall formal structure of The Lord of the Rings, though its details were not worked out until much later. The chapter was intended to counterbalance the larger plot, concerning the physical journey to destroy the One Ring, with a moral quest upon the return home, to purify the Shire and to take personal responsibility. Tolkien considered other identities for the wicked Sharkey before settling on Saruman late in his composition process. The chapter, which has been called one of the most famous anticlimaxes in literature, has generally been excluded from film adaptations of The Lord of the Rings. Peter Jackson's film trilogy maintains two key elements: a burning Shire, glimpsed by Frodo in the crystal ball like Mirror of Galadriel; and the means of Saruman's death, transposed to Isengard.

Контекст

Бұл тарау "Сақиналар Иесі" кітабының барлық негізгі оқиғаларын баяндайды. Оқиға, қараңғы патша Саурон жасаған, көп ғасырлар бойы жоғалған, құдіретті Сақинаның қайта пайда болуы мен Англияға ұқсас Шир аймағындағы хоббит Фродо Бэггинстің қолында болуы туралы айтылады. Егер Саурон Сақинаны таба алса, ол оны бүкіл Ортажерді басып алу үшін пайдаланады. Ақсоқал Гэндальф Фродоға Сақинаның тарихын айтады және оны Сақинаны жою үшін Ширден кетуге көндіреді. Оған оның достары Сэм, Мерри және Пиппин – тағы үш хоббит қосылады. Оларды Сауронның Қара аттылары қуалайды, бірақ олар Эльфтердің бекінісі Ривенделге қашып құтылады. Олар Сақинаны тек Саурон Сақинаны соққан Тозақ тауындағы жанартауда ғана жоюға болатынын біледі, ол жамандыққа толы Мордор жерінде орналасқан. Сауронға қарсы тұратын басқалар да оларға қосылып, Гэндальф басқаратын Сақиналар Бірлестігін құрайды. Олар жолда көптеген қауіптерге тап болады және Бірлестік бөлініп кетеді. Мерри мен Пиппин зұлым сиқыршы Саруманға, содан кейін Сауронға қарсы соғыстарға қатысады: Мерри Роханның рыцарі болады, ал Пиппин Гондордың сақшысы болады. Сауронның назары бұрылғанда, Фродо мен Сэм Тозақ тауына жетеді. Сақина Азап Тауының жарықтарында жойылды, ал Саурон құлатылды. Өз тәжірибелерінен өзгере түскен хоббиттер Ширге қайтып, тыныш ауылдық өмірге оралуды үміттенеді.

Тазарту

Қауымдастықтың хоббиттері – Фродо, Сэм, Мерри және Пиппин – Ширге оралып, түнде оның шекарасына, Брэндивайн көпіріне жетеді. Көпірдің жабық екенін көріп таңғалады, бірақ оларды көпірді күзетіп тұрған хобит полициясының бір түрі – шерифтер, бірнеше инаудан кейін қабылдайды. Олар Ширдің аяусыз ережелерімен, жағымсыз жаңа ғимараттарымен, ағаштар мен ескі үйлердің ойсыз жойылғандығымен дүрсіліп отырады. Сэм шерифтердің бірін таниды және оған "мұндай әбес нәрсеге" араласқаны үшін өзін-өзі ұятқа қалдыру керектігін айтады. Келесі күні таңертең Ширдің орталығындағы Хоббитонға понилермен аттанатын төрт хоббитті Фрогмортон ауылында шерифтер қарсы алады, олар оларды кешегі түнде бірнеше ережені бұзғаны үшін тұтқындауға тырысады. Шеріфтер понилерге ілесе алмай, хоббиттерді жіберуге мәжбүр болады. Тазалау жұмыстары соңғы тараудың алғашқы беттерінде, "Сұр теңіздерде" сипатталған; Шарки билігі кезінде салынған жаңа ғимараттар бұзылып, олардың материалдары "көптеген ескі хоббит үйлерін жөндеуге" қайта пайдаланылады. Толкин сыншысы Том Шиппи Ширдің Орта Жердің 20 ғасырға ең жақын жері екенін және "Ширді тазарту" Толкиннің замандас Англиясы туралы екенін айтқандардың толығымен жаңылыспағанын жазады. Алайда Шиппи бұл тарауды соғыстан кейінгі Англияның аллегориясы ретінде қарастырмаудың орнына, оны "саяси басқармассыздықтан ғана емес, сонымен қатар сенімнің ерекше және жалпы дағдарысынан зардап шегетін қоғамның" есебі ретінде қарастыруға болатынын ұсынады. Шиппи сол кездегі Джордж Оруэллдің 1938 жылғы "Ауаға көтерілу" романымен салыстыра отырып, Англияда да "ұқсас диагноз" қойылғанын айтады. Планк сияқты сыншылар Толкиннің "Ширді тазарту" 1940 жылдардың соңындағы Англияны бейнелемейтінін, керісінше тараудың Сарехолдегі, содан кейін Уорвикширдің ауылдық жеріндегі үйін, 1900 жылдардың басында өсіп келе жатқан Бирмингем қаласымен бірге көрудің жастық шағындағы тәжірибесін еске түсіргенін атап өтеді. Толкин бұл тарауды 19 ғасырдың соңындағы балалық шағындағы тәжірибесімен байланыстырды: Бұл шын мәнінде тәжірибеге негізделген, бірақ жұқа (экономикалық жағдай мүлдем басқаша болғандықтан) және одан да ертерек [Екінші дүниежүзілік соғыстан]. Мен бала кезімде өмір сүрген ел он жасқа толғанға дейін, машиналар сирек кездесетін (мен ешқашан көрген емеспін) және адамдар әлі де қала маңындағы темір жолдарды салып жатқан кезде, қирап бара жатты. Жақында газетте бір сурет көрдім – бір кезде гүлденген жүгері тегірменінің, оның көлінің жанындағы, мен үшін өте маңызды болып көрінген, соңғы күйі қалған жері бейнеленген. Мен жас тегірменшінің көрінісін ешқашан ұнатқан емеспін, бірақ оның әкесі, ескі тегірменші, қара сақалды болды, және ол Sandyman есімді емес еді. Планк 20 ғасырдың оқиғалары мен кейіпкерлерінің оқиғалары мен тарау элементтерінің арасындағы нақты сәйкестіктермен қатал аллегорияның орнына тарауды "нақты шындықтың шынайы астарлы әңгімесі" деп ұсынды. Бірнс және басқалар сонымен қатар, солдаттардың, оның ішінде Толкиннің, Бірінші дүниежүзілік соғыстың окоптарынан үйге оралған және олардың үлесін бағалай алмаумен кездескендері туралы тарауда эхо бар екенін атап өтеді, мысалы, Сэмнің әкесі Гаффер Гамджи кез келген "шетелдегі аймақтардағы азаптан гөрі картопқа келген зиянды" көбірек ойлайды.

The hobbits of the Fellowship – Frodo, Sam, Merry, and Pippin – returning home to the Shire, come to its border, the Brandywine Bridge, late at night. They are surprised to find it barred, but are taken in, after some convincing, by the Shiriffs, a kind of hobbit police, who are guarding the bridge. They are shocked at the state of the Shire, with endless rules, ugly new buildings, and wanton destruction of trees and old buildings. Sam recognises one of the Shiriffs and tells him he should be ashamed of himself for joining in with "such nonsense". Setting off on ponies for Hobbiton at the centre of the Shire the next morning, the four hobbits are met by Shiriffs at the village of Frogmorton who attempt to arrest them for breaking several rules the night before. Unable to keep up with the ponies, the Shiriffs let the hobbits pass. The cleanup is described in the first pages of the final chapter, "The Grey Havens"; the new buildings put up during Sharkey's rule are torn down and their materials reused "to repair many an old [hobbit] hole". The Tolkien critic Tom Shippey writes that the Shire is certainly where Middle earth comes nearest to the 20th century, and that the people who had commented that the "Scouring of the Shire" was about Tolkien's contemporary England were not wholly wrong. Shippey suggests however that rather than seeing the chapter as an allegory of postwar England, it could be taken as an account of "a society suffering not only from political misrule, but from a strange and generalized crisis of confidence." Shippey draws a parallel with a contemporary work, George Orwell's 1938 novel Coming Up for Air, where England is subjected to a "similar diagnosis" of leaderless inertia. Critics including Plank have noted that Tolkien denied that the "Scouring of the Shire" reflected England in the late 1940s, claiming instead that the chapter echoed his youthful experience of seeing his home at Sarehole, then in rural Warwickshire, being taken over by the growing city of Birmingham in the early 1900s. Tolkien related the chapter to his childhood experiences at the end of the 19th century:

It has indeed some basis in experience, though slender (for the economic situation was entirely different), and much further back [than the Second World War]. The country in which I lived in childhood was being shabbily destroyed before I was ten, in days when motor cars were rare objects (I had never seen one) and men were still building suburban railways. Recently I saw in a paper a picture of the last decrepitude of the once thriving corn mill [Sarehole Mill] beside its pool that long ago seemed to me so important. I never liked the looks of the Young miller, but his father, the Old miller, had a black beard, and he was not named Sandyman. Instead of a strict allegory with exact correspondences between the elements of the chapter and 20th century events and personages, Plank suggested that the chapter was "a realistic parable of reality". Birns and others note, too, that there is an echo in the chapter of the soldiers, including Tolkien, returning home from the trenches of the First World War, and meeting an unfair lack of appreciation of their contribution, as when Sam's father, Gaffer Gamgee, is more concerned with the damage to his potatoes than any "trapessing in foreign parts".

XX ғасырдың ортасындағы саясаттың сатирасы

Түрлі сарапшылар бұл тараудың саяси мәнге ие екенін атап өтті. Сыншы Джером Доннели бұл тараудың "Хоббит" кітабының басындағы "әдеп-ғұрып комедиясынан" гөрі күрделірек сатира екенін айтады. Планк мұны фашизмнің карикатурасы деп атайды. Доннелли Толкиннің "Тазалау" аллегория емес екендігімен келіседі, бірақ Саруманның "Жаулары" нацистердің қатыгез мінез-құлқын, сондай-ақ "ыңғайласушыларды пайдалануды, қауіп-қатерлерді, азаптауды және наразылық білдірушілерді өлтіруді және тұтқындауды" еске салады. Джей Ричардс пен Джонатан Витт "консерваторлар мен прогрессивтер" осы тарауды "қазіргі социализмді өткір сынға алу" деп қарастырды деп жазады, саясаттанушы Хал Коулбачтың Саруманның билік және қайта бөлу режимі "Аттлидің Еңбек үкіметі кезіндегі соғыстан кейінгі Ұлыбританияның сорлылығына, көңілсіздігіне және бюрократиялық реттеуіне көп қарызды" деген пікірін келтіреді. Олар сондай-ақ Планктың Саруманның басқаруындағы Шаир мен Гитлердің басқаруындағы Германияның нацистік партиясы мен Муссолинидің басқаруындағы итальян фашизмі арасындағы "ұқсастықтарды" анықтағанын атап өтеді. Мысалы, Планк хоббиттердің неге фашизмге қарсы шықпағанын талқылайды, себебі қорқыныш, ынтымақсыздық және "ең қызықты және ең қайғылы" деп тапқан нәрсе: Ширриф хоббиттің "Мен кешіріңіз, мырза Мерри, бірақ бізге бұйрық бар" деген сөзі. Планк бұл Нюрнберг процесіндегі мәлімдемелермен байланысты деп түсіндіреді. Ол Саруманды Муссолинимен салыстырып, екеуінің де "уақытша аяқталғанын" айтады. Ричардс пен Витт тараудың кең тақырыптары бар екенін мойындайды, соның ішінде Саруманның "көңілсіз жүрегі", (қала маңындағы) дамудың жамандығы, хоббиттердің өз отанын қорғауға деген сүйіспеншілігі және бұйрықтарға ғана мойынсұнудың қажеті жоқ, бірақ Толкиннің хаттары оның социализмге деген наразылығын көрсетеді және ол тарауда Толкин "социализмнің моральдық жоғарылығын әжуалайды". Шиппи Толкиннің қарсылығына қарамастан, 1950 жылдары оқырмандар "Тазалау" кезінде "Шаирдың" кейбір ерекшеліктерін байқаған болар еді, мысалы, "түтікше" (темекі) вагондары сиқыршы Саруманның бұйрығы бойынша алынады, ғаламшарында ешбір түсінік жоқ. Шиппи Саруманның осындай көп темекімен не істегенін сұрайды: сиқыршы оны пайда үшін саудаға шығармайды, немесе Изенгардтағы орктарға "таратып" бермейді. Оның орнына, Шиппидің айтуынша, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияның тапшылығын еске салады, ол кезде әдетте "экспортқа жіберілді" деген сөздермен түсіндірілді. Кохердің айтуынша, соғыстан кейінгі Шаирдегі апат пен адамдардың реакциясы 20 ғасырдағы адамдарға өте таныс болған. Барлық сыншылар тарауды саяси деп қараған жоқ; ортағасырлық Джейн Ченс тараудың атауындағы "Тазалау" "шаңырақтық бейнесін" атап өтті, оның пікірінше, Шаирдің "жаңаруы". Ол осы тараудағы Шаирдің әлеуметтік тазалануын ұқсас терминдермен сипаттап, оны "жануарлар монстрларынан" тазалау мен тазарту туралы жазды.

Various commentators have noted that the chapter has political overtones. The critic Jerome Donnelly suggests that the chapter is a satire, of a more serious kind than the knockabout "comedy of manners" at the start of The Hobbit. Plank calls it a caricature of fascism. Donnelly agrees with Tolkien that the "Scouring" is not an allegory, but proposes that Saruman's "Ruffians" echo the tyrannical behaviour of the Nazis, as do "the use of collaborators, threats, torture and killing of dissenters, and internment". Jay Richards and Jonathan Witt write that "conservatives and progressives alike" had seen the chapter as a "pointed critique of modern socialism", citing the scholar of politics Hal Colebatch's comment that the rule and redistribution heavy Saruman regime "owed much to the drabness, bleakness and bureaucratic regulation of postwar Britain under the Attlee Labour Government". They note similarly Plank's identification of "parallels" between the Shire under Saruman and both the German Nazi Party under Hitler and Italian Fascism under Mussolini. Plank discusses, for example, why the hobbits did not resist fascism, giving as reasons cowardice, lack of solidarity, and what he finds "the most interesting and the most melancholy": the shirriff hobbit's statement "I am sorry, Mr. Merry, but we have orders." Plank comments that this recalls statements from the Nuremberg trials. He further compares Saruman with Mussolini, noting that they both came to "a miserable end". Richards and Witt concede that the chapter has wider themes, including the ugliness of Saruman's "vengeful heart", the nastiness of (sub)urban development, the hobbits' love inspired defence of their homeland, and the need not to just obey orders, but state that Tolkien's letters demonstrate his dislike of socialism, and that in the chapter Tolkien deftly satirizes "socialism's pose of moral superiority". Shippey comments that whatever Tolkien's protestations, readers back in the 1950s would have noticed some features of the Shire during the "Scouring" that "seem[ed] slightly out of place", such as the fact that wagonloads of "pipeweed" (tobacco) are being taken away, seemingly at the wizard Saruman's orders, with no visible in universe explanation. What, Shippey asks, was Saruman doing with so much tobacco: a wizard was hardly going to be trading it for profit, nor "issuing" it to his orcs in Isengard. Instead, Shippey suggests, it echoes Britain's shortages just after the Second World War, routinely explained at that time with "the words 'gone for export'". Kocher adds that the devastation and people's responses in the Shire after the War would have been only too familiar to people in the 20th century. Not all critics have seen the chapter as political; the medievalist Jane Chance notes the "domestic image" of the "Scouring" in the chapter's title, suggesting in her view a "rejuvenation" of the Shire. She describes the chapter's social cleansing of the Shire in similar terms, writing of washing and purifying it of "the reptilian monsters" Sharkey and Wormtongue.

"Новальдық" тарау

Толкин сыншылары бұл тараудың ерекше романдық сипатқа ие екенін атап өткен. Бірнс Планктің тараудың «кітаптың қалған бөлігінен түбегейлі өзгеше» деген пікірін қайталайды және оны «Толкиннің ауқымды әңгімесіндегі ең романдық эпизод» деп мәлімдейді. Ол Джанет Бреннан Крофттың оны «алдампалықпен антиклимактикалық, бірақ маңызы зор тарау» деп сипаттағанын келтіреді. Бірнс бұл тараудың Иан Уаттың орта таптың оқитын романының үш қағидасына сай келетінін айтады: біріншіден, ол әртүрлі әлеуметтік топтардың өзара іс-қимылын көрсетеді; екіншіден, оқиға үй атмосферасында, жылыжайлы Шаирде өрбітеді; үшіншіден, ол «жаңадан өркендеп келе жатқан және жоғары дәрежеге ұмтылатын орта таптардың» көзқарасын қолдайды. Бірнс «"Шаирді тазарту" Толкиннің қара романсы отандық қайта жаңғыру мен құтқарылудың реалистік романына ең жақын жатқан жер» деген қорытындыға келеді. Планк «Тазартудың» ерекшелігі – кітаптың қалған бөлігінен айырмашылығы, мұнда ешқандай керемет оқиғалар болмайды және табиғат заңдары «толық және күдіксіз күшпен» әрекет етеді деп жазады. Планк атап өткендей, Саруман бұрын сиқыр қолдана алған, бірақ бұл тарауда ол саясаткер ретінде әрекет етеді, ешқандай құпия күш қолданбайды: тарау «реалистік», қиял емес, Саруманның өлімінен басқа. Майкл Трешоу мен Марк Дакворт Mythlore журналында Шаирге оралу кейіпкерлердің мінездік өсуін баса көрсетеді, осылайша олар өмірдің қиындықтарымен өздері арықтаса алады. «Хоббит» кітабының соңында Гандальф Билбоға «сен бұрынғы хоббит емессің» дейді, өйткені ол өзінің саяхаттарынан көп нәрсе үйренген, ал «Сақиналар Иесінде» Гандальф Фродо мен басқа хоббиттерге «сіздерге көмек қажет емес. Енді өстіңдер. Шын мәнінде, өте биікке көтерілдіңдер, енді ешқайсыңдардан қорқамын деп ойламаймын» дейді.

Үміттің орындалуы

Кітаптағы тағы бір элемент – Толкиннің Англияға деген сезімдерінің көрінуі. Шиппи бұл оқиғада "тілектердің орындалуына" ұқсас нәрсе бар екенін және Толкиннің "Рохандың мүйіздерін естіп, Англиядан "әрекетсіздіктің қара демі" тарағанын көргісі келгенін" жазады. Шиппи бұл ойды "Ширді тазалау" бөліміне қатысты қолданады, атап айтқанда, Мерри Роханнан Роханның негізін қалаушы Еорл Жас Роханнан, Скатха Жыланнан қалған олжадан әкелген мүйізбен оралады. Ол мүйіздің "біршама сиқырлы, бірақ аса күшті емес" екенін түсіндіреді: оны үрлегенде, оның серіктері қуанады, жаулары қорқады, ал бұл бөлімде ол "жалқаулыққа, нашарлыққа және Саруман Шаркиге қарсы төңкеріс" оятады және Ширді жылдам тазартады. Шиппи Толкиннің де осылай жасағысы келгенін айтады және ол өзінің романдарымен кем дегенде қуаныш сыйлағанын атап өтеді. Толкин бір хатында "адам жасаған дүние ақырында қорқынышты және шыдай алмас" екенін жазды және "Егер Рагнарёк барлық сарайларды, газ зауыттарын, қисық гараждарды және ұзын шамдармен жарықтандырылған қала шеттерін өртеп жіберсе, ол мен үшін барлық өнер туындыларын өртеп жіберуі мүмкін – және мен ағаштарға қайта оралар едім" деп жазды. Кейтлин Вон Карлос Сэм Гэмджинің "Бұл Мордордан да жаман! Ол сізге үйге келеді, себебі ол үй, және сіз оны бұзылудан бұрын есіңізде сақтайсыз" деген сөзін келтіреді.

Толкин сыншылары Джон Д. Рателифф және Джаред Лобделл Саруманның өлімі кезінде басынан терісінің кенеттен кеуілуін 1887 жылғы Райдер Хаггардтың "Ол" романындағы басты кейіпкер Айшаның өмірлік отта шомылып, бірден қартаюымен салыстырады. Толкин Хаггардты, әсіресе "Ол" романын, маңызды ықпал ретінде мойындады. 2015 жылғы сұхбатында романист және сценарист Джордж Р. Р. Мартин "Сақиналар Иесінің" осы бөлімін керемет деп атады және "Тақтар Ойынының" соңында осы тонға қол жеткізуді көздегенін айтты. Джонатон Д. Лэнгфорд "Мифлоре" журналында жазған мақаласында бұл тазалауды хоббиттердің ересек болуы, олардың жеке ізденістерінің нәтижесі деп сипаттайды. Ол Мерри мен Пиппин саяхаттарында есейгенін, ал Фродо мен Сэмнің ізденісінің табысы хоббит қоғамы тарапынан қайта бағаланатынын атап өтеді. Ол Жозеф Кэмпбелл сипаттағандай, батырлық ізденіс батырдың сиқырлы жерлерден қарапайым әлемге оралуымен аяқталады, оның қауымын жаңартады, хоббиттердің оралуы сияқты.

Бейімделулер

[[Файл:Алан Ли үйге қарай. jpg|thumb|upright|Алан Лидің тарау үшін салған суреті, қираған ағаштардың арасымен Ширге оралып келе жатқан хоббиттерді, биік түтін шығаратын қызыл кірпіштен салынған үйлермен көрсетілген. Бұл сурет Mythlore журналында сынға алынды. "Ширді тазарту" оқиғалары фин мини-сериалы "Хоббиттер" (Hobitit) фильмінде қайта баяндалады. Бұл тарау "Сақиналардың Иесі" фильмінің трилогиясынан алынып тасталды, бірақ Фродо Питер Джексонның 2001 жылғы "Жүзіктер серігі: Жүзіктер қауымдастығы" фильмінде Галадриелдің айнасы сияқты кристалл шарға қарағанда қысқаша алға жылжу ретінде көрсетілді. "Патшаның оралуы" фильмінің кеңейтілген нұсқасында Құрттіл Саруманды өлтіреді (мойнын кеспей, арқасынан пышақтап), ал одан кейін тараудағыдай жебемен өлтіріледі; алайда бұл оқиға Ширдің орнына Изенгардта өтеді және Құрттілді атып өлтіретін Леголас болады. Питер Джексон бұл тарауды антиклимактикалық деп атап, 1998 жылы оны фильм трилогиясына қоспауға шешім қабылдады. Ол Саруман мен Құрттілдің өлімінен жасалған сахнаны "Екі мұнара" фильміндегі "Саруманның дауысы" тарауымен біріктіруге шешім қабылдады, бірақ Хелмнің тереңдігіндегі шайқастан кейін Изенгардқа қайта оралуды қаламады. Джексон "Патшаның оралуы" фильмінің пост-өндірісінде бұл сахна "Екі мұнара" фильмінің жеті минуттық қорытындысы сияқты көрініп, фильмге тұрақсыз бастама берді және фильмді тым ұзақ етті, сондықтан ол кеңейтілген DVD-де қалды. Алан Ли "Жүзіктердің Иесі" кітабына салған 50 суретінің соңғысында "Қауымдастық" тобының төрт хоббитін ат үстінде, жаңадан кесілген ағаштар мен құлаған ағаштардың түбірлері алдында, ал артқы жағында қара түтін шығаратын биік қызыл кірпіштен салынған үйлермен бейнелеген. Бұл суретті Mythlore журналы үшін Глен Гуднайт қарап, оны "антиклимактикалық, қуанышсыз және бізге әңгіменің ащы-тәтті шешімінің тіпті ең аз белгісін де бермейді" деп жазды.