Кіріспе
Испан Католик діни қызметкері және әулие (1902–1975)
Әулие Хосемария Эскрива де Балагоер и Альбас (9 қаңтар 1902 – 26 маусым 1975) – испан Католик діни қызметкері. Ол Opus Dei ұйымын құрды, ол дінге кірмейтін адамдар мен діни қызметкерлердің ұйымы болып табылады, олардың барлығын Құдай қасиеттілікке шақырады және олардың күнделікті өмірінде қасиеттілікті табуға шақырады. 2002 жылы Иоанн Павел II оны әулие деп жариялады, сонымен қатар Хосемарияны «христиан дінінің ұлы куәгерлерінің қатарына қосу керек» деп мәлімдеді. Эскрива Мадридтегі Комплутенс университетінде азаматтық құқықта докторлық, ал Римдегі Латеран университетінде теологияда докторлық дәрежесін алды. Оның басты жұмысы – Opus Dei ұйымын құру, басқару және кеңейту болды. Эскриваның ең танымал жарияланымдарының бірі – «Жол» (The Way) кітабы, ол 43 тілге аударылып, бірнеше миллион данасы сатылды. Оның қайтыс болғаннан кейін, оны әулие деп жариялауы кейбір католиктер мен әлемдік баспасөз арасында қызығушылық пен дау тудырды. Opus Dei тарихын зерттеген бірнеше журналистер, олардың ішінде Ватикан сарапшысы Джон Л. Аллен кіші, осы айыптаулардың көпшілігі дәлелденбеген немесе Эскрива мен оның ұйымының жаулары тарапынан таратылған жалалардан туындады деп мәлімдеді. Кардинал Альбино Лучани (кейіннен Папа Иоанн Павел I), Папа Иоанн Павел II, Папа Бенедикт XVI, Папа Франциск, Оскар Ромеро және көптеген басқа католик басшылары Эскриваның барлық адамды қасиеттілікке шақыру, дін қызметкерлерінің рөлі және қарапайым еңбектің қасиетті ету әсері туралы ұстанымдарын қолдады. Алленнің сөзіне сүйенсек, католиктер арасында Эскриваға «кейбіреулер қарсы шығады, ал миллиондаған адам оған құрмет көрсетеді».
Ерте өмір
Хосе Мария Мариано Эскрива и Альбас 1902 жылғы 9 қаңтарда Испанияның Уэска провинциясындағы Барбастро деген шағын қалада Хосе Эскрива и Корзан мен оның әйелі Мария де лос Долорес Альбас и Бланктің отбасында дүниеге келді. Ол алты баланың екіншісі және екі ұлының үлкені болды. Хосе Эскрива саудагер және тоқыма компаниясының серіктесі еді, бірақ компания банкротқа ұшырағандықтан, отбасы 1915 жылы солтүстік провинциядағы Логроньо қаласына көшіп кетті. Онде ол киім дүкенінде кызметкер болып жұмыс істеді. Жасырақтағы Хосемария, бір монахтың қарда бос аяқпен жүргенін көргенде, "бір нәрсеге таңдалғандай" сезімге келгені айтылады. Әкесінің батасымен Эскрива католик шіркеуінің діни қызметкері болуға дайындалды. Ол алдымен Логроньода, содан кейін Сарагосада оқыды, онда 1924 жылғы 20 желтоқсанда диакен болып тағайындалды. 1925 жылғы 28 наурызда Сарагосада діни қызметкер болып толық құқықпен тағайындалды. Пердигуэрадағы ауылдық приходқа қысқа мерзімге тағайындалғаннан кейін, 1927 жылы Испанияның астанасы Мадридке Орталық университетке заң мамандығын оқуға барды. Мадридте Эскрива Санта-Изабель қорының жеке репетиторы және капелланы болып жұмыс істеді, аталған қорға Санта-Изабельдің корольдік монастыры және Ассампция кішкентай қарындастары басқаратын мектеп кірді.
Опус Деидің негізін қалаушы ретінде миссиясы
Дұғаға толы серуендеу оған Құдайдың өзі үшін не қалайтынын анық түсінуге көмектесті, ал 1928 жылы 2 қазанда ол католиктердің өздерінің дүниелік жұмысы арқылы қасиетті етуді үйренуі мүмкін «Опус Дейді» «көрді». Ол 1928 жылы құрылған, ал Пий XII 1950 жылы оны соңғы мақұлдады. Ескриваның қысқаша өмірбаянын қамтитын Қасиеттілердің ісі жөніндегі қауымның жарлығына сәйкес, «Ол бұл тапсырмаға өзін толығымен берді. Оның елшілік қызметі басынан-ақ әр түрлі әлеуметтік ортада кеңінен таралған. Ол Мадридтің бейшара аудандарында және ауруханаларында жұмыс істеген кедейлер мен аурулар арасында жұмыс істеді». Соғыс 1939 жылы Франконың жеңісімен аяқталғаннан кейін, Эскрива Мадридте оқуын жалғастырып, заң ғылымында докторлық дәрежесін алды, ол үшін Санта-Мария-ла-Реал-де-Лас-Хуэльгас абысының тарихи юрисдикциясы туралы диссертация жазды. Опус Деиге қарасты Қасиетті Крест діни қоғамы 1943 жылы 14 ақпанда құрылды. 1946 жылы Эскрива Римге көшіп келді. Ескриваны «Құрметке лайық» деп жариялаған жарлықта «1947 жылы және 1950 жылдың 16 маусымында ол Opus Dei-ді папалық құқық институты ретінде мақұлдады. Ол қажырлы қайырымдылық пен белсенді үмітпен бүкіл әлемде Opus Dei-нің дамуына басшылық етті, әлемдегі жай адамдарды жұмылдыруды жандандырды. Ол евангелизация мен адам игілігі жұмысында көптеген бастамаларға өмір берді; ол барлық жерде діни қызметкерлерге және діни өмірге шақыруларды өсірді. Ең бастысы, ол өзін Опус Деи мүшелерін қалыптастыруға талмай арнады». Дәрігерлер оның тез өліп қалуын күткен еді, бірақ анасы оны Торречудадқа алып барды, онда арагондықтар 11-ғасырдан бері бар деп есептелетін Мәриям ана мүсініне («Біздің періштелер әйелінің мүсіні») құлшылық етеді. Ескрива қалпына келді және 1960 және 1970 жылдары Opus Dei директоры ретінде Torreciudad-тағы үлкен ғибадатхананың дизайнын және құрылысын қолға алды. Жаңа ғибадатхана 1975 жылы 7 шілдеде, Эскрива қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ашылды және осы күнге дейін Opus Dei-дің рухани орталығы, сондай-ақ діни саяхаттардың маңызды орны болып табылады. 1975 жылы Ескрива қайтыс болғанда, Опус-Дейдің 80 елдегі мүшелерінің саны 60 000-ға жуық болды. Ересекте Ескрива 1-ші типті қант диабетіне шалдықты, сондай-ақ кейбір деректерге сәйкес, эпилепсиямен де ауырады. 1950 жылы Папа Пий XII Эскриваны құрметті ішкі прелат етіп тағайындады, бұл оған Монсеньор атағын пайдалануға мүмкіндік берді. 1955 жылы Римдегі Латеран университеті теология докторы дәрежесін алды. 1948 жылы Эскрива Римде Collegium Romanum Sanctae Crucis (Қасиетті Кресттің Рим колледжі) деп аталатын Опус Дейдің ерлер үшін білім беру орталығын құрды. 1953 жылы ол әйелдер бөліміне қызмет ету үшін Collegium Romanum Sanctae Mariae (Қасиетті Мария Рим колледжі) құрды (бұл мекемелер қазір Қасиетті Кресттің понтификалдық университетіне қосылды). Ескрива сонымен қатар Памплонадағы Наварра университеті мен Перудегі Пюра университеті Опус-Дейге қарасты зайырлы мекемелер ретінде құрылды. Ескрива 1975 жылы 26 маусымда 73 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Ескрива қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, кардинал Альбино Лучани (кейіннен Папа Иоанн Павел I) оның христиандық рухани өмірге қосқан үлесін атап өтті. Көп жылдар бойы Ескриваның ең жақын қызметтесі болған Альваро дель Портильоның айтуынша, Ескриваның бір негізгі қасиеті «барлығына тән: Құдайға және Құдай үшін барлық жандарға бағышталуы; Құдайдың еркіне жомарттықпен жауап беруге әрдайым дайын болуы». Рим папасы Пауыл VI Ескриваның қасиеттілігі туралы өз пікірін былай деп түйіндеді: «Ол – ең көп харизмаларды (тәуелсіз сыйларды) алған және оларға барынша жомарттықпен жауап берген адамдардың бірі». 2005 жылы Джон Л. Аллен кіші Опус-Дейдің негізін қалаушы туралы бірнеше фильмді көргеннен кейін былай деп жазды: «Ескриваның «тірі» өмірін көргенде, адамда оның шыжыр-шытырыны, тамаша әзіл-сықағы сезіледі. Ол әзіл-сықақ айтады, келеке-шүкір жасайды, сахнада жүреді және әдетте аудиторияны көпшіліктің сұрақтарына жауап беруден қалдырады». Опус Деидің алғашқы мүшелерінің бірі болған және Ескривамен қарым-қатынасын тоқтатқанға дейін жиырма жылға жуық уақыт бойы Ескривамен байланысқан испандық архитектор Мигель Фисак сияқты сыншылар Ескриваны өте басқаша сипаттады. Ол пәк, бірақ бос, құпия және амбициялық адам, жеке мінез-құлықтарды көрсетті. Британдық журналист Джайлс Тремлетттің айтуынша, «Эскриваның өмірбаяндары оның сүйіспеншілікке толы, қамқор, харизматикалық тұлға немесе қарапайым, өзімшіл, айлакер адам екендігі туралы қарама-қарсы көзқарастарды тудырды». Француз тарихшысы Эдуард де Блае Ескриваны «мистицизм мен амбицияның қоспасы» деп атады.
Дұға ету
Ескриваның туғанына 100 жыл толуына орай кардинал Ратцингер (кейіннен Папа Бенедикт XVI болды) былай деді: "Жоземария Ескриваның "Opus Dei" атауын түсіндіруіне әрқашан таңғалатынмын: бұл түсіндірме негізін қалаушының рухани бейнесін білуге көмектеседі. Ескрива бір нәрсе құру керектігін білген, бірақ ол құрған нәрсе өзінің жұмысы емес екенін, өзі ештеңе ойлап таппағанын және Раб оны тек құрал ретінде пайдаланғанын сезінген. Сондықтан бұл оның жұмысы емес, Opus Dei (Құдайдың жұмысы) болды. Бұл оның үнемі әңгімелесіп тұратынын, бізді жаратқан және бізбен бірге жұмыс істейтін Құдаймен шынайы байланыста екенін түсінуге мүмкіндік береді. Сондықтан әлемде жаңару, жақсылық күші пайда болды, тіпті адамның кемшіліктері де мәңгілікке сақталады". Қасиеттілікке жариялау жорасында Иоанн Павел II Эскриваны "дәл осы дұға жасаудың шебері деп сипаттады, ол оны әлемді құтқарудың керемет "құралы" деп санады. Бұл парадокс емес, мәңгілік шындық: апостолдықтың жемістілігі ең алдымен дұғада және тұрақты, терең діни өмірде жатыр". Иоанн Павел II қасиеттілікке жариялау туралы жарлығында Ескриваның бес қысқа дұғасына немесе тілегіне сілтеме жасайды, олар арқылы "Бақытты Жоземария Ескриваның өмір жолының барлық кезеңін көруге болады. Ол он алты жасында-ақ алғашқы екі тілегін айта бастады [Domine, ut videam! – Ием, маған көрсет! және Domina, ut sit! – Әйел, болсын!], Құдайдың шақыруын алғаш сезгенде. Олар оның жүрегінің құштарлығын білдірді: Құдай одан нені қалап отырғанын көру, соны тез арада, сүйіспеншілікпен орындау. Үшінші тілек [Omnes cum Petro ad Iesum per Mariam! – Барлығымыз Петірмен бірге Мәриям арқылы Исаға!] жас дін қызметкері кезінде жазған еңбектерінде жиі кездеседі және оның жандарды Құдайға жетелеуге деген құлшынысы шіркеуге адал болуға деген берік ниетімен және Құдайдың Анасы Мәриямға деген ыстық құрметімен қатар жүргенін көрсетеді. Regnare Christum volumus! – Біз Мәсіхтің билеуін қалаймыз! Бұл сөздер оның барлық адамдардың арасында Мәсіх арқылы Құдайдың балаларының қадір-қасиетін бөлісуге шақыруды таратуға қатысты үнемігі пасторлық алақанымен жақсы сәйкес келеді. Құдайдың ұлдары мен қыздары тек Оған қызмет ету үшін өмір сүруі керек: Deo omnis gloria! – Барлық мақсат Құдайға!". Иоанн Павел II Иосемарияны қасиетті деп жариялауға арналған алғыс айту тойында былай деді: "Opus Dei негізін қалаушыда Құдайдың еркіне деген ерекше сүйіспеншілік бар. Киеліліктің анық критериі бар: Құдайдың еркін соңғы нәтижеге дейін адалдықпен орындау. Әрқайсымыз үшін Рабтың жоспары бар, әрқайсымызға Ол осы дүниеде атқаруға міндетті міндетті тапсырды. Әулие тіпті өзін Құдайдың жоспарынан тыс деп есептемейтін. Ол тек оны іске асыру үшін өмір сүрді. Әулие Жоземария барлық адамды қасиеттілікке шақыруды және күнделікті өмір мен қарапайым іс-әрекеттердің қасиеттілікке апаратын жол екенін жариялау үшін Рабтың таңдауына ие болды. Оны қарапайым өмірдің әулиесі деп айтуға болады". Алайда, барлық католик комментаторлары Эскриваның рухани күйіне бірдей риза болған жоқ. Мысалы, швейцариялық теолог Ханс Урс фон Балтазар 1963 жылғы мақаласында Эскриваның "Жол" кітабының діни ұйымды қолдауға "жеткіліксіз руханият" ұсынатынын және кітаптың "жетілген скауттарға арналған испан тіліндегі кішкентай нұсқаулықтан" аспайтынын жазды. Фон Балтазар сондай-ақ "Жол" кітабындағы дұғаға қатысты көзқарасты сынап, Эскриваның дұғаны "өзіне ғана қатысты, үлкен және күшті болуға тиіс, жазықшалықтармен, апостолдық және Наполеондық қасиеттермен жабдықталған шеңберде ғана қозғалады. Сөзді "жақсы топыраққа" (Маттай 13:8) тереңінен тамырландыру, әулиелердің, ұлы негізін қалаушылардың дұғаларының мақсатын құрайтын нәрсе, Фуконың дұғасы – мұндай нәрсені мұнда іздеу бекер". Басқа да комментаторлар Эскриваның рухани күйін сынады: мысалы, католик шіркеуі туралы мақалалар жазуға маманданған журналист Кеннет Л. Вудвардтың айтуынша, "тек жазбаларына қарағанда Эскриваның рухани күйі ерекше емес, ойлары түбегейлі, көбінесе қарапайым, жеке басына әсерлі болғанымен, жаңа түсініктерден мүлдем құр болған", оның "Жол" кітабында "ой-санасының таңғажайып тарлығы, адамдық жыныстық қатынасқа деген шаршаулығы және сөздің көркемсіздігі" байқалады.
Литургияға қарай
Эскрива мессаны «христианның ішкі өмірінің қайнар көзі және шыңы» деп түсінді, бұл терминология кейін Екінші Ватикан соборы қолданды. Оның дұғасы дәстүрлі литургиямен тығыз байланысқандықтан, Эскрива бұл өтуді қиындықпен қабылдады және жаңа рәсімдерге қатысты Эчеварриядан көмек сұрады. Ол ескі рәсімдердің амалдарына, әсіресе патенді (әдетте күміс немесе алтыннан жасалған, еухаристиялық нан сақтауға арналған кішкентай табақ) сүйіп алу сияқты белгілі бір қимылдарды сағынғанмен, өзіне кез келген жеңілдік сұраудан жандарын тыйым салды. «Ол шіркеулік нормаларға бағыну рухымен жаңа рәсім арқылы литургияға деген махаббатын көрсетуді жөн көрді», - деді Эчеваррия. Алайда, Литургия Конституциясын іске асыру жөніндегі кеңестің хатшысы Аннибале Бугнини Эскриваның қиындықтарын білген соң, оған ескі рәсімді қолданып, месса өткізуге рұқсат берді. Эскрива бұл рәсімді тек бір алқалының қатысуымен өткізді. 1981 жылы Opus Dei-ден кеткенге дейін Эскриваның жеке көмекшісі болған Владимир Фельцман Newsweek журналына берген сұхбатында, Екінші Ватикан соборы енгізген реформалар Эскриваны соншалықты мазалағандықтан, ол және оның орынбасары Альваро дель Портильо «1967 жылы Грекияға барды, Opus Dei-ді грек православие шіркеуіне қосып алу мүмкіндігін қарастырды. Эскрива [католик] шіркеуінің құлап жатқанын ойлады және православиелік шіркеу өзінің және Opus Dei-дің адал қалдығы ретінде құтқарылуы мүмкін деп санады». Ол жеке өзі денелік азабын шекті және Opus Dei-дегі басқаларға да осыны ұсынды. Әсіресе, өзін-өзі қамшылауға деген ынтасы дау тудырды, сыншылар Эскриваның өзін ашуланып қамшылап, кабинасының қабырғалары қанға боялғанға дейін куәліктер келтірді. Азапты қайырымдылықтың бір түрі ретінде қолдану және азаптың адамды қасиеттілікке жеткізуге көмектесетіні туралы сенімнің екеуі де католик ілімінде және тәжірибесінде кеңінен таралған. Эскриваға сілтеме жасай отырып, Иоанн Павел II Christifideles omnes еңбегінде былай деді:
Қасиетті Марияға
2002 жылғы 6 қазанда Папа Иоанн Павел II, Angelus тілегінен кейін: «Анамызға деген махаббат Жоземария Эскриваның өмірінің тұрақты ерекшелігі және ол рухани ұлдары мен қыздарына қалдырған мұрасының маңызды бөлігі болып табылады» деді. Папа сондай-ақ: «Әйгілі Жоземария «Киелі Розарий» атты әдемі кішкентай кітап жазды, ол рухани балалықты, Құдайдың еркіне толық бойұсынуды қалайтындардың рухының нағыз бейнесін көрсетеді» деді. Эскрива 10-11 жасында қалтасында розарийді алып жүруге дағдыланған. Діни қызметкер ретінде ол уағыздарын және жеке дұғасын Әйгілі Мариямен сөйлесу арқылы аяқтаған. Ол Опус-Дейдің барлық кеңселерiнде Марияның суреті болуын қадағалады. Ол рухани балаларын бөлмеге кіргенде осы суреттерге сәлем беруге шақырды. «Исаға біз барамыз және Мария арқылы Оған қайта ораламыз» деп уағыздап, Мариялық миссияны насихаттады. Гуадалупалық Марияның Сан-Хуан-Диегоға гүл сыйлаған суретіне қарап тұрып: «Мен де осылай өлуді қалап жүрмін», – деді. 1975 жылғы 26 маусымда жұмыс бөлмесіне кіргенде, ол бөлмеде Гвадалупалық Марияның суреті ілінген еді, еденге құлап қайтыс болды. Дегенмен, оның жақтастары Опус-Дейдің оның арқасында көптеген әйелдердің өмір сапасын жақсарта алғанын айтады және оның әйелдерге деген құрметі мен олардың өмірін жақсартуға деген ықыласына сілтеме жасайды. Оқушы кезінде Жозе Эскрива «б» емес, «в» әрпімен жазылатын, көбірек беделді нұсқаны қабылдады. Оның есімі алғашқы әуе шабуылының естеліктерінде Эскрива деп жазылған. Луис Каранделл мен Майкл Уолш сияқты сыншылардың айтуынша, олардың әкесі қайтыс болғанда Эскрива анасына: «Тыныш бол, мен бізге әрқашан қамқорлық жасаймын. Ол осы уәдесін орындады», – деді. Эскрива тығыз кестесіне қарамастан кіші інісімен әңгімелесуге және серуендеуге уақыт табатын, оған әкешедей қараған. Отбасы Мадридке көшкенде, ол әкесінің заң ғылымын оқып доктор болуын талап еткен нұсқауларын орындады. «Осы кеңеске мойынсұнғанының арқасында ол заң сабақтары арқылы отбасын асырап, осылайша Опус-Дейге қажет болатын заңгерлік ойлау қабілетін дамытты», – дейді Сантьяго. Эскрива өзінің есімін де өзгертті. Жозе Мариядан бастап, оны түпнұсқа Жоземарияға өзгертті. Биографтардың мәлімдемесінше, 1935 жыл шамасында [33 жасында] «ол өзінің алғашқы екі есімін біріктірді, өйткені оның Әйгілі Мария мен Әйгілі Жүсіпке деген махаббаты ешқандай ажырамас еді». Сыншылар Эскриваның өзінің және Опус-Дей ұйымының бастапқыда «Ұлттық католицизм» идеологиясымен байланысты болғанын, әсіресе Испаниядағы Азамат соғысы кезінде және одан кейінгі жылдары, сондай-ақ Франко генералдың авторитарлық режимімен тығыз байланысты болғанын айтады. Каталондық социолог Жоан Эструхтың айтуынша: Эструх мысалы ретінде Эскриваның «Жол» кітабының бірінші басылымы Бургаста аяқталып, 1939 жылы Валенсияда жарық көргенін келтіреді. Кітапта «Жеңіс жылы» (Año de la Victoria) деп аталып, Франконың азамат соғысында республикалық күштерге қарсы әскери жеңісіне сілтеме жасалған, сондай-ақ Франконың епископы Ксавье Лазуриканың кіріспесі оқырманға «әрқашан сақ және еңкейіп жүру керек, өйткені жау ұйықтамайды. Егер сіз осы қағидаларды өміріңізге енгізсеңіз, сіз Иса Мәсіхтің мінсіз үлгісіне еліктейсіз және кемшіліксіз адам боласыз. Ал сіздер сияқты христиандармен Испания қасиеттілерінің, даналардың және батырлардың бұрынғы даңқын қайта жаңартады». 1946 жылғы сәуір айында Эскрива Пардо сарайында (Франконың ресми резиденциясы) бір апталық рухани демалыс кезінде генерал Франкоға және оның отбасына жеке уағыз айтты. Витторио Мессори Эскрива мен франкизм арасындағы байланыс Эскрива мен Опус-Дейге қарсы таратылған қара аңыздың бөлігі деп мәлімдейді.
Estruch cites, for instance, the fact that the first edition of Escrivá's The Way, finished in Burgos and published in Valencia in 1939, had the dateline Año de la Victoria ("Year of the Victory"), referring to Franco's military triumph over the Republican forces in the civil war, as well as a prologue by a pro Franco bishop, Xavier Lauzurica, which ended with the admonition to the reader to "always stay vigilant and alert, because the enemy does not sleep. If you make these maxims your life, you will be a perfect imitator of Jesus Christ and a gentleman without blemish. And with Christs like you Spain will return to the old grandeur of its saints, wise men, and heroes." Escrivá preached personally to General Franco and his family during a week long spiritual retreat at the Pardo Palace (Franco's official residence) in April 1946. Vittorio Messori claims that the ties between Escrivá and Francoism are part of a black legend propagated against Escrivá and Opus Dei.
Гитлерді қорғаған деп айтылады
Ескриваның қасиеттілікке иелену процесі кезінде, Фелзманн, ол Опус-Дейден шығып, Вестминстер Рим-католик архиепископиясының дін қызметкері және кардинал Базиль Хьюмнің көмекшісі болғанға дейін Ескриваның жеке көмекшісі болған, Флавио Капуччиге бірнеше хат жіберді. Хаттарында Фелзманн 1967 немесе 1968 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмнің үзілісінде Ескрива оған: "Влад, Гитлер соншалықты жаман адам болмаған шығар. Ол алты миллион адамды өлтіре алмаған. Төрт миллионнан аспауы мүмкін" дегенін айтты. Кейін Фелзманн бұл сөздерді Испаниядағы католиктік антикоммунизм контекстінде қарастыру қажет екенін түсіндірді, 1941 жылы Опус-Дейдің барлық еркек мүшелері, сол кезде саны шамамен елуге жуық, "Көк дивизияға" қосылуға ниет білдірді, ол испан еріктілерінен құралған және неміс әскерлерімен бірге Совет әскеріне қарсы Шығыс майданында күресті. Ескриваның кейбір сыншылары оған тағы бір сөзді жатқызады: "Гитлер еврейлерге қарсы, Гитлер славяндарға қарсы, демек Гитлер коммунизмге қарсы". Опус-Дейдің директоры ретінде Ескриваның орнын баскан Альваро дель Портильо, Ескриваның Гитлерді қолдағандығы туралы кез келген мәлімдеме "ашық өтірік" және "жалақорлық науқанының" бөлігі екенін мәлімдеді. (Opus Dei және саясатқа қараңыз).
Оңшыл басшыларды қолдауы
Эскриваға қарсы ең даулы айыптаулардың бірі – ол және Опус Деинің экстремалды оңшыл режимдерді, әсіресе Испаниядағы генерал Франсиско Франконың диктатурасын нығайтуда белсенділік танытқаны. 1957 жылдан кейін Опус Деи мүшелерінің бірнешесі Франко үкіметінде министр болып қызмет етті. Әсіресе, 1960-шы жылдардың «испан кереметімен» байланысты «технократтар» – Альберто Улластрес, Мариано Наварро Рубио, Грегорио Лопес Браво, Лауреано Лопес Родо, Хуан Хосе Эспиноса және Фаустино Гарсия Монко – Опус Деи мүшелері болды. Бұл «технократтардың» көпшілігі адмирал Луис Карреро Бланконың қамқорлығымен үкіметке кірді. Карреро Бланко өзі Опус Деи мүшесі болмаса да, ұйым мен оның құндылықтарына жақын болды. Франконың жасы ұлғайып, денсаулығы нашарлаған сайын, ол Испания үкіметін күнделікті басқаруды көбірек қолға алды. Журналист Луис Каранделлдің айтуынша, 1957 жылы Улластрес пен Наварро Рубио алғаш рет үкіметке тағайындалғанда, Эскрива қуанышпен: «Бізді министр етті!» – деп айқайлаған. Опус Деи бұл мәлімдемені ресми түрде жоққа шығарды. 1958 жылдың 23 мамырында Эскрива Франкоға хат жолдады, онда былай делінген:
1963 жылы швейцариялық католик теологы Ханс Урс фон Балтасар Эскриваның руханилығын қатаң сынға алып, дінге деген көзқарасын «интегризм» түрі деп сипаттады. Ол: «Опус Деи мүшелерінің саяси таңдауларында еркін екендіктерін растағанына қарамастан, оның негізі Франкизммен белгіленгенін, осы – оның «заңы» екенін жоққа шығаруға болмайды» деді. 1979 жылы фон Балтасар Опус Деиге қарсы газеттік шабуылдан бас тартыды, онда оның бұрынғы «интегризм» айыптаулары келтірілген. Ол прелатураға жеке хат жазып, оны «Neue Zürcher Zeitung» газетіне де жіберді. «Менде нақты ақпараттың жетіспеуіне байланысты, бүгін Опус Деи туралы толыққанды пікір білдіре алмаймын. Бірақ маған бір нәрсе айқын көрінеді: қозғалысқа, соның ішінде сіздің журналыңызда Опус Деи мүшелерінің діни тәлім-тәрбиесіне қатысты айтылған сын-пікірлердің көпшілігі жалған және дінге қарсы болып көрінеді» деді. Опус Деи лауазымды тұлғалары мүшелерінің кез келген саяси бағытты таңдауға еркін екенін, Испанияда 1970-жылдардағы монархистік саяси оппозицияның екі маңызды өкілі де олардың қатарында болғанын атап өтті: Франко режимінен қуғынға ұшыраған жазушы Рафаэль Кальво Серер және демократияға көшкеннен кейін Сенаттың бірінші президенті болған журналист Антонио Фонтан. Джон Аллен Эскриваның Франкоға қарсы да, жақтас та болмағанын жазды. Опус Деидің кейбір сыншылары, мысалы Мигель Фисак, ұйымның үнемі билік пен ықпалға ие адамдарға жалтақтағанын, бірақ тұрақты саяси идеологияны сақтамайтынын айтады. Латын Америкасы саясатына Опус Деидің қатысы да дау тудырды. АҚШ журналисі Пенни Лерноустың сөзіне қарағанда, 1966 жылы Аргентинадағы әскери төңкеріс оның басшысы генерал Хуан Карлос Онгания Опус Деи ұйымдастырған рухани демалысқа барғаннан кейін көп ұзамай болды. 1974 жылы Латын Америкасына сапары барысында Эскрива Чилиге барды, бұл Чилиде марксистік президент Сальвадор Альендені құлатып, генерал Аугусто Пиночет басқаратын оңшыл әскери диктатура орнатылғаннан кейін тоғыз ай өткен соң болды. Эскрива грипппен ауырып жатқанын айтып, Чили үкіметінің хунтасына жеке барудан бас тартты, бірақ хунта мүшелеріне жазған хатында: «Мен осы ұлы ел үшін қаншалықты дұға ететінімді, дұға еткенімді және басқаларды да дұға етуге шақырғанымды сіздерге хабарлағым келеді, әсіресе ол марксистік ерестің пәлесімен қауіпке ұшыраған кезде» деп қосты. Сыншылар Опус Деи мүшелері Пиночет төңкерісін қолдады және содан кейін 1980-ші жылдардың «Чили кереметіне» қатысты, бұл 1960-шы жылдардағы испан кереметі кезінде «технократтардың» рөліне ұқсас болды. Алайда, оңшыл саясаткерлердің ішінде тек Хоакин Лавин (Пиночет кезінде мемлекеттік лауазымға ие болмаған) ғана Опус Деи мүшесі ретінде анықталды. Опус Деидің тағы бір мүшесі Хорхе Сабаг Виллалобос Пиночет режиміне қарсы шыққан солшыл партияға мүше. Неміс тарихшысы және Опус Деи мүшесі Питер Берглар Опус Деиді фашистік режимдермен байланыстыру – «қалың жала» екенін жазды. Журналист Ноам Фридландер Опус Деидің Пиночет режиміне қатысы бар деген айыптаулар – «дәлелсіз әңгімелер» екенін мәлімдеді.
Асылдық атағы
Ескрива туралы дау-дамайлардың тағы бір себебі 1968 жылы ол Испания Әділет министрлігінен Перальта маркизі аристократиялық атағын қайта беруді сұрап, алғандығы болды. "Мемлекеттің ұлылықтары мен атақтары туралы нұсқаулық" ресми құжатына сәйкес, маркиз атағы алғаш рет 1718 жылы Неаполь Корольдігінің мемлекет, әділет және соғыс министрі Томас де Пералтаға Австрияның эрцгерцогы Карл берген. 1715 жылға дейін Карл Архиегерцог "Карл III" ретінде Испания тағына талапкер болды (Испания мұрагерлік соғысын қараңыз), ал 1711 жылдан 1740 жылға дейін ол Киелі Рим императоры және Неаполь патшасы ретінде билік етті. Ескриваның дворяндық атақты алуына жасаған сәтті өтініші дау тудырды, себебі бұл католик діни қызметкеріне лайықты қарапайымдылыққа қайшы келуі мүмкін, сонымен қатар 1883 жылы Папа Лев XIII және король Альфонсо XII Перальта маркизі атағын басқа адамға – Ескриваның тікелей әулетімен байланысы жоқ Коста-Рика дипломаты Мануэль Мария де Перальта и Альфароға (1847–1930) қайта берген. Осы оқиғада, атақты қайта беру туралы бұйрықтарда алғашқы атақ 1738 жылы (1718 емес) Хуан Томас де Перальта и Франко де Мединаға, Испания тағына талапкер ретінде емес, Австрия королі Карлдың Киелі Рим императоры ретіндегі құзыретімен берілгені жазылған. 1884 жылы бельгиялық графиня Жанна де Клермбоға үйленген Перальта елшісі Ескрива Перальта маркизі атағын жариялы түрде қолданбады және 1972 жылы оны ағасы Сантьягоға берді. Ескриваның жақтастарының атақты отбасына көмектесу үшін қалпына келтіргені және бастапқы ниеті оны бауырына беру болғаны туралы аргументі, 1968 жылы Сантьяго өзіне басқа дворяндық атақты – Сан-Фелипе барондығын қалпына келтіруді сұрағанымен, бірақ ол берілмегенімен қайшы келеді. Тарихшы Рикардо де ла Сиерва (Испания үкіметінің бұрынғы Мәдениет министрі) және архитектор Мигель Фисак (ол кезде Ескриваны жеке таныған) айтуынша, Ескриваның атақты алу туралы алғашқы өтініші, мүшелері асыл текті болуын талап ететін және Опус Дейдегі оның орынбасары Альваро дель Портильоның мүшесі болған Католиктік әскери орденге (SMOM) кіруге жасаған сәтсіз әрекеті болуы мүмкін. Атап айтқанда, Монкада сол кезде Римдегі Opus Dei бас хатшысы болған Антонио Перес Тенессаның 1963 жылы Папа Павел VI сайлануына байланысты Ескриваның қатты наразылығына куә болғанын және кейін Папаның құтқарылуына жеке күмән білдіргенін айтады. Альберто Монкаданың сөзіне қарағанда, Ескриваның Римдегі жылдары негізінен Opus Dei-ді епархиялық епископтар мен Ватикан куриясының билігінен тәуелсіз ету науқанына арналды, бұл 1982 жылы Папа Иоанн Павел II-нің Opus Dei-ді жеке прелатура ретінде құруымен, тек өзінің прелаты мен Папаға ғана бағынатын, аяқталды. Осылайша, оның жұмысы епархиялардың жұмысын толықтырады және кейбір жағдайларда тікелей ынтымақтастық нысанын алады: мысалы, Opus Dei діни қызметкерлері жергілікті епископтардың өтініші бойынша приходтарға пасторлық қамқорлық жасайды. Ескрива осыны ойда ұстаған болуы мүмкін, ол: "Опус Дейдің және оның әрбір мүшесінің жалғыз мақсаты – Құдай бізге берген арнайы шақыру аясында Шіркеуге қызмет етуді қалайды" деп жазғанда. Прелатураға мүшелік католикті жергілікті епархиялық епископтың билігінен босатпайды. Ескриваның араласуымен болған кереметті Қасиеттілер жөніндегі Конгрегация расты деп таныды және 2001 жылдың желтоқсан айында Иоанн Павел II мақұлдады, бұл Ескриваны қасиетті деп жариялауға мүмкіндік берді. Иоанн Павел II, Opus Dei мен оның жұмысын жиі жария түрде қолдаған, 2002 жылдың 6 қазанында Ескриваны қасиетті деп жариялады. Қасиеттілер қатарына қосу рәсіміне әлемнің әр түрлі елдерінен 42 кардинал мен 470 епископ, көптеген ордендер мен діни қауымдардың басшылары, сондай-ақ әртүрлі католик топтарының өкілдері қатысты. Қасиеттілер қатарына қабылдау салтанаты кезінде шіркеу басшылары негізін қалаушының хабарының дұрыстығына тоқталып, Иоанн Павел II-нің Ескриваның ізгі қасиеттері туралы Christifideles Omnes декретін қайталады, онда "адамдар әлемнің соңына дейін жұмыс істеп, оның арқасында өздерінің қадір-қасиетін табатын күнделікті еңбек арқылы Құдайға біріктіру арқылы христиандарды шақыру арқылы бұл хабарламаның мәңгілікке дейін рухани жарық көзі болып қалуға тағдырланғаны айтылған".
Escrivá did not use the title of Marquess of Peralta publicly and, in 1972, he ceded it to his brother Santiago. The argument by endorsers of Escrivá that he requested the rehabilitation of the title as a favor to his family, and that it was his intention from the beginning to cede it to his brother, seems belied by the fact that, in 1968, Santiago had requested for himself the rehabilitation of a different title of nobility, the barony of San Felipe, which was not granted. According to historian Ricardo de la Cierva (a former Minister of Culture in the Spanish government) and to architect Miguel Fisac (who knew Escrivá personally at the time), Escrivá's original request for the title might have been part of an unsuccessful attempt to join the Sovereign Military Order of Malta (SMOM), a Catholic religious order which required its members to be of noble birth and of which his deputy in Opus Dei, Álvaro del Portillo, was already a member. In particular, Moncada quotes Antonio Pérez Tenessa, who at the time was secretary general of Opus Dei in Rome, as witnessing Escrivá's intense displeasure over the election of Pope Paul VI in 1963, and later expressing doubts in private about the salvation of the Pope's soul. According to Alberto Moncada, Escrivá's years in Rome were dedicated in large part to his campaign to make Opus Dei independent from the authority of diocesan bishops and of the Vatican curia, something which was finally achieved, after Escrivá's death, with the establishment in 1982, by Pope John Paul II, of Opus Dei as a personal prelature, subject only to its own prelate and to the Pope. In this way, its work complements that of the dioceses, and in some cases even takes the form of a more direct collaboration: for example, when priests of Opus Dei assume pastoral care of parishes at the request of the local bishops. Escrivá may have had this in mind when he wrote, "The only ambition, the only desire of Opus Dei and each of its members is to serve the Church as the Church wants to be served, within the specific vocation God has given us." Membership in the prelature does not exempt a Catholic from the authority of the local diocesan bishop. The reported miracle, apparently brought about by Escrivá's intervention, was ruled valid by the Congregation for the Causes of Saints and approved by Pope John Paul II in December 2001, enabling the canonization of Escrivá. John Paul II, who frequently expressed public endorsement of Opus Dei and its work, canonized Escrivá on 6 October 2002. The canonization Mass was attended by 42 cardinals and 470 bishops from around the world, general superiors of many orders and religious congregations, and representatives of various Catholic groups. During the days of the canonization event, church officials commented on the validity of the message of the founder, repeating John Paul II's decree Christifideles Omnes on Escrivá's virtues, which said that "by inviting Christians to be united to God through their daily work, which is something men will have to do and find their dignity in as long as the world lasts, the timeliness of this message is destined to endure as an inexhaustible source of spiritual light, regardless of changing epochs and situations."
Процесс туралы сын
Түрлі сыншылар Ескриваның қасиеттілікке иеленуінің жылдамдығына күмән келтірді. 1992 жылы Эскриваның ақталуы алдында журналист Уильям Д. Монтальбано Los Angeles Times газетінде жазған мақаласында оны «әлдебір ең даулы ақталу» деп сипаттады. Сыншылар процесте бұрмашылықтар болғанын айтады. Дегенмен, оны қолдайтындар Эскриваның ісі бойынша Мадридтегі сотқа төрағалық еткен августин діни қызметкері Рафаэль Пересті «қасиеттілікке иелену мәселесіндегі ең білгір сарапшылардың бірі» деп атайды. Перес процестің жылдамдығын Эскриваның тұлғасының «жалпыұлттық маңызы бар», Постулаторлар «не істеп жатқанын білген», ал 1983 жылы «біз сияқты әлемде өмір сүрген үлгілерді» ұсыну үшін рәсімдер жеңілдетілгендігімен түсіндірді. Постулатор Флавио Капуччи Ватиканға жіберілген 6000 постулаторлық хаттың «шынайылықты» көрсеткенін де хабарлады. 1983 жылғы Канондық құқық кодексі канондық рәсімдерді жеңілдеткендіктен, Эскриваның қасиеттілікке иеленуі алғашқылардың бірі болды, сондықтан ол бұрынғыдан гөрі жылдам өңделді. Тереза Ана одан да жылдам қасиеттілікке иеленді, ол қайтысынан кейін 6 жыл өткен соң ғана (Эскрива 17 жылда ақталды). Журналист Кеннет Л. Вудвардтың сөзіне қарағанда, 6000 беттен тұратын позицио (постулаторлар дайындаған қасиеттілікке үміткердің өмірі мен қызметі туралы ресми құжат) құпия деп жарияланды, бірақ Эскрива ақталғаннан кейін 1992 жылы баспасөзге тарады. Вудвардтың мәлімдемесіне сәйкес, 2000 беттік куәліктердің шамамен 40 пайызы Альваро дель Портильо мен Хавьер Эчеваррия Родригеске тиесілі. Олар Эскриваның Опус-Дей басшысы ретіндегі ізбасарлары болғандықтан, Католик шіркеуінің бұл ұйымның негізін қалаушысын қасиетті деп тануынан ең көп пайда көретін еді. Позициода келтірілген жалғыз сыншыл куәлік испандық социолог Альберто Монкадаға тиесілі, ол Опус-Дей мүшесі болған және оның куәлігі шіркеу басшылары үшін оңай қабылдамауы мүмкін еді, өйткені ол Эскривамен жеке қарым-қатынасы аз болған және Католик шіркеуінен толығымен кетіп қалған. Бұл сыншыл куәлік екі беттен ғана тұрды. Процеске сын көзбен қарағандар, сондай-ақ, Эскриваның қайтысынан кейін араласқан екі «ғылыми тұрғыдан түсіндіруге болмайтын жазылудың» шынайылығын растауға қатысқан дәрігерлердің, мысалы, доктор Рафаэлло Кортезинидің (жүрек хирургі) өзінің Опус-Дей мүшесі болғанына күмән келтірді. Ватиканның мәлімдемесіне сәйкес, қауымның медициналық кеңесшілері бірауыздан доктор Мануэль Невадо Рейдің (Альмендралехо ауылының ауыл дәрігері) үшінші және қайталанбайтын сатыдағы созылмалы радиациялық дерматиттің қатерлі ісігінің керемет түрде жазылуы «өте жылдам, толық, ұзақ және ғылыми тұрғыдан түсіндіруге болмайтын» екенін растады. Алты айдан кейін Ватиканның хабарлауынша, теологиялық кеңесшілер де бұл жазылуды Эскриваға жатқызды. Оның қасиеттілікке иеленген жылы Опус-Дей прелаты Постуляция Эскриваның арқасында болған түсіндірілмейтін медициналық көмек туралы 48 хабарламаны, сондай-ақ 100 000 қарапайым көмектерді жинағанын хабарлады. Эскриваның мінез-құлқын сынға алған бұрынғы Опус-Дей мүшелері, олардың ақталу және қасиеттілікке иелену процестерінде тыңдаудан бас тартқанын мәлімдеді, олар: Мигель Фисак (Опус-Дейдің алғашқы мүшелерінің бірі болған және жиырма жылға жуық уақыт бойы Эскриваның серіктесі болған белгілі испан сәулетшісі), Владимир Фельцманн (Британиядан келген, Чехияда туған инженер және католик діни қызметкері, Эскриваның жеке көмекшісі), Карлос Альбас (Эскриваның бірінші туысы болған испандық заңгер), Мария Ангустиас Морено (Эскриваның өмірінде Опус-Дейдің әйелдер бөлімінің өкілі болған) және Джон Рош (Опус-Дейдің 1959 жылдан 1973 жылға дейін мүшесі болған және Кениядағы мектептерінің бірін басқарған ирланд физигі және ғылым тарихшысы). Эскрива мен Опус-Дейді сынға алған бірнеше топтар Эскриваның қасиеттілікке иеленуінен бұрын да, кейін де пайда болды, соның ішінде Опус-Дей туралы хабардарлық желісі (ODAN) және «OpusLibros», қазір Опус-Дей мен оның практикасына қарсы шыққан бұрынғы мүшелердің бірлестігі. Журналист Кеннет Л. Вудвардтың сөзіне сәйкес, католик теологы Ричард Макбрайн ресми түрде ақталғанға дейін Эскриваның қасиеттілікке иеленуін «заманауи саясатталған [қасиеттілікке иеленудің] ең айқын мысалы» деп атады. Католик жазушысы және өмірбаянын жазушы Джон Алленнің айтуынша, мұндай көзқарастарға көптеген бұрынғы мүшелер, қазіргі мүшелер және Опус-Дейдің іс-шараларына қатысатын шамамен 900 000 адам қарсылық білдіреді. Оның айтуынша, бұл фактілерді түсіндіру «адамның рухани өмірге, отбасы өміріне және діни міндетінің мәніне қатысты негізгі көзқарасына байланысты». Дегенмен, Алленнің Опус-Дей және оның негізін қалаушысы туралы еңбегінің барлық рецензенттері бейтарап деп танылмады. Newsweek журналындағы Вудвардтың мақаласында Эскриваның ақталуына қатысты істі қараған Қасиеттілер Конгрегациясының тоғыз судьясының екеуі сот процесін тоқтатуды сұрағандығы айтылды. Дissenters Луиджи Де Маджистрис, Ватиканның Апостольдық Пенитенциарийінің сотында жұмыс істейтін прелат, және Хусто Фернандес Алонсо, Римдегі Испан Ұлттық шіркеуінің ректоры деп танылды. Вудвардтың мәлімдемесіне сәйкес, қарсылық білдірген судьялардың бірі Эскриваның ақталуы шіркеуге «ауыр қоғамдық дау тудыруы мүмкін» екенін жазды. Болоньядағы Қасиетті Жүрек дін қызметкерлерінің (Дехониандар) конгрегациясы басып шығарған Il Regno журналы 1992 жылдың мамырында Эскриваның ақталу ісі бойынша судьялардың бірінің құпия дауысын жариялады, онда судья процесті тоқтатуды сұрады. Құжатта сот процесінің асығыстығы, постулаторлар жинаған құжатта сыншылардың куәліктерінің жоқтығы, құжаттардың Эскриваның Франко режимімен және басқа католик ұйымдарымен қарым-қатынасына қатысты мәселелерді дұрыс қарастырмауы және ресми куәліктердің өзінде Эскриваның дұрыс рухани қарапайымдылығының болмауы туралы сұрақтар көтерілді. Құжат судьяның атын көрсетпейді, бірақ авторы 1966 жылы Әулие кеңсесінің нотариусы қызметін атқару кезінде Эскривамен бір рет қысқа ғана кездескенін көрсетеді, бұл судьяның Де Маджистрис екенін білдіреді. Апостольдық Пенитенциарийдің регенті ретінде Де Маджистристің жұмысы осы уақытта мойыншақ пен тәубадан туындаған мәселелермен байланысты болды. Шіркеу заңнамасына сәйкес, мойыншақ берушінің мойыншақтан алған ақпаратын жария етуге қатысты міндеті бар (Католик шіркеуіндегі Мойыншақ мөрiн қараңыз). 1989 жылдың тамызымен даталанған дауысында Де Маджистрис бас куәгер Альваро дель Портильоның куәлігін процестен толығымен шығару керек екенін айтты, өйткені Портильо 31 жыл бойы Эскриваның мойыншақ берушісі болған. Папа Францисктың 14 ақпан 2015 жылы Де Маджистристі кардинал етіп тағайындауы, Де Маджистрис 89 жасқа толуға жақын болғандықтан және енді Папалық конклавқа қатыса алмағандықтан, кейбір комментаторлар бұл шешімді Де Маджистрисқа Иоанн Павел II кезінде көрсетілген қарым-қатынас үшін өтеу ретінде қарастырды.
Catholic theologian Richard McBrien termed Escrivá's sainthood "the most blatant example of a politicized [canonization] in modern times." According to Catholic writer and biographer John Allen such views are countered by many other ex members, the present members, and the estimated 900,000 people who attend activities of Opus Dei. He says that the interpretation of the facts "seems to depend upon one's basic approach to spirituality, family life, and the implications of a religious vocation." Allen's account of Opus Dei and its founder, however, was not accepted by all reviewers as impartial. A Newsweek article by Woodward claimed that, of the nine judges of the Congregation for the Causes of Saints presiding over Escrivá's cause for beatification, two had requested a suspension of the proceedings. The dissenters were identified as Luigi De Magistris, a prelate working in the Vatican's tribunal of the Apostolic Penitentiary, and Justo Fernández Alonso, rector of the Spanish National Church in Rome. According to Woodward, one of the dissenters wrote that the beatification of Escrivá could cause the church "grave public scandal." The journal Il Regno, published in Bologna by the congregation of the Priests of the Sacred Heart (the Dehonians), reproduced, in May 1992, the confidential vote of one of the judges in Escrivá's cause of beatification, in which the judge asked that the process be suspended. The document questioned the haste of the proceedings, the near absence of testimony from critics in the documentation gathered by the postulators, the failure of the documentation to properly address issues about Escrivá's relations with the Franco regime and with other Catholic organizations, and suggestions from the official testimonies themselves that Escrivá lacked proper spiritual humility. This document does not identify the judge by name, but its author indicates that he met Escrivá only once, briefly, in 1966, while serving as a notary for the Holy Office, which implies that the judge in question was De Magistris. As regent of the Apostolic Penitentiary, at the time of the vote De Magistris's work was largely concerned with issues arising from confession and penance. According to church law, a confessor has an absolute duty not to disclose anything that he might have learned from a penitent in the course of a confession (see Seal of the Confessional in the Catholic Church). In his vote, which its own contents date to August 1989, De Magistris argued that the testimony from the main witness, Álvaro del Portillo, should have been entirely excluded from the proceedings, since Portillo had been Escrivá's confessor for 31 years. The decision by Pope Francis to make De Magistris a cardinal at the consistory of 14 February 2015, when De Magistris was about to turn 89 and therefore could no longer participate in papal conclaves, was interpreted by some commentators as consolation for how De Magistris had been treated under John Paul II.
Ұстазылық және мұра
Ескриваның хабары мен ілімдерінің маңызы католиктер мен басқалар арасында талқылау тақырыбы болды. Сорбонна университетінің профессоры, Моральдық және саяси ғылымдар академиясының президенті, француз протестант тарихшысы Пьер Шону: «Эскрива де Балагердің еңбегі, әрине, 21 ғасырға өз белгісін қояды. Бұл салмақты және ақылға қонымды болжам. Осы замандасқа немқұрайлы қарамай, оған жақын назар аударыңыз» деді. Рим папасы Иоанн Павел II кардинал қылып тағайындаған (бірақ 1988 жылы тағайындалу алдында қайтыс болған) католик теологы Ханс Урс фон Балтазар Эскриваның негізгі еңбегі «Жолды» «жетілген скауттарға арналған шағын испандық нұсқаулық» деп бағалап, оның үлкен діни ұйымды ұстауға жеткіліксіз екенін айтты. Алайда, монах және рухани жазушы Томас Мертон Эскриваның кітабы «өз қарапайымдығымен үлкен пайда әкеледі, себебі ол Ілгі хабардың нағыз құралы» деп мәлімдеді. Американдық теолог Уильям Мэйдің айтуынша, Ескриваның ілімінің «абсолютті орталық» бөлігі – «адамның қасиетті болуы Құдайдың жалғыз Ұлы арқылы балаларына тегін сыйлаған рақымының арқасында ғана мүмкін, және ол, ең алдымен, біздің Құтқарушымыз және Иеміз Исамен тығыз, махаббатқа толы байланысқа түсуден тұрады». Ескриваның «Егіз», «Жол», «Христос өтіп бара жатыр» және «Қорқыту» кітаптары бүгінгі күнге дейін кеңінен оқылып, мирянның күнделікті қасиеттілікке шақырылуын баса көрсетеді (осындай хабарды ІІ Ватикан кеңесінің құжаттарында да табуға болады). Рим папасы Иоанн Павел II Ескриваны киелі деп жариялаған сөйлесінде былай деді:
Иоанн Павел II-нің Christifideles omnes жарлығында: «Ол христиандарды күнделікті еңбектері арқылы Құдаймен бірігуге шақырады, – бұл еңбек адамға қадір-қасиет сыйлайды және олардың жер бетінде болуының тағдыры болып табылады, – оның хабары өзгеріп отыратын дәуірлер мен жағдайларға қарамастан, рухани жарықтың таусылмайтын көзі ретінде сақталады».