Жаңазеландияда маориларды ассимиляциялау мақсатындағы мектептер

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы мектептер маорилерді еуропалық жаңазеландиялық қоғамға сіңіру үшін құрылды. Жаңа Зеландияда маорилерге білім беру мақсатында жергілікті мектептер ашылды. Маори балалары үшін алғашқы мектептерді 1814 жылы CMS (Шіркеу миссионерлік қоғамы) Аралдар шығанағында құрды. 1838 жылы епископ Помпалье келді. Маристік орденнің дін қызметкерлері мен бауырлары ел бойынша маорилерге арналған мектептер ашты, оның ішінде Хато Паора колледжі (Феилдинг) және Хато Петера колледжі (Окленд). St Joseph's Māori Girls' College (Тарадале) Миссиялар анамыздың қарындастары құрған колледж. 1867 жылғы «Жергілікті мектептер туралы» заң Туған жерлер департаменті бақылауындағы ауылдық бастауыш мектептердің ұлттық жүйесін құрды. Маорилерді пакеха қоғамына ассимиляциялау саясатының аясында, мүмкіндік болған жағдайда оқу толығымен ағылшын тілінде жүргізілуі керек еді. Заң бойынша, маори қауымдастықтары өз балаларына мектеп ашуды сұрауға, мектеп комитетін құруға, мектеп үшін жер беруге және 1871 жылға дейін ғимарат құрылысының жартысын және мұғалімдер еңбекақысының төрттен бірін төлеуге міндетті болды. Көптеген қауымдар балаларына ағылшын тілін екінші тіл ретінде үйренуге мүдделі болды және 1879 жылы 57 жергілікті мектеп болды. 1880 жылы жергілікті мектептердің алғашқы инспекторы тағайындалды және маори мектептері үшін оқу бағдарламасын, мұғалімдерге қойылатын талаптарды белгілеп, жұмыстың стандартына келтіретін «Жергілікті мектептер кодексін» жариялады.

Чиркесі мен миссионерлік мектептер

CMS 1814 жылы Аралдар шығанағындағы Рангихуада алғашқы миссиясын құрды және келесі он жылда Аралдар шығанағында мектептер ашты. Маори балаларының және ересектердің білімі пастор Генри Уильямс пен оның әйелі Марианнаның 1823 жылы келгенімен одан әрі дамыды. 1826 жылы Генридің інісі, пастор Уильям және оның әйелі Джейн CMS миссиясына қосылып, Аралдар шығанағындағы Пайхияға қоныстанды, онда мектептер құрылды. Ричард Тейлор 1839 жылы Те-Уаймат миссиясындағы CMS мектебінің басшысы болып тағайындалды және 1842 жылға дейін сол қызметте қалды. CMS миссионерлік станциялар құрған жерлерде маори балалары мен ересектерге арналған мектептер ашылды. Мысалы, пастор Уильям Уильямс пен оның отбасысы 1840 жылдың 20 қаңтарында Кедейлік шығанағындағы Туранғаға келді. Уильям мен Джейн Уильямс басқарған мектептерге қызығушылық жоғары болды, мектеп ерлерге арналған бес сынып, әйелдерге арналған екі сынып және ұлдарға арналған сыныптармен ашылды. Сабақтарда практикалық біліммен қатар, Киелі Жазулар бойынша оқу да жүргізілді. 1860 жылдарға дейін үкімет маорилерге арналған шіркеу мектептерін субсидиялады. Алғашқы миссионерлік мектептер көбінесе маори тілінде жүргізілді, ол 19 ғасырдың басында басым тіл болатын. 1860 жылдары маори халқының үштен екі бөлігі маори тілінде оқи білді, ал үштен бірі маори тілінде жаза білді. 1847 жылғы Білім туралы жарлық миссионерлік мектептерге қаржы жәрдемі берді және субсидия алу үшін оларда ағылшын тілінде сабақтар өткізуді талап етті. Жаңа Зеландия соғыстары көптеген миссионерлік мектептердің жабылуына себеп болды. Алайда, CMS құрған Те Ауте колледжі мен Хоукс шығанағындағы Хукарере қыздар колледжі соғыстан зардап көрмеді. Рим-католик дәстүрін ұстанған маори балаларына арналған мектептер, оның ішінде Хато Паора колледжі (Феилдинг) және Сент-Джозеф маори қыздар колледжі (Тарадал) да соғысқа ұшырамады.

Жергілікті мектептер

1867 жылғы "Туған мектептер туралы" заң саясатта маңызды өзгеріс болды. Соғыстан кейін шіркеулерге миссионерлік мектептерді қайта құруға көмектесу орнына, үкімет маори қауымдастықтарының өтініштері бойынша, мемлекеттік бақылаудағы бастауыш мектептерді ұсынды. Үкімет оларға мектеп ғимаратын, мұғалімді, кітаптарды және қажетті құрал-жабдықтарды берді. Жергілікті мектеп мұғалімдері оқушылары мен олардың отбасыларына көбінесе дәрі-дәрмек пен медициналық кеңес берді, сондай-ақ ауылдық қауымдастықтар мен үкімет арасында байланыс жасады. Джеймс Поуп (1837–1913) 1880 жылдың қаңтар айында туған мектептердің ұйымдастырушы инспекторы болып тағайындалды және сол жылдың соңында оқу бағдарламасын, мұғалімдерге қойылатын талаптарды және туған мектептердің жұмысын регламенттеген "Туған мектептер кодексін" жариялады. Басты мақсат – маориларды еуропалық мәдениетке ассимиляциялау болды. Маорилар білім беру кеңесінің мектептеріне, ал еуропалықтар туған мектептерге бара алатын, бірақ туған мектептердің басты мақсаты – маориларға еуропалық білім беру еді. Заң бойынша, мүмкіндігі болған жағдайда, оқу ағылшын тілінде жүргізілуі керек еді. 1880 жылы жарияланған "Туған мектептер кодексінде" былай делінген: "Туған балаларды ағылшын тілін оқып-жазуға және сөйлеуге үйрету қажет", сондай-ақ мұғалімдердің тағайындалған кезде маори тілін білуі міндетті емес, бірақ олар ересектермен қарым-қатынас жасау үшін маори тілін үйренуді қажет деп санауы мүмкін. Барлық жағдайда мұғалім жоғары сыныптарда оқыту кезінде ағылшын тілін қолдануы керек. Кіші сыныптарда балаларды ағылшын тіліндегі сөздердің мағынасымен таныстыру үшін маори тілін қолдануға болады. Алайда мұғалімнің мақсаты – мектепте маори тілін қолдануды мүмкіндігінше тезірек тоқтату. Балаларды ағылшын тілінде сөйлеуге ынталандырғанмен, балалардың те-рео маори тілінде сөйлеуіне тыйым салатын ресми ереже болған жоқ. Дегенмен, кейбір туған мектеп комитеттері бұған тыйым салатын ережелер шығарды және маори балалары кейде мектепте ана тілінде сөйлегені үшін дене жазасына ұшырады. Бұл практика, заңның XIX ғасырдың ортасында енгізілуінен кейін де ондаған жылдар бойы сақталды, бұл Те Рео Маоридің күрт төмендеуіне әкелді. 1800 жылдардың соңында Білім беру директоры Джордж Хогбен университетке түсуге қажетті пәндердің ішінде болған латын, Евклид геометриясы және алгебра сияқты академиялық пәндерді алып тастау саясатын жүзеге асырды және туған мектептердің оқу бағдарламасын ауыл шаруашылығы, техникалық білім беру және тұрмыстық дағдыларға бағыттады. Маоридің классикалық пәндерді, математика мен алгебраны (мысалы) әдеттегі мемлекеттік мектепте оқуға кедергі келтіретін ештеңе жоқ екені айтылды. Те Ауте колледжіне қатысты 1906 жылы: "маорилердің жағдайларын ескере отырып, олар кең аумақты, қолайлы егіншілік және мал өсіру жерлеріне ие болғандықтан, оқу бағдарламасында ауыл шаруашылығындағы қолмен және техникалық білім беруге басымдық беру қажет" деген ұсыныс жасалды. Бұл пікірді маори саясаткерлері де қолдады. Туған мектептердің инспекторы Уильям Бёрд маори білімінің мақсаты – оқушыларды маорилер арасында өмір сүруге дайындау, үйренген дағдыларын өздерінің ауылдарында адамдардың өмірін жақсартуға қолдануы керек деген пікірін білдірді. 1912 жылы үкімет туған мектептерді Білім беру басқармасынан жергілікті білім беру басқармаларына беруді қарастырды. Парламент мүшелері Апирана Нгата мен доктор Те Хирангироа бұл идеяға қарсы шығып, "маори балаларының туған мектептерде мемлекеттік мектептерге қарағанда жақсы нәтижелерге қол жеткізгенін" айтты. Себебі мемлекеттік мектептерде ағылшын тілі бөтен тіл болған маори балалары, ағылшын тілін үйренген ақ нәрестелермен қатар оқыды. Туған мектептерде ағылшын тілін үйретуге ерекше көңіл бөлінді. Нгата маорилер балаларына мемлекеттік мектептерде туған мектептердегідей көңіл бөлінбейді деп күдік білдірді. Жаңа оқу бағдарламасын 1936 жылы туған мектептердің бұрынғы инспекторы сынға алды. Ол былай деді: "Маори тілі құлдырап, бүлінді, ал жас маори пакеха идеялары, спорт пен сәнге ұмтылуға және маори жолдарын менсінбеуге үйренді. Маорилердің жақын арада пакеха халқына қосылады деген ойдың бір себебі болды, ал екіншісі – бұрынғы мұғалімдер басқаратын және ата-аналар мен жұртшылыққа оңай жеткізілетін жүйеге тән емтихан нәтижелерін алу құмарлығы болды. Маори біліміндегі ең шұғыл реформа – маори тілін қайта жаңарту және сақтау". Мыңдаған маори балалары маори тілінде сөйлей алмайды. Бұл үлкен шығын. 1936 жылғы маорилер конференциясында маори тілін оқыту мәселесі талқыланды және қатысушылар туған мектептерде балаларды маори тілінде сөйлегені үшін жазалағанын айтты. Окленд университетінің ғалымдары конференциядағы пікірмен келісіп, маори тілі мен мәдениетін туған мектептерде дамыту керек екенін айтты, бірақ 1939 жылға қарай туған мектептердің инспекторы оқушылар көбінесе ағылшын тілінде ойланып, маори тілінен ағылшын тіліне оңай аударатынын мәлімдеді. 1947 жылы Джордж Браун, Хокс-Бей білім беру кеңесіндегі жалғыз маори, білім беру кеңесінің мектептері мен туған мектептерді бір жүйеде толығымен біріктіруді ұсынды. Ол көптеген маори балалары білім беру кеңесінің мектептеріне баратынын және егер жекелеген жүйеге қажеттілік болмаса, жеке мектептердің қажеті жоқ екенін айтты. Маори мектептерінің саны (солай атай бастады) 1950 жылдары азайды. 1958 жылы маори балаларының шамамен 70 пайызы білім беру кеңесінің мектебіне барды, бірақ әлі де 157 маори мектебі болды (1955 жылғы 166-дан азайды). Үкіметтің ұзақ мерзімді саясаты – маори мектептерін жергілікті маори қауымдастықтарымен кеңесе білім беру кеңесінің бақылауына беру еді. Жаңа Зеландияның ресми жылнамасында былай делінген: "Маори мектептеріндегі оқыту тілі – ағылшын тілі, бірақ мектептер толығымен ағылшын тіліне бағытталған емес, себебі маори өнері мен қолөнері, ән, аңыз және тарих оқытылады. Оқыту әдістері практикалық, ал мақсаттар маори халқының ерекше қажеттіліктерімен тығыз байланысты. Көптеген маори мектептерінде ағаш өңдеу бөлмелері, ас үй бөлмелері, үлгі коттедждер, ванналар, ыстық және суық душтар, кір жуу бөлмелері сияқты жабдықтар бар. Денсаулық сақтау туралы білім барлық маори мектептерінде ерекше атап өтіледі". Маори мектептерінің саны азайды және 1968 жылға қарай 8200 оқушысы бар, оның ішінде 749 еуропалық баласы бар 108 маори бастауыш мектебі болды. Маори балаларының 85 пайызы білім беру кеңесі бақылап отырған мемлекеттік бастауыш мектептеріне барды, 11,1 пайызы Білім беру министрлігі тікелей бақылап отырған маори мектептеріне, ал 3,8 пайызы жеке мектептерге (оның ішінде маори жеке мектептеріне) барды. Каэо аудандық жоғары мектебінің директоры кішкентай маори мектептерінен келген балалардың ағылшын тілін жақсы білмегендіктен орта білім беруде қиындыққа тап болатынын айтты. Ол былай деді: "Біз жиі жеті немесе сегіз жастағы балалардың кәдімгі күнделікті заттарға ағылшын тілінде сөзі жоқ екенін анықтадық. Мұндай балалар үйде ағылшын немесе маори тілінде сөйлемейді, екеуінің аралас тілінде сөйлейді". 1968 жылы Премьер-министр барлық мемлекеттік маори мектептері білім беру кеңесінің басқаруына берілетінін жариялады және 1969 жылдың басына қарай соңғы 108 туған мектеп кеңестердің бақылауына берілді. Мақсат – маори оқушыларына жақсы қызмет көрсету еді.

The Native Schools Act of 1867 was a major shift in policy. Rather than helping churches to rebuild mission schools after the wars, the government offered secular, state controlled, primary schools to Māori communities who petitioned for them. In return for providing a suitable site, the government provided a school, teacher, books, and materials. Native school teachers frequently also provided medicines and medical advice to their pupils and their families, and acted as liaison between rural communities and the government. James Pope (1837–1913) was appointed the organising inspector of native schools in January 1880 and he issued a Native Schools Code later in 1880 that prescribed a curriculum, established qualifications for teachers, and standardised operation for the native schools. The primary mission was to assimilate Māori into European culture. Māori could attend Board of Education schools and non Māori could attend native schools, although the primary purpose of the native schools was providing European education for Māori. The Act required that instruction be carried out in English where practicable. The Native Schools Code published in 1880 stated that "the Native children must be taught to read and write the English language, and to speak it" and alsoIt is not necessary that teachers should, at the time of their appointment, be acquainted with the Māori tongue; but they may find it desirable to learn enough Māori to enable them to communicate with the adult Natives. In all cases English is to be used by the teacher when he is instructing the senior classes. In the junior classes the Māori language may be used for the purpose of making the children acquainted with the meanings of English words and sentences. The aim of the teacher, however, should be to dispense with the use of Māori in school as soon as possible. Although children were to be encouraged to speak English, there was no official policy banning children from speaking Te Reo Māori. However some native school committees made rules banning this, and Māori children were sometimes physically punished for speaking their native tongue at school. This practice, which persisted for decades after the act was introduced in the mid 19th century, contributed to the massive decline in Te Reo Māori. In the late 1800s, George Hogben, Director of Education, implemented the policy of removing academic subjects, such as Latin, Euclidean geometry and algebra, which were subjects that were part of the matriculation programme for entry to a university, and focused the curriculum of native schools on agricultural and technical instruction and domestic skills. It was pointed out that there was nothing to stop a Māori from learning classics, maths and algebra (for example) at a regular public school. Regarding Te Aute College, there was a recommendation in 1906 that "having regard to the circumstances of the Maoris as owners of considerable areas of suitable agricultural and pastoral land, it is necessary to give prominence in the curriculum to manual and technical instruction in agriculture. This view was supported by Māori politicians. William Bird, Inspector of Native Schools, expressed the opinion that the objective of Māori education should be to prepare pupils for life among Māori where they could take the skills they had learned to improve the lives of people in their home villages. In 1912, the government was considering handing control of native schools from the Education Department to local Education Boards. Members of Parliament Āpirana Ngata and Dr Te Hirangiroa spoke against this idea, saying that "far better results were attained by Maori children at native schools than at public schools. The reason was that at public schools Maori children, to whom English was a foreign language, were placed side by side with white children, who had obtained a colloquial knowledge of English in their own homes. In the native schools special attention was paid to the teaching of English". Ngata said that Māori were suspicious that their children did not receive the same attention at board schools as at native schools. The new syllabus was criticised by an ex Inspector of Native Schools in 1936. He stated that:The Maori language has been degraded and corrupted, and the young Maori has learned to aspire after pakeha ideas, sports and fashions and to despise Maori ways. The idea that the Maori would soon be absorbed into the pakeha population was one stultifying cause, and another was the lust for examination results inherent in a system run by ex teachers and easily communicated to parents and the public. The most urgent reform in the education of the Maori is to restore and preserve the Maori language. Thousands of Maori children cannot speak Maori. This is a great loss. At a Māori conference in 1936 the subject of teaching Māori language was discussed and attendees pointed out that children in native schools were punished for speaking Māori. Academics at Auckland University College supported the view from the conference that Māori language and culture should be fostered at native schools, but by 1939 the Inspector of Native Schools was able to state that pupils seemed to be thinking in English more often and translating more easily from Māori to English. In 1947 George Brown, the only Māori on the Hawkes Bay Education Board, suggested that board schools and native schools should be unified completely under one system. He pointed out that most Māori children attended board schools and felt there was no longer any need for separate schools, unless there was a demand for a completely separate system. The number of Māori schools (as they began to be called) began to decline in the 1950s. In 1958 almost 70 per cent of Māori children attended a board school, but there were still 157 Māori schools (down from 166 in 1955). The government's long term policy was to transfer Māori schools to the control of education boards, in consultation with local Māori communities. The New Zealand Official Yearbook stated:The language of instruction in the Maori schools is English, but the schools are not completely English in outlook, for Maori arts and crafts, song, legend, and history are taught. Methods of teaching are practical, and objectives closely related to the special needs of the Maori people. In many of the Maori schools, such equipment as woodwork rooms, cookery rooms, model cottages, baths, hot and cold showers, and laundries is supplied. Health education is featured in every Maori school. The number of Māori schools continued to decline, and by 1968 there were only 108 Māori primary schools with a total of 8200 pupils, including 749 non Māori children. 85 percent of Māori children attended state primary schools controlled by education boards, 11.1 percent were at Māori schools controlled directly by the Education Department, and 3.8 percent attended private schools (including Māori private schools). The principal of Kaeo District High School noted that children from small Māori schools were hampered at secondary school because they did not have a good grasp of English. He stated that: “We have frequently discovered that children of even seven or eight years have no English word for quite common everyday things. Children such as these speak neither English nor Maori at home but a sort of pidgin mixture of both languages.”

In 1968 the Prime Minister announced that all state Māori schools would be put under the management of education boards, and the last 108 native schools were transferred to the control of boards by the beginning of 1969. The aim was to deliver a better service to Māori pupils.