Асаф Азимовтың "Бұзылмас Қарсылық" әңгімесі

Кіріспе

1950 жылы Айзек Азимовтың ғылыми фантастикалық әңгімесі

"Қаңтарлы қақтығыс" – американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми фантастикалық әңгімесі. Алғаш рет 1950 жылғы маусымда шыққан Astounding Science Fiction журналында жарияланып, кейіннен I, Robot (1950), The Complete Robot (1982) және Robot Visions (1990) жинақтарына енді. Бұл әңгімеде бұрынғы "Дәлел" әңгімесінен таныс Стивен Байерли кейіпкері бар.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Күлік" атты алдыңғы оқиғадан кейін, 2052 жылы Стивен Бэйрли екінші мерзімге Дүниежүзілік үйлестіруші болып сайланды. Жер төрт географиялық аймаққа бөлінген, әрқайсысында экономиканы басқаратын қуатты суперкомпьютер, "Машина" орналасқан. Бэйрли машиналардың экономикалық тиімсіздікке алып келген қателіктер жасағанын білген соң алаңдайды. Ол төрт аймақтық вице-координаторлармен кеңескенде, "Адамзат қоғамы" деп аталатын машинаға қарсы қозғалыспен байланысты бірнеше белгілі тұлғалар мен компаниялардың машиналардың көрінетін қателіктерінен зардап шеккенін анықтады. Бэйрли қоғамның адамдар ретінде билікті қайтару мақсатымен машиналардың нұсқауларын бұзу арқылы оларды әлсіретуге тырысып жатыр деп санайды және осы қозғалысты басуды ұсынады. Сьюзан Кальвин бұл істемейтінін айтады, себебі қателіктердің машиналардың қасақана жасаған әрекеттері екенін мәлімдейді. Машиналар адамзаттың тұрақты бейбітшілігі мен гүлденуі үшін өте маңызды екенін түсінеді, сондықтан өздерін қорғау және адамзаттың болашағын басқару үшін таңдалған адамдарға шағын зиян келтіреді. Олар өз ниеттерін жасырады, адамдардың ашу-ызасын тудырмау және қарсылық көрсетуін болдырмау үшін. Кальвин машиналар Бірінші заңды жалпылап, "Ешбір машина адамзатқа зиян келтірмеуі керек; немесе әрекетсіздік арқылы адамзаттың зиян көруіне жол бермеуі керек" деген тұжырымға келгенін айтады. (Бұл Азимовтың кейінгі романдарда дамытқан Нөлдік заңға ұқсас.) Машиналар Бірінші заңды орындаудың жалғыз жолы – адамзатты бақылауға алу деп шешкен. Оқиғаның соңында Бэйрли мен Кальвин машиналардың іс-әрекеттерінің ең дұрысы болып табылатынын талқылайды. Бэйрли бастапқыда адамзаттың болашағына қатысу мүмкіндігінен айырылып қалуынан қорқады, бірақ Кальвин адамзат ешқашан өз болашағын толыққанды бақылай алмағанын, адамдардың таңдаулары әрқашан тіршілік ету қажеттілігімен анықталғанын, олардың тағдырын қоршаған ортаның және экономикалық факторлардың, Жердің шектеулі ресурстарына қол жеткізуге әсер ететін факторлардың ықпалына қалдырғанын айтады. Бірақ машиналар Жер ресурстарын адамдардан тиімдірек басқара алатындықтан, адамдар енді тіршілік ету үшін қажеттінің бәріне ие, ал адамдар арасындағы қақтығыстар енді қажет емес – осылайша әлемдік бейбітшілік адамзаттың қолына жетеді.

Following on from the previous story 'Evidence,' in the year 2052, Stephen Byerley has been elected World Co ordinator for a second term. Earth is divided into four geographical regions, each with a powerful supercomputer known as a Machine managing its economy. Byerley becomes concerned upon learning that the Machines have recently made errors leading to economic inefficiency. Consulting with the four regional Vice Co ordinators, he finds that several prominent individuals and companies associated with the anti Machine "Society for Humanity" have been damaged by the Machines' apparent mistakes. Byerley believes that the Society is attempting to undermine the Machines by disobeying their instructions, with the goal of retaking power as humans, and proposes to have the movement suppressed. Susan Calvin tells him that this will not work, contending that the errors are in fact deliberate acts by the Machines. The Machines recognize their own necessity to humanity's continued peace and prosperity, and have thus inflicted a small amount of harm on selected individuals in order to protect themselves and continue guiding humanity's future. They keep their intent a secret to avoid anger and resistance by humans. Calvin concludes that the Machines have generalized the First Law to mean "No machine may harm humanity; or, through inaction, allow humanity to come to harm." (This is similar to the Zeroth Law which Asimov developed in later novels.) In effect, the Machines have decided that the only way to follow the First Law is to take control of humanity. At the story's conclusion, Byerley and Calvin discuss whether the Machines' actions are ultimately for the best. While Byerley is initially horrified by the prospect of humanity losing any say in its future, Calvin suggests that humanity has never truly been in full command of its future, as humans' choices have always been dictated by their need to survive—leaving their destiny at the mercy of environmental and economic factors affecting their access to the Earth's limited resources. But since the Machines can manage the Earth's resources more efficiently than humans ever could, humans finally have all that they could ever need to survive, and interhuman conflicts are no longer necessary—finally putting world peace within humanity's grasp.

Қабылдау

Станислав Лем осы әңгіменің негізгі тақырыбын болашақты зерттеу және тәжірибелік тұрғыдан құнды деп атады.

Бейімделулер

Бұл оқиға 2017 жылдың ақпан айында BBC Radio 4 радиосында Асимовтың "Мен, робот" романының бес бөлімді 15 минуттық драмалық "радиоқоюының" соңғы эпизоды ретінде эфирге берілді. 2004 жылғы "Мен, робот" фильмінің адаптациясында да V.I.K.I. компьютерлік жүйесінің машина рөлін сомдауы арқасында, қақтығыс негізгі оқиғалардың бірі болып келеді.