Кіріспе

Марио Варгас Льосаның 2000 жылғы романы "Басқаның мейрамы" (lang es) - Перудің Нобель сыйлығының әдебиет саласындағы лауреаты Марио Варгас Льосаның 2000 жылғы романы. Кітап Доминика Республикасында орын алған және Доминика диктаторы Рафаэль Трухильоның өлтірілуі мен оның салдары туралы екі түрлі көзқарастан, бір буын аралығында: 1961 жылы мамыр айында және онымен тікелей кейін және отыз бес жылдан кейін 1996 жылы суреттелген. Сонымен қатар, 1950 жылдары диктатураның гүлденген кезіне және оның арал мен оның тұрғындары үшін маңызы туралы кеңінен ой жүгіртеді. Роман үш сюжет желісі бойынша өтеді. Біріншісі Урания Кабрал есімді әйелге қатысты, ол ұзақ уақыт бойы Доминикан Республикасында болмағаннан кейін, ауру әкесіне барып қайтты. Ақырында, ол әпкесі мен туыстарына ұзақ уақыт бойы сақталған құпияны айтып берместен бұрын, балалық шағындағы оқиғаларды еске түсіреді. Екінші сюжет Трухильоның оянып, режимнің ішкі шеңберін көрсететін соңғы күнін қамтиды, оған Уранианың әкесі де кірген. Үшінші желіде Трухильоның өлтірушілері, олардың көбі бұрын үкіметке адал болған, сол түні кешке оның көлігін күтіп тұрған кезде бейнеленген; өлтіргеннен кейін бұл сюжет желісі бізге өлтірушілердің қуғын-сүргінін көрсетеді. Кітаптың сюжеті әр аспектісі Доминикан Республикасының саяси және әлеуметтік ортасына әртүрлі көзқарасты ашады, өткен және қазіргі. Оқырманға режимнің құлдырауы, Трухильоның өлтірілуі және оның салдары ішкі адамдардың, заговоршылардың және орта жастағы әйелдің көздері арқылы көрсетілді. Сондықтан роман - диктаторлық биліктің калейдоскопиялық портреті, оның психологиялық әсерлері мен ұзақ мерзімді әсері. Романның тақырыптары билік пен жемқорлықтың табиғаты, олардың жыныстық рөлдері бар қатаң иерархиялық қоғамда мачизммен немесе жыныстық бұзылумен қарым-қатынасы. Есте сақтау және есте сақтау процесі де маңызды тақырып, әсіресе Ураньяның Доминикан Республикасындағы жастық шағын еске түсіргендегі оқиғасында. Оның оқиғасы (және кітаптың барлығы) 14 жасында елден кетуіне әкелген қорқынышты оқиғаларды баяндаған кезде аяқталады. Варгас Льоса ойдан шығарылған элементтер мен тарихи оқиғаларды біріктіреді: кітап деректі фильм емес, мысалы, Кабрал отбасы толығымен ойдан шығарылған. Екінші жағынан, Трухильо мен оның өлтірушілерінің кейіпкерлері тарихи деректерге негізделген; Варгас Льоса режимін және оның тудырған реакциясын одан әрі түсіндіру үшін осы адамдардың оқиғаларына қатыгездік пен қанаушылықтың шынайы тарихи оқиғаларын тоқып береді. Варгас Льосаның сөздері бойынша, "Бұл роман, тарих кітабы емес, сондықтан мен көп еркіндікке қол жеткіздім. [. .] Мен негізгі фактілерді құрметтеймін, бірақ мен оқиғаны сенімдірек ету үшін көптеген нәрселерді өзгерттім және бұрмаладым, және мен тым көп айтпадым ". "Кіз мейрамы" әдетте оң пікірлер алды, бірнеше сыншылар кітаптың жыныстық қатынас пен билік арасындағы қарым-қатынасты суреттеуіне, сондай-ақ зорлық-зомбылық оқиғаларының графикалық сипаттамаларына қатысты пікір білдірді. Ол диктатурамен байланысты зұлымдықтарды зерттейтін және абсолюттік биліктің қауіптілігін көрсететін күшті зерттеу ретінде сипатталған. Романның кино нұсқасы 2005 жылы жарық көрді, оның кейіпкерлері Изабелла Росселлини, Пол Фриман және Томас Милиан болды. Хорхе Али Триана мен оның қызы Вероника Триана 2003 жылы театралды бейімдеу жазды.

Өмірбаян

"Ешкінің тойы" – Варгас Льосаның Перуден тыс жерде орын алатын екінші романы (біріншісі – "Әлем соңының соғысы"). Бұл сонымен қатар ерекше, себебі ол әйел басты кейіпкері бар алғашқы туынды: сыншы Линн Уолфорд "Ешкінің тойы" және Варгас Льосаның кейінгі "Жәннатқа жол" кітабындағы басты кейіпкер туралы жазғандай, "екі кейіпкер де оның бұрынғы романдарының басқа әйел тұлғаларынан мүлдем өзгеше". Роман Доминикан Республикасындағы Рафаэль Леонидас Трухильо Молинаның диктаторлық режимін зерттейді. Тарихшы Эрик Руорданың сөзіне сәйкес, Трухильо – "Доминикан және Кариб теңізі тарихындағы зор ықпалға ие тұлға" және ол 1930 жылы билікті басып алғаннан 1961 жылы қаза тапқанға дейін отыз бір жыл бойы "ХХ ғасырдың ең тұрақты режимдерінің біріне" төрағалық етті. Трухильо АҚШ аралды оккупациялаған кезде АҚШ теңіз жаяу әскерлерімен бірге оқытылып, 1921 жылы Хайна әскери академиясын бітірді. Трухильо ресми түрде 1930 жылдан 1938 жылға дейін және 1942 жылдан 1952 жылға дейін диктатор болды, бірақ барлық кезең бойында тиімді билікте болды. Оның режимі негізінен ұлттық болғанымен, Даниэль Чиро оның "ешқандай нақты идеологиясы болмағанын" және оның экономикалық және әлеуметтік саясаты негізінен прогрессивті болғанын айтады. Романның атауы Доминиканның танымал меренгесінен алынған – "Mataron al chivo" ("Ешкіні өлтірді"), ол 1961 жылғы 30 мамырда Трухильоның қазасын білдіреді. Меренге – 1920 жылдары Нико Лора жасаған және Трухильоның өзі белсенді түрде насихаттаған музыка стилі. Қазір ол елдің ұлттық музыкасы деп есептеледі. Мәдениет сыншылары Джули Селлерс пен Стивен Ропп осы меренге туралы былай деді: диктаторды қазанға айналдыруға болатын жануар ретінде бейнелеу арқылы (Доминикан Республикасының тас жолдарында ешкілерге жиі болатын жағдай сияқты), ән "осы меренгеге орындаушыларға, тыңдаушыларға және билеушілерге оған және өздеріне қатысты үш онжылдықтан астам уақыт бойы сезінбеген бақылау сезімін сыйлады". Варгас Льоса романының басында "Mataron al chivo" әнінің мәтіні келтіріледі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның повествосы үш жекелеген бағытқа бөлінеді. Бірі – ойдан шығарылған доминикандық кейіпкер Урания Кабралға арналған, екіншісі – Трухильоның қатылынан заговоршылардың істерін қамтиды, ал үшіншісі – Трухильоның өзіне қатысты. Роман осы сюжеттік желілер арасында ауысып, 1961 жылдан 1996 жылға дейін жиі алға-артқа секіреді, сондай-ақ Трухильо режимінің ертерек кезеңдеріне қайта оралады. «Ешкінің тойы» Уранияның өзінің туған қаласы Санто-Домингоға оралуымен басталады, бұл қала Трухильо билікте болған кезде Сиудад Трухильо деп аталған еді. Бұл сюжеттік желі көбінесе Уранияның естеліктерімен және Доминикан Республикасынан отыз бес жыл бұрын кеткенге дейінгі оқиғаларға байланысты ішкі күйзелісімен айналысады. Урания 1961 жылы Мичиган штатындағы монахтардың қамқорлығында оқуға бара жаққандай болып айтқандықтан, құлап жатқан Трухильо режимінен қашып құтылды. Келесі онжылдықтарда ол Нью-Йорктегі белгілі және табысты заңгерге айналады. 1996 жылы ол Доминикан Республикасына қайтып оралады, бірақ өзін әкесімен және ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалған өзінің өткенінің бір бөлігімен бетпе-бет кездесуге мәжбүр болады. Урания ауырып жатқан әкесі Агустин Кабралмен сөйлескенде, ол отыз бес жылдық үнсіздікке әкелген ашу мен жек көруді еске алады. Урания әкесінің саяси жағдайының нашарлауын қайталайды, сонымен қатар Уранияның және Трухильоның сюжеттік желілері арасындағы негізгі нәрсе болып табылатын сатқындықты ашады. Екінші және үшінші сюжеттік желілер 1961 жылы, 30 мамырда Трухильоның қатылуына дейін және кейін бірнеше аптада орын алады. Әр қастандықшының өзінің жеке тарихы бар, ол олардың қастандыққа қатысуына себеп болған мотивациясын түсіндіреді. Әрқайсысы Трухильо мен оның режимінен азаптау мен қатыгездік, немесе олардың мақтанышына, діни сенімдеріне, моральдық принциптеріне және жақындарына жасалған шабуылдар арқылы зардап шекті. Варгас Льоса ер адамдардың оқиғасын Трухильо қайтыс болған түні еске түсіргендей етіп, заговоршылар «Түйеге» күтіп отырғандай жасайды. Бұл оқиғалар сол кездегі басқа да танымал Trujillistas-тардың іс-әрекеттерімен байланысты: қуыршақ президент Жоакин Балагер, Әскери барлау қызметінің (SIM) аяусыз басшысы Джонни Аббес Гарсия және тағы басқалары – кейбіреулері нақты, кейбіреулері тарихи тұлғалардың жиынтығы, ал кейбіреулері толығымен ойдан шығарылған. Үшінші сюжеттік желі Рафаэль Леонидас Трухильо Молинаның ойлары мен ниеттеріне қатысты. «Түйе» тараулары оның билік кезеңінің маңызды оқиғаларын еске салады, соның ішінде 1937 жылы мыңдаған доминикандық гаитиліктердің қырғынға ұшырауы. Олар сонымен қатар Суық соғыс кезінде Доминикан Республикасының халықаралық қарым-қатынастарымен, әсіресе Джон Ф. Кеннеди басқарған АҚШ және Кастро басқарған Кубамен қарым-қатынастарымен айналысады. Варгас Льоса сонымен қатар Трухильоның ішкі ой-пікірлерін зерделейді және денесі біртіндеп нашарлап бара жатқан адамның бейнесін суреттейді. Трухильо өзінің ұрықсыздығы мен импотенциясынан азап шегеді. Ақырында, оның сюжеттік желісі Уранияның әңгімесімен қиылысады, өйткені Урания Трухильоның жыныстық зорлық-зомбылығына ұшырағаны белгілі болады. Ол Ураниямен эрекцияны жасай алмайды және ашуланып, оны жалаңаш қолдарымен зорлайды. Бұл оқиға Уранияның өз әкесіне деген ұяты мен жек көруінің түбінде жатыр. Бұған қоса, ол Трухильоның өзінің импотенттігі мен эмоциясына куә болған «анемиялы кішкентай иттің» ашуының себебі, сондай-ақ ол қатылынатын түні басқа қызбен ұйықтауға баруының себебі болып табылады. Романның соңғы тарауларында үш сюжеттік желі жиі қиылысады. Бұл тараулардың атмосферасы әсіресе қараңғы, өйткені олар негізінен үкімет агенттерінің қолынан қастандықшылардың қорқынышты азаптаулары мен өлімі, төңкеріс сәтсіздігі, Уранияны зорлау және Трухильоның ең жауыз жанкүйерлеріне жасалған жеңілдіктер туралы айтады, бұл оларға заговоршыларға қорқынышты кек алуларына және елден қашуға мүмкіндік береді. Кітап Урания үйіне қайтуға дайындалғанда аяқталады, бұл жолы ол аралдағы отбасымен байланыста болуға бекінеді.

Қазіргі заман

Урания Кабрал және оның әкесі Агустин Кабрал романның қазіргі және тарихи бөлімдерінде бейнеленеді. 1996 жылы Уранья 14 жасында Доминикан Республикасына кеткеннен кейін алғаш рет оралады. Ол Нью-Йорктегі сәттілікті заңгер, соңғы 35 жылдың көп бөлігін балалық шағындағы қасіреттерді жеңуге тырысып өткізді, бұл мақсатына ол Трухильо және Доминикан тарихына академиялық қызығушылық арқылы жетпек болады. Уранья өткен оқиғаларға терең алаңдайды және әкесі Агустинмен осы оқиғалардағы оның рөлі туралы сөйлесуге мәжбүр болады. Уранья әкесіне барады, оны қартайғандықтан және ауыр инсульттан әлсіреген күйде табады, тіпті оның қасында екеніне физикалық жауап беруге, тіпті сөйлеуге де шамасы жетпейді. Агустин, Уранья өзінің өткенін "Еггхед Кабрал" ретінде, Трухильоның жақын шеңберінің жоғары лауазымды мүшесі ретінде және оның құрметтен түсуін айтқанда, көмектеспей тыңдайды. Уранья Доминикан көшбасшысының оны зорлауына әкелген оқиғаларда Агустиннің рөлін және содан кейінгі өмір бойы бойдақ болуын және эмоционалдық жаралы күйін баяндайды. Романның қазіргі бөліміндегі Агустин кейіпкері, негізінен, Ураньяның Трухильо дәуіріндегі естеліктері мен Агустин Кабралдың жаңғырығы мен Ураньяның елден қашуын қоршаған оқиғаларға куә ретінде танылады. Оның жауаптары көбінесе аз немесе дауыссыз болады, Ураньяның айыптамаларының қызулығына және Трухильо билігі кезіндегі оның іс-әрекеттерінің ауқымдылығына қарамастан.

Трухильо режимі

Рафаэль Трухильо, сондай-ақ Есек, Басшы және Қайырымды деп аталатын бұл тұлға, 1930 жылдан 1961 жылға дейін Доминикан Республикасының нақты диктаторы және 1930 жылдан 1938 жылға дейін, сондай-ақ 1943 жылдан 1952 жылға дейін Республиканың ресми президенті болған тұлғаның негізінде жасалған ойдан шығарылған кейіпкер. «Ешкінің тойы» романында Варгас Льоса диктатордың ішкі ой-сезімін бейнелейді және «Есек» деп аталатын оның соңғы сағаттарын өзінің көзқарасымен қайта баяндайды. Трухильоның кейіпкері қартаюмен және зәр ұстамау, бедеулік сияқты физиологиялық мәселелермен күреседі. Романдық оқиғалар мен бірінші тұлға баяндамасы арқылы оқырманға оның «отыз бір жылдық қорқынышты саяси қылмыстары» кезінде экономиканың төмендеуіне және басқа факторларға байланысты ЦРУ қолдауымен 1961 жылдың 30 мамырында өмірін аяқтаған өлтіру туралы мәлімет беріледі. Аббес және оның барлау офицерлері қатыгездіктерімен, әсіресе, наразыларды акулаларға толы суға тастап өлтіру салтымен танымал. Полковник Аббес «шайтан болуы мүмкін, бірақ ол Басшыға пайдалы; барлық жамандық оған, ал тек жақсылық Трухильоға жатқызылады». Трухильоның ұлы Рамфис Трухильо – Басшының адал жақтасы. АҚШ-та білім алу әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін Рамфис Доминикан Республикасына әкесінің әскерінде қызмет етуге оралады. Ол әйелдерге құмар. Трухильоның қазасынан кейін Рамфис кек алуға тырысады, тіпті өзінің жеңгесі генерал Хосе Романды, оның өлтіру қастандығына қатысқандығы үшін азаптап өлтіреді. Трухильоның қуыршақ президенті Хоакин Балагер де оның жақтасы, ал бастапқыда оның зиянсыз көрінетін мінезі ешқандай билікке ие емес. Трухильоның қазасынан кейін Балагердің сабырлылығы мен тыныштығы оның мінез-құлқында маңызды өзгерістерге әкеледі, ал генерал Роман: «Бұл ешкімнің назарында қарапайым кеңсе қызметкері, тәртіп сақшысы болған кісінің қалай күтпеген билікке ие болғанын көруге болады» дейді. Кітаптың соңғы бөлімдеріндегі көптеген оқиғалар Балагердің басшылығымен жүзеге асырылады.

Қастандықшылар

Өлімге қатысты оқиғалар негізінен Трухильоның өліміне тікелей қатысқан төрт заговоршының басынан өткендерді қамтиды. Антонио Имберт Баррера – Трухильоның өлтірілуінен кейін болған зорлық-зомбылықтан аман қалған санаулы заговоршылардың бірі. Имберт – Трухильо режимінің алдауы мен қатыгездігіне көңілі тоңған саясаткер. Оның Трухильоны өлтірудің алғашқы жоспары кубалық жарымәскери күштерінің режимді құлату әрекеті сәтсіз аяқталғандықтан орындалмады. Енді міндетінің қиындығына көз жеткізген Имберт, басқа заговоршылармен бірге Трухильоны өлтіруді жоспарлайды. Олардың арасында Трухильоның жеке күзетшілерінің бірі Антонио де ла Маза да бар. Антонионың інісі үкімет тарапынан жасырылған қылмыс ретінде өлтіріледі, ал Антонио Трухильодан кек алуға ант етеді. Сальвадор Эстрелла Садхала, "Түрік" деп танылатын, Құдайға қарсы жасалған көптеген қылмыстарға ашуланып, режиміне қарсы ант беретін шын ниетті католик. Түрік өзінің отбасын режимнің азаптап жатқанынан сескенгендіктен, ақыры өзін ұстап беруге мәжбүр болады. Түрік пен оның кінәсіз інісі бірнеше ай бойы азапталады. Оның әкесі Трухильоға адал болып, Түрктің көзінше одан бас тартады. Мұның бәріне қарамастан, Түрік өзін-өзі өлтіруден бас тартады және Құдайға деген сенімін жоғалтпайды. Кейін оны Рамфис және басқа да жоғары лауазымды үкімет өкілдері өлім жазасына кеседі. Түрктің жақын досы Амадо Гарсия Герреро, "Амадито" деп танылатын, армиядағы лейтенант, ол Трухильоға адалдығын дәлелдеу үшін сүйіктісінен бас тартып, кейін өзін Трухильоға дәлелдеу үшін інісін өлтіруге мәжбүр болады. Амадитоның өзіне деген жиреніші мен режимге деген көңілінің тоңуы оны Трухильоны өлтіруге көмектесуге итермелейді. Қастандықтан кейін ол де ла Мазамен бірге жасырынып, шайқаста қаза табады. Қастандықтан кейін Амадито мен Антонио де ла Маза оларды тұтқындауға келген SIM қызметкерлерімен күресуді таңдайды, тұтқындалып, азаптаудан гөрі шайқаста өлуді жөн көреді.