Кіріспе

Голландиялық фламанд астрономы, картограф және дін қызметкері Петрус Планциус (; 1552 – 15 мамыр 1622) – голландиялық фламанд астрономы, картограф және дін қызметкері. Ол Дранотерде, қазіргі Хеувеландта, Батыс Фландрияда Пьетр Платевует есімімен дүниеге келді. Германия мен Англияда теологияны оқыды. 24 жасында Голландия реформатор шіркеуінің пасторы болды. 1585 жылы қала испандықтардың қолына түскеннен кейін, Инквизицияның діни қуғынынан қашу үшін Планциус Брюссельден Амстердамға қашып кетті. Амстердамда ол навигация мен картографияға қызығушылық танытты, сондай-ақ жақында Португалиядан әкелінген теңіз карталарына қол жеткізіп, Үндістанға және жақын маңдағы "дәмі бар аралдарға" қауіпсіз теңіз жолдары бойынша сарапшы ретінде танылды. Бұл отарлар мен порттық саудаға, соның ішінде 1602 жылы құрылған Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының атымен аталатын Голландиялық Шығыс Үндістанға мүмкіндік берді. Ол аз зерттелген Арктика теңізінде үлкен әлеует көріп, Виллем Баренцтің 1597 жылғы үшінші сапары сәтсіз аяқталғанша Солтүстік-Шығыс жолы идеясына берік сенді.

Картографиялық

1592 жылы Планций өзінің ең танымал әлем картасын "Nova et exacta Terrarum Orbis Tabula geographica ac hydrographica" деп атады. Қазірде оның тек бір данасы ғана сақталған, ол Испанияның Валенсия қаласындағы Колежио дель Корпус Кристиде сақтаулы. Бұл данаға келушілердің қол жеткізуі қиын. Планций журналдар мен теңіз жүзуге арналған нұсқаулықтарды жариялаған, сондай-ақ бойлықты анықтаудың жаңа әдісін жасаған. Ол теңіз жүзу карталары үшін Меркатор проекциясын қолдануды да ұсынды. Планций Голландияның Шығыс Үндістан компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды және ол компания үшін 100-ден астам карта сызды. Планций Жаңа әлемді зерттеуші Генри Хадсонмен жақын қарым-қатынаста болды. Планций Ян Хуйген ван Линшотеннің танымал "Жолдама" (1596) кітабында жарияланған "Exacta & accurata delinatio regionibus China, Cauchinchina, Camboja, sive Champa, Syao, Malacca, Arracan & Pegu" картасын дайындады.

Уранграфия

1589 жылы Планциус Амстердам картографы Якоб ван Лангренмен 32,5 см аспан глобусын жасауда бірлесіп жұмыс істеді. Ол оңтүстік аспан денелері туралы қолда бар аз ғана мәліметтерді пайдаланып, Крукс (Оңтүстік крест), Триангулум Австрале (Оңтүстік үшбұрыш) және Магеллан бұлттарын (Nubecula Major және Minor) бейнеледі. 1595 жылы Планциус «Голландия» кемесінің бас ұшқышы Питер Дирксзун Кейзерді оңтүстік аспан картасындағы оңтүстік аспан полюсі маңындағы бос кеңістікті толтыру үшін астрономиялық байқаулар жасауға үйретті. Кейзер келесі жылы Явада қайтыс болды – экспедицияда көптеген адам қаза тапты – бірақ оның 135 жұлдыздан тұратын каталогы, мүмкін, Кейзердің әріптесі Фредерик де Хоутманның көмегімен жасалған, қалған кемелер оралғанда Планциусқа жеткізілді. Бұл жұлдыздар 12 жаңа оңтүстік шоқжұлдыз ретінде көрінеді, ал 1598 жылғы глобус олардың орналасқан жерін салыстырмалы түрде дәл көрсететін ең алғашқы сақталған дереккөз болып табылады. Сондай-ақ, Ахернардың Альфа Эриданы ретінде енгізілуі де ерекше аталады. Бұл шоқжұлдыздар, сондай-ақ 1592 жылғы Планьцийдің әлемнің үлкен қабырғалық картасында бейнеленген Колумба шоқжұлдызы 1603 жылы Иоганн Байердің аспан атласы – Уранметрияға енгізілді. 1612 (немесе 1613) жылы Планциус Амстердамда Пьетр ван дер Кир басып шығарған 26,5 см аспан глобусында келесі сегіз шоқжұлдызды ұсынды: Маймыл ара, Камелопардалис жираф (көбінесе түйе деп қабылданады), Кіші планета 10648 Планциус оның аспан және жер картографиясына қосқан үлесін еске алады.