Кіріспе
Қытай Халық Республикасының ұлттық эмблемасы – Қытай Халық Республикасының мемлекеттік символы. Ол қызыл шеңберде 1949 жылы Мао Цзэдун Қытай Халық Республикасының (ҚХР) құрылғанын жариялаған Тыйым салынған қаланың кіреберіс қақпасы – Тяньаньмэнь қақпасының бейнесін бейнелейді. Бұл бейнелеудің үстінде мемлекеттік туда кіретін бес жұлдыз орналасқан. Ең ірі жұлдыз Қытай Коммунистік партиясын (ҚКП) көрсетеді, ал төрт кіші жұлдыз маоизмде белгіленген төрт әлеуметтік топты білдіреді. Елтаңба "мемлекеттік тудың элементтерінен құралған" деп сипатталады: Тудың қызыл түсі революцияны, ал жұлдыздардың сары түсі – кең қызыл жерден шығатын алтын сәулелерді көрсетеді. Үлкен жұлдыздың төңірегіндегі төрт кіші жұлдыз Қытай халқының Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) жетекшілігімен біртлігін символдайды. – China Yearbook 2004.
The National Emblem of the People's Republic of China is a national symbol of the People's Republic of China and contains in a red circle a representation of Tiananmen Gate, the entrance gate to the Forbidden City, where Mao Zedong declared the foundation of the People's Republic of China (PRC) in 1949. Above this representation are the five stars found on the national flag. The largest star represents the Chinese Communist Party (CCP), while the four smaller stars represent the four social classes as defined in Maoism. The emblem is described as being "composed of patterns of the national flag":
The red color of the flag symbolizes revolution and the yellow color of the stars the golden brilliant rays radiating from the vast red land. The design of four smaller stars surrounding a bigger one signifies the unity of the Chinese people under the leadership of the Communist Party of China (CPC). —China Yearbook 2004
The outer border of the red circle shows sheaves of wheat and the inner sheaves of rice, which together represent agricultural workers. At the center of the bottom portion of the border is a cog wheel that represents industrial workers. According to The Description of the National Emblem of the People's Republic of China (中华人民共和国国徽图案说明), these elements taken together symbolise the revolutionary struggles of the Chinese people since the May Fourth Movement and the coalition of the proletariat which succeeded in founding the People's Republic of China.
Қызыл шеңбердің сыртында бидай пен күрішпен байланыстырған орақтар бейнеленген, олар еңбекші шаруаларды көрсетеді. Шеңбердің төменгі бөлігінің ортасында – өнеркәсіп жұмысшыларын бейнелейтін тісті дөңгелек орналасқан. Қытай Халық Республикасының ұлттық эмблемасының сипаттамасы (中华人民共和国国徽图案说明) бойынша, бұл элементтердің барлығы төртінші мамыр қозғалысынан бергі қытай халқының революциялық күресін және Қытай Халық Республикасын құруға сәттілікке жеткен пролетариаттың одағын көрсетеді.
The National Emblem of the People's Republic of China is a national symbol of the People's Republic of China and contains in a red circle a representation of Tiananmen Gate, the entrance gate to the Forbidden City, where Mao Zedong declared the foundation of the People's Republic of China (PRC) in 1949. Above this representation are the five stars found on the national flag. The largest star represents the Chinese Communist Party (CCP), while the four smaller stars represent the four social classes as defined in Maoism. The emblem is described as being "composed of patterns of the national flag":
The red color of the flag symbolizes revolution and the yellow color of the stars the golden brilliant rays radiating from the vast red land. The design of four smaller stars surrounding a bigger one signifies the unity of the Chinese people under the leadership of the Communist Party of China (CPC). —China Yearbook 2004
The outer border of the red circle shows sheaves of wheat and the inner sheaves of rice, which together represent agricultural workers. At the center of the bottom portion of the border is a cog wheel that represents industrial workers. According to The Description of the National Emblem of the People's Republic of China (中华人民共和国国徽图案说明), these elements taken together symbolise the revolutionary struggles of the Chinese people since the May Fourth Movement and the coalition of the proletariat which succeeded in founding the People's Republic of China.
Бейянг кезеңі
Маньчжулар басқарған Цинь әулеті кезінде Қытай империясының ресми мемлекеттік эмблемасы болмаған, бірақ тудың жоғарғы сол жақ бұрышында үш аяқты қарғаның қызыл күні бар, қарапайым сары түсті фонда көк айдаһар бейнеленген. Ол Қытайдың алғашқы ұлттық туы болды және көбінесе Сары айдаһар туы деп аталады. Маньчжур билігінің аяқталуынан кейін, елбасылар өзгеретін жағдайды көрсететін жаңа ұлттық символдардың қажеттігін сезді. Білім министрлігінің белгілі жазушылары Лу Сүн, Цянь Даосунь және Сюй Шушаңға жаңа ұлттық эмблеманы жасау жұмағы тапсырылды. Ол 1912 жылдың 28 тамызында ұсынылып, 1913 жылдың ақпанында ұлттық эмблема ретінде қабылданды. Президент-император Юань Шикай өзінің 1915-1916 жылдар арасындағы қысқа ғана императорлық билігі кезінде оны қолдануды жалғастырды. Эмблема ежелгі Он Екі әшекейдің символдарына негізделген. Бұл символдар алғаш рет «Деректер кітабында» ежелгі деп айтылған. Ауызша дәстүр бойынша, ол шамамен б.з.б. 2294 және 2184 жылдар аралығында өмір сүрген. Кітапта айтылғандай, император осы символдарды мемлекеттік киімдерде пайдалануды қалаған.
Ұлттық кезең
1928 жылы генерал Чан Кай-Шек пен Гоминьдан партиясы бастаған Солтүстік экспедициясы фракциялық, бірақ халықаралық деңгейде танылған Бейян үкіметін құлатты. Бұл Гоминьданның бір партиялық мемлекетінің, Нанкин онжылдығының бастауын берді. Сондықтан мемлекеттік нышан Гоминьданның «Көк аспан, Ақ күн» партиялық символымен ауыстырылды. «Көк аспан, Ақ күн және толығымен қызыл жер» туы бүгінгі күнге дейін Қытай Республикасының туы болып табылады. Осы кезеңде Гоминьданның саяси басшылығымен «Ақ күнмен көк аспан» туы Қытай Республикасының туымен бірдей мәртебеге ие болды. Көбінесе қабырғадағы әшекей сол жақта Гоминьдан туымен, оң жақта Қытай Республикасының туымен бейнеленетін, екеуі де сәл еңкейтіліп, ортасында Ұлттық әке Сунь Ятсеннің суреті ілінген. Қытай Республикасы Конституциясы қабылданғаннан кейін партиялық ту осындай әшекейден алынып, ұлттық ту орталыққа көшірілді. Қытай Республикасы үкіметі Тайваньға көшкеннен бері, әсіресе әскери жағдай тоқтатылғаннан кейін Гоминьдан туының мәртебесі азайды. Дегенмен, ол әлі де жиі Гоминьдан партиясының ғимараттарында, саяси митингілерде және Гоминьдан мен «көк коалиция» жиналыстарында көрінеді.
Коммунистік кезең
Қытайдағы алғашқы коммунистік үкімет 1934 жылы Қытай Кеңес Республикасы деп аталып, эмблемасын қабылдады. Ол жер шарындағы балға мен орақтан тұрды. Жердің үстінде және бес қабырғалы жұлдыздың жоғарысында «Қытай Кеңес Республикасы» деп жазылып, төменгі жағында «Әлем жұмысшылары, бірігіңдер!» деген сөздер орналасқан. 1949 жылдың 10 шілдесінде үкімет ұлттық эмблеманың дизайны бойынша ашық конкурс өткізді, бірақ қанағаттандырарлық ешқандай үлгі таңдалмады. Сондықтан 1949 жылдың 27 қыркүйегінде Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының бірінші пленум отырысы ұлттық эмблеманың ұсыныстарын жасау үшін дизайнерлерді шақыруға шешім қабылдады және 1949 жылдың қыркүйегінде екі университеттен екі топ іріктелді. Бірінші кезеңдегі талқылауға үш жоба ұсынылды: Қытайдың Орталық Көркемсурет академиясынан Чжан Дин, Чжан Гуаню, Чжоу Линчжао және Чжун Лин 1949 жылдың 25 қыркүйегінде 5 нұсқасы бар өз жобаларын ұсынды. Олардың алғашқы дизайнының символикасы: қызыл жұлдыз – коммунизм мен ҚКП, тісті дөңгелек пен бидай/күріш – өнеркәсіп жұмысшылары мен шаруалардың біртүтастығын көрсетеді. Қызыл түсті Қытайдағы социалистік революция мен Азия елдеріндегі әлемдік революциялық идеалды бейнелейтін Қытайдың көтеріліп тұрған жері. Жердің артындағы 31 сәуле сол кездегі 31 провинциялық әкімшілік бөлімді көрсетеді. Төменгі жағындағы қызыл лентада Қытай Халық Республикасының атауы жазылған. Дизайн Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының Жарғысының эмблемасы негізінде жасалған және Шығыс блогының социалистік геральдикасының ықпалында болды. Цинхуа университетінің сәулет факультетінен Лян Сычэн, Лин Хуэйин, Мо Цзунцзян, Чжу Чанчжун, Ли Цзунцзин және Гао Чжуан 1949 жылдың 30 қазанында өздерінің жобаларын тапсырды. Олардың ұсынысы бойынша, дизайн дәстүрлі қытай мәдениеті мен Маолық Жаңа демократиялық революция идеяларының үйлесімі болды. Дизайн Хан әулетінің айналарының стилін еліктеп, жарқырауды символдайды. Диск бейбітшілік пен бірліктің символы – жадеден жасалған. Дискідегі сәндік ою-өрнектер Тан әулетінің стилінде жасалған. Ұлттық тудың жұлдыздары мен тісті дөңгелек дискінің ортасына орналастырылып, жұмысшы табының және социализмнің бірлігін символдайтын бидаймен қоршалған. Қызыл лента кішкентай жаде сақинаны байлап тұрды, бұл қытай халқының біртүтастығын көрсетеді. Чжан Дин, Чжан Гуаню, Чжоу Линчжао ұсынған басқа жоба – Тяньаньмэнь қақпасының перспективалық бейнесі. Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының бірінші Жарғы комитетінің мүшелері 1950 жылдың 10 маусымында осы үш жобаны талқылады. Талқылау қорытындысы бойынша, Қытайдың Орталық Көркемсурет академиясының жобасы сауда белгісі ретінде қарастырылмайтындықтай түсті болды, ал Цинхуа университетінің жобасы дәстүрлі символдарды пайдаланғаны үшін буржуазиялық деп танылды. Комитет топтарға Қытай революциясының символы – 1949 жылдың 1 қазанында Қытай Халық Республикасының негізі қаланған және 4 мамыр қозғалысының орны болған Тяньаньмэнь қақпасын қосуды ұсынды. Содан кейін екі топ екінші кезеңдегі жобалар топтамасын дайындады. Цинхуа университетінің екінші кезеңдегі жобалары эмблемадағы Тяньаньмэнь қақпасының стандартталған дизайнына негізделді, ал негізгі түстер ретінде қызыл және сары таңдалды. 15 маусымда Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясы комитетінің отырысында Цинхуа университетінің жобалары таңдалды және комитет «No.1 және No.3 жобаларын біріктіруді, No.1-дің сыртқы сақинасын және No.3-тің мазмұнын пайдалануды» ұсынды. Цинхуа университеті жаңа дизайнын ұсынды және олардың жобасы 1950 жылдың 20 қыркүйегінде Орталық Халық Үкіметімен ұлттық эмблема ретінде бекітілді. Таңдалған дизайнды Гао Чжуан одан әрі стандарттады және жеңілдетті, ол 1950 жылдың 18 тамызында расталды.
The designers from China Central Academy of Fine Arts, Zhang Ding, Zhang Guangyu, Zhou Lingzhao and Zhong Ling, handed out their proposals with 5 variations on September 25, 1949. The symbolism of their first design was: The red star symbolizes Communism and the CCP. The cog and wheat/rice symbolizes unification of industrial workers and peasants. The rising earth with China in red symbolizes the socialist revolution in China and the world revolution ideal on Asian counties. 31 rays behind the earth symbolizes the 31 provincial administrative divisions at that time. The name of the People's Republic of China is written on the red ribbon below. The design was based on their design of the emblem of Charter of the Chinese People's Political Consultative Conference, and was influenced by Socialist heraldry of the Eastern Bloc. The designers from the Department of Architecture at Tsinghua University, Liang Sicheng, Lin Huiyin, Mo Zongjiang, Zhu Changzhong, Li Zongjin and Gao Zhuang, handed their proposal on October 30, 1949. According to their proposal, the design was a mixture of traditional Chinese culture and Maoist New Democratic Revolution ideals. The design imitated the style of mirrors in Han dynasty, symbolizing brightness. The disc was made of jade, a symbol of peace and unity. Decorative carvings on the disc was in Tang dynasty style. The stars from national flag and a cog were placed in the center of the disc, surrounded by wheats, symbolizing unity of working class and socialism. The red ribbon tied a smaller jade ring, symbolising the unification of Chinese people. The other proposal by Zhang Ding, Zhang Guangyu, Zhou Lingzhao, was a perspective depiction of Tian'anmen gate. Members of the first Charter of the Chinese People's Political Consultative Conference committee discussed these three proposals on June 10, 1950. The result of the discussion was, the China Central Academy of Fine Arts proposal was too colourful to be regarded as trademarks, and proposal from Tsinghua University was regarded as bourgeois due to its use of traditional symbols. The committee suggested the groups include the Tian'anmen Gate, a symbol of Chinese revolution that served as the location of the May Fourth Movement and foundation ceremony of the People's Republic of China on October 1, 1949. The two groups then worked on a second round of proposals. The second round proposals from Tsinghua University were based on standardized design of the Tian'anmen Gate on the emblem and red and yellow were chosen as the main colours. At the Chinese People's Political Consultative Conference committee meeting on June 15, proposals from Tsinghua University were chosen and the committee suggested "Combine the design of No.1 and No.3. with outer ring of No.1 and content of No.3". Tsinghua University presented their new design and their proposal was selected and officially made the national emblem on 20 September 1950 by the Central People's Government. The selected design was further standardized and simplified by Gao Zhuang and was confirmed on August 18, 1950.
Бөлімшелердің эмблемалары
Қытайдың материктік бөлігін коммунистер басып алғанға дейін, ҚХР провинциялары өздерінің эмблемаларын жасауға рұқсат алған. Осы уақытқа дейін тек екі эмблема қолданылған. 1985 жылдың 15 сәуірінде Тайюань қаласы ресми түрде өз эмблемасын жариялады, бұл Қытай Халық Республикасының қалалық эмблемаға ие болған алғашқы қаласы болды. Гонконг пен Макаоның әрқайсысының өз эмблемасы бар. Ұлттық халықтық конгресс екі арнайы әкімшілік аймақтың эмблемаларын стандарттауды бекітті. 1997 жылдың қарашасынан бері Қытай заңына сәйкес, Гонконг пен Макао ғана өз эмблемаларын сақтап қалды, ал басқа жерлердегі эмблемаларды қолдану тоқтатылды. Алайда, 2011 жылы Чэнду қаласы өз эмблемасы ретінде қаланың Цзиньша қазбаларынан табылған Алтын Күн құсын таңдап, бұл ережеге көнбеді.