Кіріспе

Швейцариялық мұғалім, жазушы, суретші, карикатурист және карикатура шебері (1799–1846)

Родольф Топфер (Rodolphe Töpffer, 31 қаңтар 1799 – 8 маусым 1846) – швейцариялық мұғалім, жазушы, суретші, карикатурист және карикатура шебері. Ол ең алдымен суреттелген кітаптарымен ("графикалық әдебиет" – littérature en estampes) танымал, олар еуропалық комикстердің ең алғашқылары болуы мүмкін. Ол комикстердің әкесі ретінде танылады және "тарихтағы алғашқы комикс суретшісі" деп есептеледі. Парижде білім алған Топфер мектеп-интернатта мұғалім болып жұмыс істеді, онда ол оқушыларын карикатураларымен көңіл көтеріп отырды. 1837 жылы ол "Histoire de Mr. Vieux Bois" (АҚШ-та 1842 жылы "The Adventures of Obadiah Oldbuck" деп жарияланды) кітабын шығарды. Кітаптың әр бетінде қазіргі комикстерге ұқсас, бірден алтыға дейін суретпен түсіндірілген панельдер болды. Топфер осы сияқты бірнеше кітап жариялады және осы өнер түрі туралы теориялық эсселер жазды.

Өмірбаян

Топфер француз республикалық күнтізбесінің жетінші жылы 12 pluviôse күні түстен кейін он сағатқа («dix heures après midi»), яғни 1799 жылдың 31 қаңтарында Женевада, Леман қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Вольфганг Адам Топфер суретші және кейде карикатурист болған. Оның әдесі Георг Кристоф, Франкониядан келген шебер тігінші, Женевада шұлық фабрикасын басқарған. Топфер 1819-1820 жылдары Парижде білім алған, сосын Женеваға оралып, мектеп мұғалімі болды. 1823 жылға қарай ол ұлдарға арналған жеке мектеп-интернат ашты. 1832 жылы Женева университетінде әдебиет профессоры болып тағайындалды. Кәсіби жолында жетістікке қол жеткізген Топфер бос уақытында айналысқан істерімен де танымал болды. Ол жергілікті пейзаждарды заманауи романтизмнің ықпалымен сурет салған. Ол әңгімелер жазып, оқушыларын карикатуралармен көңіл көтерген. Ол осы карикатураларды кітаптарға жинады; алғашқысы, Histoire de Mr. Vieux Bois («Мырза Вью Бой тарихы»), 1827 жылы аяқталды, бірақ 1837 жылға дейін жарияланбады. Кітап 30 беттен тұрды, әр бетте бірден алтыға дейін суреттермен жазылған. 1842 жылы ол Америка Құрама Штаттарында «Обадия Олдбактың оқиғалары» деп аударылып, қайта басылды. Әңгімелер автографиялық тәсілмен, яғни литографияның бір түрі арқылы, арнайы дайындалған қағазға қаламмен сурет салуға мүмкіндік беретін тәсілмен көшірілді. Бұл тәсіл еркін сызық жүргізуге мүмкіндік берді және әдеттегі гравюралау процесінен гөрі жылдам әрі ыңғайлы болды.

Жарияланымдар

Бұл комедиялық әңгіме бастапқыда жариялануға арналмаған, бірақ Топфер бос уақытында таныстарын көңілдіру үшін басқа да әңгімелер жаза берді. Олардың ішінде 1831 жылы Топферді өз әңгімелерін жариялауға көндірген Иоганн Вольфганг фон Гёте ерекше болды. Олардың жетісі Еуропадағы газеттерде жарық көрді, бірақ Гете оларды көруге үлкермеді. Histoire de Mr. Jabot – 1831 жылы жасалған, алғаш рет 1833 жылы жарық көрген. Онда қазіргі заманғы жоғарғы тапқа енуге тырысатын орта таптан шыққан дэндидің оқиғалары баяндалады. Monsieur Crépin – алғаш рет 1837 жылы жарық көрді. Бұл балаларына бірнеше тәрбиеші жалдаған әкенің және олардың ерекшеліктеріне құрбан болған оқиғасы. Histoire de Mr. Vieux Bois – 1827 жылы жасалған, 1837 жылы алғаш рет жарияланған. Жоғарыда айтылған оқиға. Monsieur Pencil – 1831 жылы жасалған, алғаш рет 1840 жылы жарық көрген. Суретшінің суреті желге ұшып кеткеннен басталатын және жаһандық соғысқа ұласуы мүмкін оқиғалар тізбегі. Histoire d'Albert – алғаш рет 1845 жылы жарық көрді. Кәсіп іздеген тәжірибесіз жас жігіттің оқиғалары. Көптеген әрекеттерден кейін ол радикалдық идеяларды қолдап, журналист болып қалады. Панельдерде баррикадалар мен көпшілік «Марсельезаны» әндейтіні көрсетілген. Histoire de Monsieur Cryptogame – алғаш рет 1845 жылы жарық көрді. Қазіргі сүйіктісін одан да лайықтырақ біреумен алмастыру үшін бар күшін салған лепидоптерист туралы әңгіме. Le Docteur Festus (немесе Voyages et aventures du Docteur Festus) – 1831 жылы жасалған, алғаш рет 1846 жылы жарық көрген. Ғалым әлемді аралап, көмек көрсетуде, бірақ оның жолында апаттың іздері бар екенін білмейді. 1842 жылы Топфер Essais d'autographie еңбегін жариялады. 1842 жылдың 14 қыркүйегінде Histoire de Mr. Vieux Bois алғаш рет Америка Құрама Штаттарында The Adventures of Mr. Obadiah Oldbuck деген атпен таныстырылды. Ол комикс түрінде, сол күнгі Brother Jonathan газетінің қосымшасы ретінде жарияланды. Ол алғашқы американдық комикс саналады және Comic Art және Overstreet Comic Book Price Guide басылымдарында жарияланған бірнеше Роберт Бербом мақалаларына сәйкес, 19 ғасырдағы АҚШ-тың графикалық роман жанрының шабыт көзі болды. Миссисипи университетінің баспасы 2007 жылы оның толық көлемді әңгімелерінің ағылшын тіліндегі аудармасын, сондай-ақ бұрын жарияланбаған шығармаларын жариялады. Топфер комикстердің қазіргі заманғы өнер түрінің әкесі немесе кем дегенде маңызды алдағышы саналады. Ол сондай-ақ жас комикс суретшілеріне, мысалы Вильгельм Бушқа (15 сәуір 1832 – 9 қаңтар 1908), Max пен Moritz шығармашысына ықпал еткен деп есептеледі.

Балалардың суреттері

Топфер өзінің өлімінен кейін жарық көрген «Рефлексиялар және жеңіл әңгімелер жеңеулік суретшісінен» (1848) кітабында балалар өнері және балалардың шығармашылығы туралы екі тарау жазды. Ол балалардың жиі жаттығулы суретшілерден гөрі шығармашылық танытатынын, ал олардың шығармашылығы көбінесе техникалық дағдыларымен басылып қалатынын жазды.