Морис Бежар (1927-2007) – швейцарлық балетмейстер, хореограф. Экспрессивті модерн балеттің дамуына үлкен үлес қосты, мәдени мұрасын қалдырды. Балет, өнер, Швейцария.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз туған швейцариялық балет бишісі және хореограф (1927–2007)
French born Swiss ballet dancer and choreographer (1927–2007)
Морис Бежар (beʒaʁ; 1 қаңтар 1927 – 22 қараша 2007) – Францияда туған балет бишісі, хореограф және опера режиссері, Швейцариядағы Лозаннадағы «Бежар балетінің» жетекшісі болған. Ол кең ауқымды тақырыптарды қамтитын, экспрессионистік стильдегі заманауи балеттің танымал түрін жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін швейцариялық азаматтыққа ие болды.
Maurice Béjart (beʒaʁ; 1 January 1927 – 22 November 2007) was a French born dancer, choreographer and opera director who ran the Béjart Ballet Lausanne in Switzerland. He developed a popular expressionistic form of modern ballet, talking vast themes. He was awarded Swiss citizenship posthumously.
Өмірбаян
Морис Жан Бергер 1927 жылы Францияның Марсель қаласында француз философы Гастон Бергердің ұлы ретінде дүниеге келді. Серж Лифардың өнеріне тәнті болған ол, биге өзін толық арнауды шешті. Оңтүстік Францияда Матильда Кшессинскадан сабақ алды. 1945 жылы Марсель операсының балет труппасына қабылданды. 1946 жылдан бастап Париждегі "Студио Вакер" студиясында Рузанна Саркисян, Лео Штаттс, Любовь Егорова және Ольга Преображенская сияқты шеберлерден білім алды. 1948 жылы Жанин Шаррат, Иветт Шовире, содан кейін Роланд Петипен бірге жаттықты, ал Лондонда Вера Волковадан оқыды. 1954 жылы "Ballet de l'Étoile" балет труппасын құрды (1957 жылы таратылды). 1960 жылы Брюссельде "XX ғасыр балеті" труппасын құрды (1987 жылы таратылды). 1973 жылы "XX ғасыр балеті" труппасымен Сади өлеңіне негізделген, ирандық дәстүрлі музыкамен сүйемелделген "Гөлестан" спектаклін сахнаға қойды. Бұл балетті Шираз Персеполис өнер фестивалі тапсырыс етіп, сол фестивальде тұсаукесерін өткізді. Булездің музыкасына жазылған "Improvisation sur Mallarme III" алғаш рет 1973 жылы осы фестивальде көрсетілді. Ирандық дәстүрлі музыкаға негізделген "Фарах" балеті де труппаның тапсырысы бойынша 1976 жылы Брюссельде премьераланды және сол жылы Шираз Персеполис фестиваліне әкелінді. 1976 жылғы фестивальде Арто өлеңіне негізделген "Хелиогабалус" спектаклінің тұңғыш қойылымы да болды. Фестивальдің демеушісі – Иранның бұрынғы император қызы Фарах Пахлави, Бежар онымен өмірінің соңына дейін жақын байланыста болды. 1987 жылы Швейцарияның Лозанна қаласына көшіп, "Béjart Ballet Lausanne" балет труппасын құрды. Оның туындыларының арасында "Шыңқыршық" балетінің толыққанды қайта жаңартылған нұсқасы бар, ол 2000 жылы сахнаға қойылды. Бұл қойылымда Чайковскийдің бастапқы музыкасы қолданылса да, түпкі сюжеті мен кейіпкерлері толығымен өзгертіліп, баланың анасымен қайта байланысуға тырысуы туралы жаңа оқиға ұсынылады. Сондай-ақ, баланың ерекше сезімдік қиялдарын көруге мүмкіндік туады. Спектакльдің декорациясы эротикалық бейнелерге толы, олардың кейбіреулері – жатыр мен кіндік ойықтары сияқты – көптеген адамдарды дүрліккенше етеді. Кейіпкерлердің бірі – Мариус Петипа, ол Мефисто рөлінде көрінеді. Тағы бір кейіпкер Феликс деп аталады, ол, әлдебір танымал мультфильм кейіпкерінің құрметіне аталған. Бұл қойылым DVD форматында жарық көрді.
Maurice Jean Berger was born in Marseille, France, in 1927, the son of French philosopher Gaston Berger. Fascinated by a recital of Serge Lifar, he decided to devote himself entirely to dance. In South France days, he had studied under Mathilde Kschessinska. In 1945, he enrolled as a corps de ballet at the Opéra de Marseille. From 1946, he had studied under Madam Rousanne Sarkissian, Léo Staats, Madam Lyubov Yegorova and Olga Preobrajenska at "Studio Wacker", etc. in Paris. In 1948, he also trained with Janine Charrat, Yvette Chauviré and then with Roland Petit, in addition he had studied under Vera Volkova at London. In 1954, he founded the Ballet de l'Étoile company (dissolved in 1957). In 1960 he founded the Ballet du XXe Siècle in Brussels (dissolved in 1987). In 1973, with the Ballet du XXe siecle, he premiered "Golestan", on a poem by Sa'di, based on Iranian traditional music. The ballet was commissioned by the Shiraz Persepolis Festival of Arts where it was premiered. The first performance of "Improvisation sur Mallarme III" with music by Boulez also took place at that Festival in 1973. "Farah", also based on Iranian traditional music was the Ballet's own commission, premiered in Brussels in 1976 and brought to the Shiraz Persepolis Festival that same year. The 1976 Festival also witnessed the first performance of "Heliogabalus", based on a poem by Artaud. The Festival's patron was Farah Pahlavi, the former Empress of Iran, with whom Béjart kept strong ties to the end. In 1987 he moved to Lausanne in Switzerland, where he founded the Béjart Ballet Lausanne. Among his works is a thoroughly revised version of The Nutcracker, presumably inspired by his own life story, which he staged in 2000. It still uses Tchaikovsky's original score, but completely scraps the original plot and characters, instead supplying a new story about a boy's efforts to re connect with his mother. We also are given a look into the boy's strange sexual fantasies. The production design is full of erotic images — some of which are most likely shocking to many, such as wombs and vaginal openings. One of the characters is Marius Petipa, who becomes Mephisto. Another character is called Felix the Cat, presumably after the famous cartoon character. The production has been issued on DVD.
Болеро
Бежардың би өнерінің ең тамаша туындыларының бірі – француз композиторы Морис Равельдің «Болеро» музыкасына қойылған хореографиясы. «The New York Times» газетінде Дженнифер Даннинг Бежардың «Болеросын» «вероятно, оның ең танымал және сүйікті биі» деп сипаттады. 1960 жылы югославиялық балерина Душка Сифниос үшін жаралған бұл биде үстел үстінде билейтін биші, оның төңірегінде отырған ер адамдар болады. Олар биге ақырындап қосылып, бишілердің үстел үстінде құлшынысқа толы бірігуімен аяқталады. Кейін Бежардың «Болеросын» орындаған бишілер қатарында Париж опера балетінен Сильви Гийлем, Грация Галанте, Майя Плисецкая, Анжеле Альбрехт және Роберто Болле болды. Күтпеген жайт, Хорхе Донн да басты рөлді орындады, ол осы рөлді алғашқы болып сомдаған ер адам болды. Доннның осындай қойылымдарының бірін француз режиссері Клод Лелуштың 1981 жылғы «Біз бен басқалар» музыкалық фильмінен көруге болады.
One of Béjart's masterpiece works of dance was choreography he set to French composer Maurice Ravel's "Boléro." In The New York Times, Jennifer Dunning described Béjart's "Bolero" as "probably his best known and most popular dance." Created in 1960 for the Yugoslav ballerina Duška Sifnios, the dance features a dancer on a tabletop, surrounded by seated men, who slowly participate in the dance, culminating in a climactic union of the dancers atop the table. Dancers who would later perform Béjart's interpretation of "Bolero" include Sylvie Guillem from the Paris Opera Ballet, Grazia Galante, Maya Plisetskaya, Angele Albrecht, and Roberto Bolle. In a twist, Jorge Donn also played the role of the principal dancer, becoming the first male to do so. One of Donn's such performances can be seen in French filmmaker Claude Lelouch's 1981 musical epic, Les Uns et les Autres.
Марапаттар
Өмірі бойында Бежар өнер саласына қосқан үлесі үшін көптеген наградалар мен құрметтерге ие болды. Ол Жапонияның «Көтерілетін күн» орденін алды. Ол Бельгияның «Корона» орденімен марапатталды. 1974 жылы ол Эразм сыйлығын жеңіп алды. 1994 жылы ол Францияның Көркем өнер академиясына мүше болып сайланды. Сондай-ақ 1994 жылы ол «Неміс би сыйлығын» алды. 2003 жылы ол «Өнер мен әдебиет командоры» атағымен марапатталды. 2003 жылы ол өмірінің жетістіктері үшін «Prix Benois de la Danse» сыйлығын жеңіп алды.
During his lifetime, Béjart received many awards and distinctions for his contributions to the arts. He received the Japanese Order of the Rising Sun. He received the Belgian Ordre de la Couronne. In 1974, he won the Erasmus Prize. In 1994, he was appointed to the Académie des Beaux Arts. Also in 1994, he received the Deutscher Tanzpreis. In 2003, he was appointed Commandeur des Arts et des Lettres. Also in 2003, he won the Prix Benois de la Danse for lifetime achievement.