Ұзын мұрынды маймыл (Nasalis larvatus) – Борнео аралының эндемигі, мангр ормандарында мекендейді. Сипаттамасы, тарихы және басқа маймылдармен байланысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Приматтар түрі Түйеқұйрықты маймыл немесе ұзын мұрынды маймыл (Nasalis larvatus) – ерекше үлкен мұрынға, қызғылт қоңыр түсті теріге және ұзын құйрыққа ие ағаш маймылы. Ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Борнео аралына ендемик және көбінесе мангр тоғайларында және аралдың жағалау аймақтарында кездеседі. Бұл түр Борнео орангутанымен және күміс лютунг сияқты маймылдармен бірге тіршілік етеді. Ол Nasalis туысына жатады. Бұл жануарды еуропалықтарға 1781 жылы барон Фридрих фон Вурмб таныстырды, ол кейіннен оның үлгілерін Стэмфорд Раффлзге Еуропаға жіберді.
Primate species
The proboscis monkey or long nosed monkey (Nasalis larvatus) is an arboreal Old World monkey with an unusually large nose, a reddish brown skin color and a long tail. It is endemic to the southeast Asian island of Borneo and is found mostly in mangrove forests and on the coastal areas of the island. This species co exists with the Bornean orangutan and monkeys such as the silvery lutung. It belongs in the monotypic genus Nasalis. This animal was made known to Westerners by Baron Friedrich von Wurmb in 1781, he later sent specimens of it to Stamford Raffles in Europe.
Сипаттама
Түйеқұйрықты маймыл – Азияға тән маймылдардың ең ірі түрлерінің бірі. Оның мөлшерімен тек Тибет макакасы және кейбір сұр лангурлар ғана шайқаса алады. Бұл түрде жыныстық диморфизм анық байқалады. Еркектердің бас-денесінің ұзындығы және салмағы , ең жоғары салмағы бар. Аналықтарының бас-денесінің ұзындығы мен салмағы , ең жоғары салмағы бар. Еркектердің қара мошонкасы бар қызыл жыныс мүшесі болады. Төменгі жүні ақшыл сұр, сары немесе сұрдан ақшыл апельсин түсіне дейін болады. Екі жыныстың да іштері дөңгелек, сондықтан маймылдар құмыра тәрізді көрінеді. Маймылдардың көптеген саусақтары араласқан. және ауыздан төмен созылады. Мұрынының ұзындығына қатысты теориялар, әйелдердің дауыс күшіне қарай таңдауы болуы мүмкін, олар дауыссыз дауыстарды жақсы көреді, ал мұрынның мөлшері шақырудың дыбысын күшейтеді. Дегенмен, аналықтың мұрыны да приматқа қарағанда әлдеқайда үлкен. Түйеқұйрықты маймылдың бас сүйегінде үлкен мұрынды қолдайтын арнайы мұрын хрящтары бар. Ол көбінесе жағалау аймақтарында және өзендер бойында кездеседі. Бұл түрдің таралған жері – су тасқынына ұшырайтын жазық жерлер. Ол диптерокарп, мангр және өзендердің жағалауындағы орманды ұнатады.
The proboscis monkey is a large species, being one of the largest monkey species native to Asia. Only the Tibetan macaque and a few of the gray langurs can rival its size. Sexual dimorphism is pronounced in the species. Males have a head body length of and typically weigh , with a maximum known weight of Females measure in head and body length and weigh , with a maximum known mass of The male has a red penis with a black scrotum. The underfur is light grey, yellowish, or greyish to light orange. Both sexes have bulging stomachs that give the monkeys what resembles a pot belly. Many of the monkeys' toes are webbed. and hangs lower than the mouth. Theories for the extensive length of their nose suggest it may be sexual selection by the females, who prefer louder vocalisations, with the size of the nose increasing the volume of the call. Nevertheless, the nose of the female is still fairly large for a primate. The skull of the proboscis monkey has specialized nasal cartilages that support the large nose. It is most common in coastal areas and along rivers. This species is restricted to lowland habitats that may experience tides. It favors dipterocarp, mangrove and riverine forests.
Әлеуметтік мінез-құлық
Қанатты маймылдар көбінесе бір ересек еркек, бірнеше ересек аналық және олардың балаларынан құралған топтарда тіршілік етеді. Кейбір жекелемелер жеке өмір сүреді, көбінесе еркектер. Маймылдардың топтары өзара жапсарлас аумақтарда мекендейді, бірақ аумақтық талас аз. Бір еркекке шаққан топтар 3-ден 19 жекеленгенге дейін болуы мүмкін. Жалпы алғанда, бір топтың мүшелері бір-біріне жақсы төзе алады. Аналықтар арасында сызықтық бағыныштылық иерархиясы бар.
Proboscis monkeys generally live in groups composed of one adult male, some adult females and their offspring. Some individuals are solitary, mostly males. Monkey groups live in overlapping home ranges, with little territoriality, One male groups consist of 3 to 19 individuals, Overall, members of the same bands are fairly tolerant of each other. A linear dominance hierarchy exists between females.
Көбею
Әйелдер бес жасында жыныстық жағынан жетіледі. Олар жыныстық ісінуді бастан өткереді, яғни жыныс мүшелері қызғылт немесе қызарып түседі. Копуляция шамамен жарты минутқа созылады. Жұптасу кезінде екі жыныс та еріндерін шығарып, ренжігендей көрінеді. Сонымен қатар, еркектер кейде дауыстайды, ал әйелдер арт жағын көрсетіп, басын оңнан-солға шайқап тұрады. Балапандар алты аптада қатты тағам жей бастайды және жеті айлық болғанда анасынан ажыратылады. Жас еркек құстың мұрны ересек болғанша баяу өседі. Анасы өз тобының басқа мүшелеріне баласын ұстауға рұқсат береді.
Females become sexually mature at the age of five years. They experience sexual swelling, which involves the genitals becoming pink or reddened. Copulations tend to last for half a minute. When soliciting, both sexes will make pouted faces. In addition, males will sometimes vocalize and females will present their backsides and shake their head from side to side. The young begin to eat solid foods at six weeks and are weaned at seven months old. The nose of a young male grows slowly until reaching adulthood. The mother will allow other members of her group to hold her infant.
Байланыс
Түйеқұйрықты маймылдар әр түрлі дауыстар шығарады. Топтың жағдайы туралы хабарлағанда аталар кернейлерін шығарады. Олардың нәрестелерге арналған ерекше әуені бар, ол сондай-ақ оларды сенімді ету үшін де қолданылады. Аталар қауіптің бар екенін хабарлау үшін дабыл қағу дыбысын шығарады. Екеуі де қорқыту дауыстарын шығарады, бірақ олардың әрқайсысы әртүрлі болады. Сонымен қатар, аналықтар мен жас маймылдар ашуланғанда "аналық дауыстар" деп аталатын дауыс шығарады. Төмен қарқындылықтағы бәсекелес кездесулер кезінде ауырғанақ, күркіреген және ыңғыраған дыбыстар естіледі. Дауыссыз мінез-құлқына секіріп, бұтақты шайқау, тістерін ашып ауызды көрсету және аталардың осындай жағдайларда эрекция жасауы жатады. Топтар көбінесе бір-біріне жақын ағаштарда ұйықтайды. Маймылдар өзендерге жақын жерде ұйықтауға бейім. Олар күнін азық іздеумен бастап, содан кейін құрлық ішінде демалады. Олардың күнделікті іс-әрекеттері демалу, саяхаттау, тамақтану және сергек болудан тұрады. Түн жақындағанда маймылдар өзенге жақындап, қайтадан азық іздейді. Түйеқұйрықты маймылдардың жыртқыштары (потенциалды немесе расталған) крокодилдер (жалған гариалдар мен тұзды су крокодилдері болжамды), Санда бұлтты барысы, күн аюлары және торлы питон, сондай-ақ, жас немесе ауру маймылдар үшін бүркіттер (ірі Nisaetus, Haliaeetus, қыранды бүркіт немесе қара бүркіт), ірі соулар және мониторлы кесірткелерді қамтиды. Маймылдар өзендерді тар жерлерде немесе мүмкін болса, ағаштар арқылы кесіп өтеді. Бұл жыртқыштардан сақтануға көмектеседі.
Proboscis monkeys are known to make various vocalizations. When communicating the status of group, males will emit honks. They have a special honk emitted towards infants, which is also used for reassurance. Males will also produce alarm calls to signal danger. Both sexes give threat calls, but each are different. In addition, females and immature individuals will emit so called "female calls" when angry. Honks, roars and snarls are made during low intensity agonistic encounters. Nonvocal displays include leaping branch shaking, bare teeth open mouth threats and erection in males, made in the same situations. Groups usually sleep in adjacent trees. Monkeys tend to sleep near rivers, if they are nearby. Proboscis monkeys will start the day foraging and then rest further inland. Their daily activities consist of resting, traveling, feeding and keeping vigilant. As night approaches, the monkeys move back near the river and forage again. Predators (potential or confirmed) of the proboscis monkey include crocodilians likely false gharials and saltwater crocodiles, Sunda clouded leopard, sun bears and reticulated pythons as well as, for probably young or sickly monkeys, eagles, possibly larger Nisaetus, Haliaeetus, crested serpent eagle or black eagles), large owls and monitor lizards. Monkeys will cross rivers at narrows or cross arboreally if possible. This may serve as predator avoidance.
Қорғау мәртебесі
Түйеқұйрықты маймыл IUCN Қауіпті түрлердің Қызыл тізімінде жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде бағаланып, CITES-тің I қосымшасына енгізілген. 2008 жылға дейінгі 36–40 жыл ішінде оның жалпы саны ағаш кесу, пальма майы плантациялары және кейбір аймақтарда аң аулау салдарынан 50%-дан астамға азайды. Аң аулауға себебі, түрдің дәмді тағам ретінде қарастырылуы және дәстүрлі қытай медицинасында қолданылуы. Популяция фрагменттелген: ең ірі қалдық популяциялар Калимантанда кездеседі, ал Саравак, Бруней және Сабахта олардың саны әлдеқайда аз. Түйеқұйрықты маймыл Борнеоның барлық аймақтарында заңмен қорғалады. Малайзияда ол Жабайы табиғатты қорғау туралы заң (федералды заң), Жабайы табиғатты қорғау туралы 1998 жылғы жарлық (26-тарау) және 1997 жылғы Жабайы табиғатты қорғау туралы заң (Сабах штатының заңы) сияқты бірқатар заңдармен қорғалады. Түйеқұйрықты маймыл 16 қорғалған аумақта табылған: Индонезиядағы Данау Сентарум ұлттық паркі, Гунунг Палунг ұлттық паркі, Кендаванг табиғи қорығы, Кутай ұлттық паркі, Лесан қорғау орманы, Муара Каман табиғи қорығы, Мандор қорығы және Танжунг Путинг ұлттық паркі; Малайзиядағы Бако ұлттық паркі, Гунунг Пуэ орман қорығы, Кабили Сепилок орман қорығы, Клиас ұлттық паркі, Куламба жануарлар қорығы, Төменгі Кинабатанган жануарлар қауіпсіздігі, Сунгеи Самунсам жануарлар қауіпсіздігі және Улу Сегама қорығы.
The proboscis monkey is assessed as endangered in the IUCN Red List of Threatened Species and listed in Appendix I of CITES. Its total population has decreased by more than 50% in the past 36–40 years to 2008 due to ongoing habitat loss because of logging and oil palm plantations, and hunting in some areas due to the species being treated as a delicacy, as well as its use in traditional Chinese medicine. The population is fragmented: the largest remaining populations are found in Kalimantan; there are far fewer in Sarawak, Brunei and Sabah. The proboscis monkey is protected by law in all regions of Borneo. In Malaysia, it is protected by a number of laws including the Wildlife Protection Act (federal law), the Wildlife Protection Ordinance 1998 (Chapter 26) and Wildlife Conservation Enactment 1997 (Sabah state law). The proboscis monkey can be found in 16 protected areas: Danau Sentarum National Park, Gunung Palung National Park, Kendawangan Nature Reserve, Kutai National Park, Lesan Protection Forest, Muara Kaman Nature Reserve, Mandor Reserve and Tanjung Puting National Park in Indonesia; Bako National Park, Gunung Pueh Forest Reserve, Kabili Sepilok Forest Reserve, Klias National Park, Kulamba Wildlife Reserve, Lower Kinabatangan Wildlife Sanctuary, Sungei Samunsam Wildlife Sanctuary and Ulu Segama Reserve in Malaysia.