Жаңа Крит күндері: Роберт Грейвстің болашақ утопиясы

Кіріспе

Роберт Грейвстің 1949 жылғы "Жаңа Криттегі жеті күн" романы, сонымен қатар "Солтүстік желдің көтерілуін бақылаңыз" деген атпен де белгілі. Бұл Роберт Грейвстің алғаш рет 1949 жылы жарияланған, болашаққа қатысты утопиялық және болжамды фантастикалық романы. Ол көптеген тақырыптар мен идеяларды Грейвстің бір жыл бұрын жарық көрген "Ақ құдайша" кітабымен ортақ.

Қорытынды

Роман болашақ қоғамда (алғашқыда Крит аралында құрылған, бірақ кейін әлемнің көп бөлігіне тараған) оқиғасы өтеді, онда ортағасырлықтан кейінгі технологияның көп бөлігі қабылданбайды және Үш Құдай діні ұстанады. Кітап 20-ғасырдың ортасында өмір сүрген ақын Эдвард Венн Томас баянында айтылады. Қоғам бес "қабатқа" немесе әлеуметтік топтарға бөлінеді: басшылар, жазушылар (хатшылар), қара халық (ең көп саны), қызметшілер және сиқыршылар немесе ақындар (ең азы), олар қолдың бес саусағына теңестіріледі. Әртүрлі ауылдар әртүрлі неке салтын (қатаң моногамия, шартты моногамия немесе полиандрия) ұстанады, әртүрлі жергілікті "құдайшаларға" табынады және әртүрлі қолөнер мен тағамдарға маманданған, бірақ Жаңа Крит өркениетінің ортақ құндылықтарын және Құдайға адалдығын бөліседі. Кейбір әлеуметтік салты аналыққа бейім. Жаңа Критте кедейлік жоқ (ақша жойылған) және наразылық аз. Соғыс тек көршілес ауылдар арасындағы бақыланатын, бір күндік қақтығыстар түрінде ғана белгілі, бұл ескі ауылдық футбол немесе Шроветайд футболы сияқты. Жаңа Криттің ақындары немесе сиқыршылары үш жағынан табынылатын, кейде еркелететін Құдайға негізделген діннің ажырамас бөлігі болып табылады: садақ көз Нимуэ, аналық және жыныстық құдай Мари және даналық құдайы Ана. (Соңғы екеуінің аттары христиан дініндегі Мария ана мен оның анасы Аннаның аттарына ұқсас.) Жаңа Крит дінінің жалғыз еркектік элементтері – жылдың бірінші жартысындағы жұлдыз құдайы және жылдың екінші жартысындағы жылан құдайы, Құдайдың ықыласын жеңіп алу үшін бәсекелесетін егіз жарты құдайлар, сондай-ақ жергілікті ауыл құдайшалары, олардың барлығы Көк патшайымы Құдайдан төмен. Алайда, өткен құлаған өркениеттердің кемшіліктері еске алынып, зұлым құдайлардың анти-үштігі ретінде бейнеленеді ("үш дұшпан"): ақша мен ашкөздік құдайы Добеис, ұрлық пен зорлық-зомбылық құдайы Пилл және ғылым мен жансыз машиналардың құдайы Махна. Жаңа Крит тілі каталон тілінен туындаған, ағылшын тілінің күшті әсерімен және шамалы славян және кельт тілдерінің ықпалымен өзгерген. Сөздерді жазу қадірлі күнделікті қолданыста киялы болып саналады, сондықтан Жаңа Крит қоғамында қағазға тыйым салынған, тек жазушылар мен ақындар-сиқыршылардың мүшелері ғана сауатты. Дегенмен, сандық белгілерді күнделікті мақсаттарда қолдануға рұқсат етіледі, және көптеген адамдар басқа дәрежеде зейнеткерлікке шыққаннан кейін оқуға үйренеді, ал Жаңа Крит өмірінің кейбір шектеулері басқа ақсақалдардың қатысуымен жеңілдетіледі. Венн Томас уақыт бойынша жылғанмен, ол әлі де екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін өмір сүрген Оңтүстік Францияның сол аймағында болады, және ол өз уақытындағы жағдайларды Жаңа Крит өркениетімен салыстырады (көбінесе 20-ғасырдың жағымсыздықтарына, бірақ кейбір нәрселер "тынышсыздық тудырады"). Осы сырттай көрінетін, идеалды утопиялық ортада Венн Томас өзін өмірлік күшін жоғалту қаупі бар, тұрақтанған қоғамға бұзылыс енгізу үшін Құдай әйел таңдағанын түсінеді. Проблеманың белгісі – романда сипатталған апта ішінде Мүйізді Қошқар ауылының "Сиқыр үйінің" бес ақыны-сиқыршысының барлығы қайтыс болады немесе ақындар-сиқыршылар қабатының мүшесі мәртебесінен айырылады. Кітаптың соңғы бөлімінде Венн Томас жергілікті патшалықтың астанасы Дунрена қаласына барып, екі рет өткізілетін патшаны ауыстыру рәсімін көреді, бұл салтанатты діни театрлық қойылым ретінде жүзеге асырылады, соңында "Алтын Тал" кітабында сипатталған сияқты құрбандық шалу рәсімімен аяқталады. Кітаптың соңында Венн Томас тарихтың келесі кезеңіне жол ашатын дауылды бастайды, ал Сапфира (оның сезімдері тұрақсыз болған жас әйел) онымен бірге уақыт арқылы қайта туылады, оның қызы болады.

The novel takes place in a future society (first established on the island of Crete, but later spreading through much of the world) in which most post medieval technology has been rejected, and a Triple Goddess religion is followed. The book is narrated by a mid 20th century poet, Edward Venn Thomas, who is transported forward in time by the New Cretans. Society is organised into five "estates" or social groups: captains, recorders (scribes), commons (by far the most numerous), servants, and magicians or poets (the least numerous), which are analogised to the five fingers of a hand. Different villages practice different marriage customs (strict monogamy, non strict monogamy, or polyandry), worship different local "godlings", and specialise in various local handcrafts and foodstuffs, but share the common values of the New Cretan civilisation and devotion to the Goddess. Some of the social customs are somewhat matriarchal. There is no poverty in New Crete (money has been abolished) and little dissatisfaction. War is only known in the form of controlled local one day conflicts between neighbouring villages, similar to the old game of village football or Shrovetide football. The poets or magicians of New Crete are an integral part of a religion centred on a sometimes capricious Goddess worshipped in three aspects: the maiden archer Nimuë, the goddess of motherhood and sexuality Mari, and the hag goddess of wisdom Ana. (The names of the last two are similar to those of the Virgin Mary and her mother Saint Anne in Christianity.) The only masculine elements of New Cretan religion are the rival twin demi gods (the star god of the first half of the year and the serpent god of the second half of the year) who compete for the Goddess's favour, and the local village godlings, who are all far below the Goddess as Queen of Heaven. However, the failings of past fallen civilisations are remembered and personified as an anti trinity of evil gods (the "three Rogues"): Dobeis, god of money and greed; Pill, god of theft and violence; and Machna, god of science and soulless machinery. The New Cretan language is derived from Catalan, modified by heavy English language influence and apparent minor Slavic and Celtic influences. The writing down of words is considered to be too sacred an act to be profaned by ordinary every day uses, and paper is banned in New Cretan society, and only members of the scribal estate and the poet magician estate are commonly literate. However, numerical tally marks are allowed to be used for everyday purposes, and many people of other estates learn to read in later life, after they retire into elder status, and some of the ordinary taboos of New Cretan life are relaxed when in the presence of other elders. Though Venn Thomas has been moved in time, he is still in the same area of southern France where he lived before and after World War II, and he compares the conditions in his own time to those under the New Cretan civilisation (mostly to the disfavor of the 20th century, though some things seem "too good to be true"). In this apparently idyllic utopian setting, Venn Thomas begins to realise that he has been chosen by the Goddess to inject disruption into a society that is becoming static and in danger of losing its vitality. A symptom of trouble is that over the course of the week described in the novel, the five poet magicians of the "Magic House" of the village of Horned Lamb all die or lose their status as members of the poet magician estate. In the last section of the book, Venn Thomas makes a trip to Dunrena, the town which is the capital of the local kingdom, to witness the twice yearly ceremony of the changing of the king, carried out as a solemn religious theatrical performance culminating in a ritual sacrifice similar to those described in The Golden Bough. At the end of the book, Venn Thomas unleashes the whirlwind which will prepare the way for the transition to the next phase of history, and Sapphire (a young woman for whom he has had unsettled feelings) returns with him through time to be reborn as his daughter.

Ұқсас шығармалар

Поул Андерсонның 1965 жылғы "Уақыт дәліздері" романы Грейвстің кітабымен көптеген тақырыптарды ортақтасады, сонымен қатар қазіргі заманнан келген саяхатшының көзімен қарағанда, Ұлы Құдайлар діні басым болатын болашақ матриархалды әлемді де көрсетеді. Дегенмен, Андерсонның осындай әлемнің суреті әлдеқайда қатал және дистопиялық, бұл сюжетті Грейвстікінен өте ерекше аяқтауға жеткізеді.