Кіріспе
Fiat Uno - Fiat компаниясы өндіріп, сататын супермини автомобиль. 1983 жылы таныстырылған Uno, бір буын (1989 жылы жаңартылып, сыртқы түрі өзгертілген) үш және бес есікті хэтчбек нұсқаларында 1995 жылға дейін Еуропада, ал 2014 жылдың 1 қаңтарына дейін Бразилияда өндірілді. Italdesign компаниясының дизайнері Джорджетто Джуджиаро жобалаған Uno, Джуджиароның 1978 жылғы Lancia Megagamma концептісінің биік және тік пішінін еске түсіреді, бірақ кішірек өлшемде. 8,800,000-нан астам данасы жасалған бұл автомобиль, тарихтағы ең көп өндірілген сегізінші автомобиль платформасы болып табылады, Volkswagen Beetle, Ford Model T, Fiat 124, 1965–1970 жылдарғы GM B платформасы, 1981–1997 жылдарғы GM J платформасы, 1961–1964 жылдарғы GM B платформасы және 1977–1990 жылдарғы GM B платформасынан кейін. Uno атауы 2010 жылы Оңтүстік Америкада Бразилияда құрастырылған Fiat Mini (Economy) платформасына негізделген автомобиль үшін қайта қолданылды.
The Fiat Uno is a supermini manufactured and marketed by Fiat. Launched in 1983, the Uno was produced over a single generation (with an intermediate facelift, 1989) in three and five door hatchback body styles until 1995 in Europe — and until 1 January 2014, in Brazil. Designed by Giorgetto Giugiaro of Italdesign, the Uno strongly recalled the high roof, up right packaging of Giugiaro's 1978 Lancia Megagamma concept, in a smaller configuration. With over 8,800,000 built, it is the eighth most produced automobile platform in history, after the Volkswagen Beetle, Ford Model T, Fiat 124, 1965–1970 GM B platform, 1981–1997 GM J platform, 1961–1964 GM B platform, and 1977–1990 GM B platform. The Uno name was reintroduced in 2010 in South America for the Fiat Mini (Economy) platform based car built in Brazil.
Бірінші буын (1983)
Fiat Uno (Type 146) 1983 жылдың қаңтар айында Fiat 127 моделін алмастыру мақсатымен шығарылды. Биік, шаршы пішіндес корпусы 0,34-ке тең соқтығу коэффициентіне ие болды және ішкі кеңістігінің молдығы, отынның үнемді жұмсалуы, сондай-ақ жүрісі мен басқарылуымен ерекшеленді. Жобаның атауы Tipo Uno ("Type 1") болды, себебі ол Tipo Zero (Panda) моделінен кейін жасалды. Peugeot 205 – танымал бәсекелес – бір ай бұрын шығарылса, Uno General Motors компаниясының жаңа Opel Corsa (Ұлыбританияда Vauxhall Nova деп сатылды) суперминиін шығарғаннан кейін сатылымға түсті, бұрынғыдай Ford Fiesta және Nissan Micra модельдерімен бәсекелестік күшейді. Ұлыбританиядағы сату 1983 жылдың маусым айында басталды, алғашқы толық жылы 20 000-нан астам сатылып, 1988 жылы 40 000-нан асты. 1983 жылдың желтоқсан айында Uno 1984 жылғы «Еуропаның жыл автокөлігі» атанып, Peugeot 205-тен шамалы басымдық танытты. Алғашқыда Uno 100 сериялы 0,9 литрлік (903 см³) OHV, 1,1 литрлік (1116 см³) және 1,3 литрлік (1301 см³) 128 сериялы SOHC бензиндік қозғалтқыштарымен және 127 моделінен алынған беріліс қорабымен ұсынылды. Fiat автомобильдеріне тән қасиет ретінде, Uno-ның таңбасы қозғалтқыштың көлемін көрсетпей, метрикалық ат күшін білдіретін: 45, 55, 60, 70 немесе 75. Uno үш немесе бес есікті хэтчбек түрінде қол жетімді болды. Сонымен қатар, ол негізгі приборлық тақтаның екі жағында орналасқан эргономикалық басқару элементтерімен жабдықталды, оларды рульді ұстап тұрып қолдануға болады, ал бұрылыс көрсеткіштерін және дабыл құрылғысын басқару үшін тек бір руль бағанасы қолданылды – бұл Fiat компаниясы 1960 жылдардың соңынан бері автомобильдерінде қолданып келген дәстүрлі үш бағаналы жүйеден айырмашылықты құрады. Uno MacPherson тірегі бар тәуелсіз алдыңғы серпімділік және телескопиялық амортизаторлармен және серіппелермен жабдықталған бұрылыс арқалық артқы серпімділік жүйесімен жабдықталды. 1985 жылдан бастап 1,0 литрлік (999 см³) SOHC толық интеграцияланған роботтандырылған қозғалтқыш (FIRE) орнатылды, ол 0,9 литрлік қозғалтқышты алмастырды. Бұл жеңіл қозғалтқыш, азырақ бөлшектерден жасалған және жақсартылған өнімділік пен үнемділікке ие болды. Ең сәнді нұсқасы – бір нүктелі инжекторлы 75 SX i.e. қашықтан құлыпталатын есіктер, кіріктірілген алдыңғы тұман шамдары және Turbo модельдерінде де қолданылатын сопақшы пішіндес шығару құбығымен жабдықталды.
Турбо, яғни
1985 жылдың сәуірінде бірінші сериядағы Uno-ның «ыстық хэтчбек» нұсқасы – Uno Turbo i.e. – тек үш есікті модель ретінде ұсынылды. Turbo i.e. моделінде Ritmo/Strada-дан алынған 1.3 128 сериялы қозғалтқыш, Bosch көпнүктелі жанармай инжекциясы, Magneti Marelli электрондық тұтандыру және сумен салқындатылатын IHI турбинасы, сондай-ақ кіретін ауа температурасын төмендету үшін интеркулер қолданылды. Қозғалтқыштың көлемі бастапқыда 1299 см³ деп көрсетілген, бірақ өндіріс барысында 1301 см³-ға өзгертілді. Бұл өзгеріс Италияның тас жолдары жүйесінің 1300 см³-ден асатын көліктерге жоғары жылдамдық шегін қоюына байланысты болды. Екі нұсқада да қозғалтқыш ұсынылды, бірақ иелері 1301 см³ нұсқасының жақсырақ жауап беретінін және бұрынғы 1299 см³ қозғалтқыштан артық қуатқа ие екенін хабарлады. 1985 жылдан 1987 жылдың соңына дейін шығарылған көліктерде Ritmo/Strada-дан алынған бес жылдамдықты беріліс қорабы орнатылған. Кейін ол жаңадан әзірленген «C510» бес жылдамдықты беріліс қорабымен ауыстырылды, ол беріктігі жоғары дифференциалмен және жақсартылған беріліс механизмімен жабдықталған. Екі қораптың арасындағы қатынастар өзгермеді. Turbo сыртқы түрінде Turbo i.e. моделі қара пластик төсемдермен, доңғалақ аркаларын кеңейтетін элементтермен, спойлерлі стеклопластик артқы есікпен, тоналған шынылармен, бүйірлік жапсырмалармен, тұман шамдарымен және май салқындатқышы мен интеркулерге ауа бағыттауға арналған каналдармен жабдықталған алдыңғы бампермен ерекшеленді. Көліктің серпімділігі төмендетіліп, күшейтілді, 13 дюймдік жеңіл қорытпа дөңгелектер Pirelli P6 шиналарымен жабдықталды, ал тежегіш жүйесі алдыңғы доңғалақтарда желдетілетін, артқы доңғалақтарда қатты дискілермен жаңартылды. Turbo i.e. «спорттық» сиденіштерімен, қызыл кілемшесімен және кеңейтілген орталық консолімен жабдықталған. Кейінгі модельдерде қызыл қауіп белдіктері болды. Turbo i.e. моделіне қосымша опциялар ретінде жылтыратылған Cromodora дөңгелектері, электр терезелері, қолмен ашылатын люк және цифрлық приборлар панелі ұсынылды, соңғысы жанармай деңгейі, салқындатқыш температурасы, турбина қысымы және т.б. көрсеткіштерімен, сондай-ақ км/сағ және миль/сағ арасында ауыстырылатын цифрлық жылдамдық көрсеткішімен жабдықталған. Кейінгі бірінші сериядағы Turbo i.e. модельдерінде тек алдыңғы доңғалақтарда жұмыс істейтін қарапайым ABS жүйесі де болды. Жүйе бір рет іске қосылып, егер осы жүйе жұмыс істесе, тұтандыру арқылы қайта орнатуды қажет етті.
Externally, the Turbo i. e. model featured black plastic sill trims, arch extensions, fibreglass tailgate with spoiler, tinted side glass, side decals, revised front bumper with foglamps and inlets/scoops to direct air to the oil cooler and intercooler. Suspension was lowered and uprated, 13" alloy wheels with Pirelli P6 tyres were fitted and the brakes upgraded to vented discs on the front and solid discs on the rear. The Turbo i. e. featured 'sports' seats, red carpet and an extended centre console. Later models featured red seatbelts. Options on the Turbo i. e. model included polished Cromodora wheels, electric windows, manual sunroof and digital instrument panel, the latter with bar graphs for fuel level, coolant temperature, boost pressure, etc., and a digital speed display, switchable between km/h and mph. An option on later first series Turbo i. e. models included a simple form of ABS that only operated on the front wheels. The system operated once per ignition cycle, requiring an ignition initiated reset, had the system been triggered.
Дизельді және Selecta модельдері
1983 жылдың ортасында Fiorino және 147 модельдерінде қолданылған 1,3 литрлік дизель қозғалтқышы бастапқыда тек Италия нарығы үшін Uno-ға да орнатылды. Бразилияда жасалған бұл қозғалтқыш 124 сериялы қозғалтқыштардың негізінде құрастырылған және Ұлыбританияда сатылмады. 1984 жылдың басында ол басқа еуропалық нарықтарда да қолданысқа енді. 1983 жылдың ортасында күндізгі өндіріс 280 автомобильді құрады, ал күндізгі жалпы өндіріс 2000 автомобильді құрады. Қозғалтқыш бөлімінде және өрттен қорғау қабырғасында қосымша дыбыс оқшаулау жүйесі де орнатылды. Бұл қозғалтқыш ең кішкентай 903 см³ бензинді қозғалтқыш сияқты, бірақ одан әлдеқайда жоғары серпімділікке ие болды. Салмақ артуы 903-ке қарағанда айтарлық болды. Қосымша жабдықтар мен дыбыс өткізбейтін материалдар қалған салмақ айырмашылығын құрады, олардың көп бөлігі алдыңғы дөңгелектерге тиді.
Uno CS
Uno, Uno CS деп аталатын Бразилияда да өндірілді және кейбір Еуропа елдеріне импортталды. Бірақ ол мүлдем басқа машина болды: ол Fiat 147 негізінде жасалған платформада, төрт доңғалақты Макферсон аспасымен (артқы жағында көлденең жапырақты серіппелермен) жүрді. Еуропалық Uno-дан айырмашылықтары – жанармай құю саңылауы сол жақта орналасқан және алдыңғы жағынан ашылатын, қақпақ тәрізді капот болды. Оның "Бразилия" қозғалтқыштарының сериясына кіретін жеке қозғалтқыштары да болды.
Юго Уно 45R
1988 жылдан 1994 жылға дейін бірінші сериядағы Uno Югославияның Крагуевац қаласында Zastava компаниясымен құрастырылды. Ол 903 см³ көлемді қозғалтқышпен жабдықталған, бұл қозғалтқыш Юго 45 моделінде де қолданылған. Тек үш есікті нұсқасы ғана қол жетімді болды. Югодан бағасы жоғары болғандықтан, Uno 45R 1994 жылы 2620 данасы шығарылғаннан кейін өндірістен алынды.
Дизельді
Қозғалтқыштың орналасуы Сыйымдылығы Клапандар Қуаты Моменті Өндіріс 1.3D I4 1301 см³ 8 SOHC 4200 айналымда 2000 айналымда 1983–1989 1.4 TD I4 1367 см³ 8 SOHC 4800 айналымда 2500 айналымда 1986–1995 1.7 60D I4 1697 см³ 8 SOHC 4600 айналымда 2900 айналымда 1986–1995
Әлемдік өндірістің жалғасуы (1995-2014 жж.)
Батыс Еуропада өндіріс және сату тоқтағаннан кейін, Uno тағы да көптеген аймақтарда жасалып, сатыла берді.
Марокко
Fiat Uno сонымен қатар 2003 жылға дейін Мароккода SOMACA (Société Marocaine des Constructions Automobiles) компаниясымен құрастырылды және "шағын такси" мақсатында қолданылатын танымал автомобиль болып қала береді.
Түркия
Uno алғаш рет 1994 жылы Түркияда құрастырылды және өндіріс 2000 жылға дейін жалғасты. Түркияда тек бес есікті кузов нұсқасы құрастырылды. Қозғалтқыш таңдаулары 1.4 және 1.4 i.e. болды. Толық жабдықталған нұсқасы Uno Hobby деп аталды; ол гидротізгіш рульді және кондиционерді ұсынды. Бұл нұсқа сондай-ақ, стандартты Uno-дан тек бір түс нұсқасында – аспан көгілдірі түсті күміс бамперлермен ғана қолжетімді болды.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада Uno 1990 жылдан 1998 жылға дейін Nissan компаниясы лицензия бойынша құрастырды, ал 1998 жылдан 2006 жылға дейін Fiat компаниясы құрастырды. Nissan компаниясы жасаған Uno-лардың артқы жағындағы Fiat белгісінің астында "лицензия" деген сөз жазылған, ал модельдеріне 1,108 см³ FIRE, 1,372 см³ PACER, PACER SX және 1,372 см³ TURBO кірді. Кейіннен бірнеше арнайы нұсқалар шығарылды, олардың ішінде Beat (1372 см³), Rio (1108 см³) және қысқа мерзімге Cento (999 см³) болды. Fiat 1998 жылы Оңтүстік Африка нарығына қайта оралғаннан кейін Uno-лар Mia (1108 см³) немесе Tempo (1372 см³) деп қайта белгіленді. Олар сонымен қатар Fiat компаниясының 100 жылдық мерейтойының белгісін де алып жүрді. 2006 жылы Uno-ның бастапқы өндірісі тоқтағанда, сатуға тек Mia (1,108 см³) ғана қолжетімді болды. 1990 мен 2002 жылдар аралығында 110 000 дана өндірілді. 2007 жылы Fiat Uno жаңа дизайнмен қайта жасалып, Оңтүстік Африканың жаңа автомобиль нарығына қайта кірді. Енді бұл машинаны Fiat компаниясы өзі сатуда және таратуда. Модельдер қатарында Uno Way бар, ол стандартты Uno-ға қарағанда биік шассиге және түс жағынан сәйкес келетін бамперлерге ие. Ол 1983–1990 жылдардағы дизайнға негізделген және 1,2 литрлік 4 цилиндрлі бензиндік қозғалтқышпен жабдықталған.
Филиппин
Жергілікті өндіруші "Франсиско Моторс", көбінесе "Джипни" өндірушісі ретінде танымал, 1990 жылы "Fiat" компаниясымен бірлесіп "Italcar Pilipinas Inc." атты бірлескен кәсіпорын құрды. Олар 1992-2000 жылдар аралығында "Fiat Uno" көлігін "Халық көлігі" бағдарламасы аясында құрастырды, бұл Филиппин президенті Корасон Акино үкіметінің Филиппинде автомобиль өндірісін дамытуға бағытталған шарасы болды. Бірлескен кәсіпорын "Uno" моделімен такси нарығында "Toyota Corolla" және "Nissan Sentra" көліктерімен бәсекелесуді жоспарлады, себебі бұл нарықта көптеген сатулар тіркелді. Бірақ "Uno" көлігі көпке танымал болмады, өндіріс жыл сайын төмендеді және 2000 жылы кәсіпорын жұмысын тоқтатты.
Польша
Fiat-тың Польшадағы зауытында өндіріс 2002 жылға дейін жүргізілді. 1995 жылдың маусымынан 2002 жылдың қазанына дейін 173 382 дана құрастырылды. Ол Италияға Innocenti Mille Clip деп импортталды.
Пәкістан
Fiat Uno сонымен қатар Пакистанда Raja Motor Company компаниясы толық демонтаж (CKD) жиынтықтарынан құрастырылады. Өндіріс 2001 жылы басталды және 2004 жылға дейін жалғасты, содан кейін өндіріс орны жабылуға мәжбүр болды. 1.7D моделі бойынша тек дизельдік нұсқасы ғана қолжетімді болды. Автомобильдің кең көлемде өндірісі тоқтатылғанымен, CKD жиынтықтарының қоры әлі де жиналып, қазіргі уақытта сатылуда.
Ұлыбритания
1983 және 1995 жылдар аралығында Ұлыбританияда 300 000-ға жуық Uno сатылды, соның ішінде MK1 үлгісі MK2-ден көбірек танымал болды. 1980-ші жылдары бұл автомобиль Ұлыбританиядағы ең көп импортталатын көліктердің бірі болды, 1988 жылы сатылым 40 000-нан асты. Дегенмен, 2019 жылдың наурыз айына қарай, екі буынның бар болғаны 232 данасы ғана пайдалануда болды.
Екінші буын (2010)
Fiat Uno атауы бразилиялық құрастырылымдағы «Novo Uno» (Жаңа Uno) жобасының 327 нөмірінде қайта жандандырылды. Жаңа Uno Бразилияда жасалған және Туриндегі Centro Stile Fiat орталығымен бірлесіп жобаланған, ол негізінен Fiat Palio платформасында Fiat Panda стилінің қалалық интерпретациясы болып табылады. Ол алғашқы модельге қарағанда үлкен және кеңірек, бірақ екіншісінен кішірек және арзан. Автомобильде екі қозғалтқыш нұсқасы бар: 1.0 Fire Evo (74 а.к.) және 1.4 Fire Evo (87 а.к.), екеуі де этанол, бензин немесе екі отынның қоспасын пайдалануға қабілетті. Ол Бразилияда және Оңтүстік Американың бірнеше басқа елдерінде сатылуда, бірақ бұл Uno Еуропада сатылатыны әлі расталған жоқ. 2013 жылдың желтоқсанында Fiat жаңа Uno негізіндегі Fiorino фургонын (жоба 327 нөмірі) ұсынды, ол ескі Fiorino-ның жалғасы. 2014 жылдың қыркүйегінде Fiat Uno-ның сыртқы түрін жаңартты және 1.4 Fire қозғалтқышында Start & Stop жүйесін енгізді. 2016 жылы Fiat Uno үшін тағы бір рестайлинг жасап, 1.0 немесе 1.3 қозғалтқыштарымен қол жетімді Firefly қозғалтқышын ұсынды. 2018 жылы Fiat Way және Sporting комплектацияларын, сондай-ақ GSR жартылай автоматты берілісі бар олардың нұсқаларын алып тастады және жаңа базалық модель ретінде «Drive» нұсқасын қосты, сонымен қатар 1.0 Firefly қозғалтқышымен жабдықталған «Attractive» нұсқасын сақтап қалды. 2018 жылдың ортасында Way нұсқасы 1.0 және 1.3 қозғалтқыштарымен қайтадан қолжетімді болды. 2021 жылы модель Firefly қозғалтқышымен ұсынылмай, бұрынғы 1.0 73/75 а.к. Fire Evo қозғалтқышына қайта оралды, ол тек Attractive нұсқасында қолжетімді болды. Way, Sporting және Drive нұсқалары тоқтатылды. Модельдің өндірісі осы жылдың соңында Fiat Uno Ciao шектеулі сериясымен (250 дана) аяқталды.
In 2021 the model was no longer offered with the Firefly engine, it returned to the old 1.0 73/75 PS Fire Evo, only in the Attractive version. The Way, Sporting and Drive versions were discontinued. The model production ended at the end of this year with the Fiat Uno Ciao limited edition (250 units).
Қауіпсіздік
Бразилиялық Fiat Uno 2011 жылы Latin NCAP бағалауынан өтті және өте қауіпті деп танылды, ересектердің қауіпсіздігі бойынша бір жұлдыз, балалар үшін екі жұлдыз алды. 2013 жылы жасалған келесі сынақ бойынша нөл жұлдыз бағаланды.
Fiat Uno Cabrio (концепт)
2010 жылдың қазан айында Сан-Паулу халықаралық автосалонында Uno Cabrio концепт-көлігі таныстырылды; прототип екі орындық және кузов жиынтығымен жабдықталған. Қозғалтқышы 1.4 Fire T Jet 16V, 152 а.к. қуаттылықпен жұмыс істейді.