Кіріспе

Анд тауларындағы дәстүрлі қауым

Айлу – анд тауларында, әсіресе кечуа және аймара халықтары арасында кездесетін дәстүрлі қауымдық құрылым. Олар Оңтүстік Американың Анд аймағында, атап айтқанда Боливия мен Перудегі жергілікті басқарудың ежелгі үлгісі болып табылады. Айлу инкалардың жаулауына дейін, инка және испан отарлау дәуірінде өмір сүрген және қазірге дейін сақталған – мысалы, Анд қауымдастығы Окра сияқты. Айлудың белгілі бір территориясы болды және олар негізінен туысқандық байланыс негізінде құрылған кеңейтілген отбасылар еді, бірақ туыс емес мүшелерді де қабылдауға мүмкіндік берді. Олардың басты міндеті – күнкөріс мәселелерін шешу, отбасы және үлкен қауымда қалай өмір сүру керектігін анықтау болды. Инка космогониясы бойынша айлулар жұлдыздардан тараған, сондықтан әр жұлдыздың өзіндік орны болғандай, әр айлудың да пакарина арқылы анықталған жер бетіндегі орны болды – ол хауканың ұрпақтарының мифтік пайда болған жері.

Қазіргі тәжірибе

Айлу – кечуа және аймара тілдеріндегі сөз, ол белгілі бір аймақтағы туысқан отбасылардың желісін білдіреді, көбінесе ортақ, немесе ойша туысқан ата-бабасы бар. Айлудың еркек басшысы маллку деп аталады, бұл сөздің тікелей мағынасы – «кондор», бірақ оны «принц» деп аударуға болады. «Айлу ынтымағы – туыстық және аумақтық байланыстардың, сондай-ақ символизмнің үйлесімі». (Альбо 1972; Дювиолз 1974; Цопик 1951; және Уриосте 1975). Дегенмен, бұл зерттеулер айлудың әлеуметтік принциптерді, вертикальдік ұғымдарын қамтитын біртұтас корпоративтік құрылым екенін толық түсіндірмейді. Айлу сонымен қатар [ортақ] аумақта (ллахта) тұратын және сол аумақтың жер-ана ғибадатханаларын күтіп, оларға тағамдық сыйлықтар сыйлайтын адамдарды да білдіреді. Боливияда айлу өкілдері Қульясуюдың Айллу және Марка кеңесіне (Conamaq) жіберіледі. Бұл кеңес өзінің басшысы ретінде Апу Малкуды сайлайды.

Тарихи қызметі мен ұйым

Ежелгі және қазіргі ұйымдық форманың қалай сәйкес келетіндігі белгісіз, өйткені испандық жылнамалар осы терминнің нақты анықтамасын бермейді. Айллу – өз балаларын тәрбиелейтін, өздері жеген тағамның бәрін өсіріп немесе сауда арқылы алуға қабілетті, өзін-өзі қамтамасыз ететін әлеуметтік бірліктер еді. Бірақ, Ел-Ниньо сияқты апатты жылдары олар инка қоймалар жүйесіне тәуелді болған. Әр айллудың жер учаскесі болған, ал мүшелері бір-біріне өзара жауапкершілікпен міндетті болған. Айллулардың көбінесе өздерінің вакасы, яғни кіші құдайы болған, ол әдетте тау немесе тас сияқты физикалық нысанда бейнеленген. "Айллулар белгілі бір адамның немесе жердің атымен аталады".