Александр Герцен: Революционер, жазушы, социализм мен халықшылдықтың алға басушысы. «Кім кінәлі?» романы, «Өмірім мен ойларым» автобиографиясы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік автор және революционер (1812–1870)
Russian author and revolutionary (1812–1870)
Александр Иванович Герцен (Алекса́ндр Ива́нович Ге́рцен; 6 сәуір 1812 [ескі стиль бойынша 25 наурыз 1812] – 21 қаңтар 1870 [ескі стиль бойынша 9 қаңтар 1870]) – орыс социализмінің және аграрлық популизмнің алға басушысы ретінде танымал орыс жазушысы және ойшылы (Народниктер, Социалистік революционерлер, Трудовиктер және аграрлық Америка популистік партиясының идеологиялық атасы). Лондонға жер аударылғанда жазған көптеген еңбектерімен ол Ресейдегі жағдайға әсер етуге тырысты, бұл 1861 жылы крепостнойлық құқықтың жойылған саяси атмосферасына үлкен үлес қосты. Ол "Кім кінәлі?" (1845–46) атты маңызды әлеуметтік романын жариялады. Оның "Менің өткенім мен ойларым" (1852–1870) автобиографиясы орыс әдебиетіндегі осы жанрдың ең үздік үлгілерінің бірі саналады.
Alexander Ivanovich Herzen (Алекса́ндр Ива́нович Ге́рцен; 6 April 1812 [O. S. 25 March 1812]21 January 1870 [O. S. 9 January 1870]) was a Russian writer and thinker known as the precursor of Russian socialism and one of the main precursors of agrarian populism (being an ideological ancestor of the Narodniki, Socialist Revolutionaries, Trudoviks and the agrarian American Populist Party). With his writings, many composed while exiled in London, he attempted to influence the situation in Russia, contributing to a political climate that led to the emancipation of the serfs in 1861. He published the important social novel Who is to Blame? (1845–46). His autobiography, My Past and Thoughts (written 1852–1870), is often considered one of the best examples of that genre in Russian literature.
Өмір
Герцен (немесе Герцен) – бай орыс жер иесі Иван Яковлев пен Штутгарттан шыққан Генриетта Вильгельмина Луиза Хаагтың заңсыз ұлы. Яковлев ұлына Герцен тегін берді, себебі ол «оның жүрегінің баласы» (немісше Herz) болған. Ол Ресей фотосуретінің патриархы және Еуропаның ең маңызды фотосуретшілерінің бірі, өнертапқыштар мен жаңашылдардың бірі саналатын Сергей Львович Левицкийдің туысы болды. 1860 жылы Левицкий Герценді әйгілі суретте мәңгілікке қалдырды. Герцен Наполеонның Ресейге басып кіргеніне және қаланың қысқа мерзімге жаулануына дейін Мәскеуде дүниеге келді. Оның әкесі Наполеонмен жеке кездескеннен кейін, Санкт-Петербургтегі орыс императорына француздардан хат жеткізуге келісімін берген соң, Мәскеуден кетуге рұқсат алды. Оның отбасы онымен бірге орыс шебіне дейін барды. Бір жылдан кейін отбасы Мәскеуге оралды және Герцен Мәскеу университетінде оқуын аяқтағанға дейін сонда тұрды. 1834 жылы Герцен мен оның өмірлік досы Николай Огарев патшаға ұнамайтын өлеңдер оқылған фестивальға қатысқандары үшін тұтқындалды және сотталды. Ол кінәлі деп танылып, 1835 жылы солтүстік-шығыс Еуропадағы Ресейдің Вятка қаласына, қазіргі Киров қаласына жер аударылды. Ол 1837 жылға дейін сонда болды, содан кейін патшаның ұлы, Ұлы князь Александр (кейін патша Александр II болған), ақын Жуковскиймен бірге қалаға келіп, оның ісіне араласты. Герценге Вяткадан Владимирге кетуге рұқсат берілді. 1837 жылы ол өзінің туған інісі Наталья Захаринамен қашып, жасырын түрде үйленді. 1839 жылы ол босатылып, 1840 жылы Мәскеуге оралды, онда әдеби сыншы Виссарион Белинскиймен танысты, ол оған үлкен әсер етті. Оралғаннан кейін Санкт-Петербургте ішкі істер министрлігінде граф Александр Строгановтың хатшысы болып тағайындалды. Бірақ полиция қызметкерінің өліміне шағымданғандықтан Новгородқа жіберілді, онда ол 1842 жылға дейін мемлекеттік кеңесші қызметін атқарды. 1846 жылы әкесі қайтыс болды, оған үлкен мүлік қалды. 1847 жылы Александр әйелі, анасы және балаларымен бірге Италияға көшіп, Ресейге қайтып оралмады. Италияда 1848 жылғы төңкеріс туралы естіген ол Парижге, содан кейін Швейцарияға асықты. Ол 1848 жылғы төңкерістерді қолдады, бірақ олардың сәтсіз аяқталуынан кейін Еуропалық социалистік қозғалыстарға көңілі қалды. Герцен саяси жазушы ретінде танылды. Оның Ресейдегі мүлкі эмиграцияға байланысты тоңдырылды, бірақ оның отбасымен іскерлік байланысы бар барон Ротшильд мүлікті босату туралы келіссөздер жүргізді, ол номиналды түрде Ротшильдке берілді. Александр мен оның әйелі Натальяның төрт баласы болды. 1851 жылы оның анасы мен бір ұлы кеме апатында қаза тапты. Оның әйелі неміс ақыны Георг Хервегпен махаббатқа түсті, ал Александр Женевадан Лондонға көшіп, көп жылдар бойы сонда тұрды. Ол қыздарын оқытуға Мальвида фон Мейзенбугты жалдады. 1853 жылы Лондонда құрған «Еркін орыс баспасөзі» басылымы арқылы Ресейдегі жағдайға ықпал етуге және өзі құдай санаған орыс шаруаларының жағдайын жақсартуға тырысты. 1856 жылы оған Лондонда оның ескі досы Николай Огарев қосылды. Олар бірге орыс тіліндегі «Колокол» («Қоңырау») журналында жұмыс істеді. Біраз уақыттан кейін Александр Огаревтің әйелі, соғыс батыры генерал Тучковтың қызы Наталья Тучковамен қарым-қатынас жасады. Тучкова мен Александрдың үш баласы болды. Огарев жаңа әйел тауып, Герцен мен Огаревтің достығы сақталды. Герцен Лондонда Халықаралық жұмысшылар қауымдастығымен ұйымдасып, Бакунин мен Маркс сияқты революциялық айналымдармен жақсы танысты. Лондонға келген кезінде Герцен «әңгіме таратушы» ретінде танымал болды, ол Сібірдегі түрмеден қашып келген Бакунинге Маркс оны Ресей агенті деп айыптағанын айтты. Шындығында, екеуі жақсы қарым-қатынаста болды. 1864 жылы Герцен Женеваға оралды, біраз уақыттан кейін Парижге барды, ол 1870 жылы туберкулездің асқынуынан қайтыс болды. Бастапқыда Парижде жерленген, оның сүйегі бір айдан кейін Ниццаға көшірілді.
Herzen (or Gertsen) was an illegitimate son of a rich Russian landowner, Ivan Yakovlev, and Henriette Wilhelmina Luisa Haag from Stuttgart. Yakovlev gave his son the surname Herzen because he was a "child of his heart" (German Herz). He was first cousin to Count Sergei Lvovich Levitsky, considered the patriarch of Russian photography and one of Europe's most important early photographic pioneers, inventors and innovators. In 1860, Levitsky would immortalize Herzen in a famous photograph. Herzen was born in Moscow, shortly before Napoleon's invasion of Russia and brief occupation of the city. His father, after a personal interview with Napoleon, was allowed to leave Moscow after agreeing to bear a letter from the French to the Russian emperor in St. Petersburg. His family accompanied him to the Russian lines. A year later, the family returned to Moscow and stayed there until after Herzen had completed his studies at Moscow University. In 1834, Herzen and his lifelong friend Nikolay Ogarev were arrested and tried for attending a festival where verses by Sokolovsky, that were uncomplimentary to the tsar, were sung. He was found guilty, and in 1835 banished to Vyatka, now Kirov, in north eastern European Russia. He remained there until 1837, when the tsar's son, Grand Duke Alexander (who later became become tsar Alexander II), accompanied by the poet Zhukovsky, visited the city and intervened on his behalf. Herzen was allowed to leave Vyatka for Vladimir, where he was appointed editor of the city's official gazette. In 1837, he eloped with his cousin Natalya Zakharina, secretly marrying her. In 1839 he was set free and returned to Moscow in 1840, where he met literary critic Vissarion Belinsky, who was strongly influenced by him. Upon arrival, he was appointed as secretary to Count Alexander Stroganov in the ministry of the interior at St Petersburg; but due to complaining about a death caused by a police officer, was sent to Novgorod where he was a state councillor until 1842. In 1846, his father died, leaving him a large inheritance. In 1847, Alexandr emigrated with his wife, mother and children, to Italy never to return to Russia. From Italy, on hearing of the revolution of 1848, he hastened to Paris and then to Switzerland. He supported the revolutions of 1848, but was bitterly disillusioned with European socialist movements after their failure. Herzen gained his reputation as a political writer. His assets in Russia were frozen due to his emigration, but Baron Rothschild, with whom his family had a business relationship, negotiated the release of the assets, which were nominally transferred to Rothschild. Alexandr and his wife Natalia had four children together. His mother and one of his sons died in a shipwreck in 1851. His wife carried on an affair with the German poet Georg Herwegh. and Alexandr left Geneva for London, where he settled for many years. He hired Malwida von Meysenbug to educate his daughters. With the publications of his Free Russian Press, which he founded in London in 1853, he tried to influence the situation in Russia and improve the situation of the Russian peasantry he idolized. In 1856 he was joined in London by his old friend Nikolay Ogarev. They worked together on their Russian periodical Kolokol ("Bell"). Soon Alexandr began an affair with Natalia Tuchkova, Ogarev's wife, daughter of the war hero general Tuchkov. Tuchkova and Alexandr had three children. Ogarev found a new wife and the friendship between Herzen and Ogarev survived. Herzen spent time in London organising with the International Workingmen's Association, becoming well acquainted with revolutionary circles including the likes of Bakunin and Marx. It was during his time in London that Herzen began to make a name for himself for "scandal mongering" when he told Bakunin, freshly arriving after having escaped imprisonment in Siberia, that Marx had accused him of being a Russian agent; in reality, the two were on very good terms. In 1864, Herzen returned to Geneva and, after some time, went to Paris where he died in 1870 of tuberculosis complications. Originally buried in Paris, his remains were taken to Nice a month later.
Саяси ұстанымдар
Герцен 1848 жылы қайтыс болған Виссарион Белинскийдің идеяларын одан әрі дамытты. Оған Вольтер, Шиллер, Сент-Симон, Прудон, әсіресе Гегель мен Фейербахтың әсері тиді. Герцен либералдық көзқарастан бастап, бірте-бірте социализмді қабылдады. Ол 1847 жылы Ресейден мүшелі тұрақты түрде кетіп, 1857-1867 жылдары Лондонда жарық көрген «Колокол» атты газеті арқылы кеңінен танылды. Герцен француз революциясының маңызды идеяларын неміс идеализмімен үйлестірді. Ол буржуазиялық немесе орта таптың құндылықтарын қабылдамады және шаруалардың арасында шынайылықты іздеді. Герцен орыс серфтерін азат ету үшін күресті, ал 1861 жылы олар азат болғаннан кейін конституциялық құқықтар, жерге ортақ иелік және халық үкіметі туралы талаптарын күшейтті. Герцен 1848 жылғы революциялардан көңілі тоңды, бірақ революциялық ойдан бас тартқан жоқ. Ол 1848 жылғы революционерлерді сынға алды, олар «1848 жылдан кейінгі реакцияға қатты наразылық білдіріп, Еуропаның барлық жағдайларына ашуланып, Канзасқа немесе Калифорнияға асықты». Герцен француз революциясын әрқашан құрметтеді және оның құндылықтарын қабылдады. Ол өзінің ерте жазбаларында француз революциясын тарихтың соңы, гуманизм мен үйлесімге негізделген қоғамның әлеуметтік дамуының соңғы кезеңі деп қарастырды. Жастық шағында Герцен өзін Ресейдің Николай I-нің саяси репрессиясына қарсы күресуге шақырылған революциялық радикал ретінде сезінді. Негізінен, Герцен Еуропаның үстем элиталарына, христиандық жеңілтекке, жеке адамның бостандығы мен өзін-өзі танытуына қарсы күресті. Ол социализмді де, жекелейлікті де қолдады және жеке тұлғаның толық дамуы социалистік жүйеде ең жақсы жүзеге асырылатынын айтты. Алайда ол қоғамның алдын ала белгіленген бағыты сияқты кең ауқымды теорияларды қабылдамады және жер аударылудағы жазбалары кішкентай қауымдастықта өмір сүруді, жеке адамның бостандығын қорғайтын, араласпайтын үкіметті насихаттады.
Herzen promoted the ideas of Westernizer Vissarion Belinsky after his death in 1848. He was influenced by Voltaire, Schiller, Saint Simon, Proudhon, and especially Hegel and Feuerbach. Herzen started as a liberal but increasingly adopted socialism. He left Russia permanently in 1847, but his newsletter Kolokol published in London from 1857 to 1867, was widely read. Herzen combined key ideas of the French Revolution and German idealism. He disliked bourgeois or middle class values, and sought authenticity among the peasantry. He fought for the emancipation of the Russian serfs, and after that took place in 1861 he escalated his demands regarding constitutional rights, common ownership of land, and government by the people. Herzen was disillusioned with the Revolutions of 1848 but not disillusioned with revolutionary thought. He became critical of those 1848 revolutionaries who were "so revolted by the Reaction after 1848, so exasperated by everything European, that they hastened on to Kansas or California". Herzen had always admired the French Revolution and broadly adopted its values. In his early writings, he viewed the French Revolution as the end of history, the final stage in social development of a society based on humanism and harmony. Throughout his early life, Herzen saw himself as a revolutionary radical called to fight the political oppression of Nicholas I of Russia. Essentially, Herzen fought against the ruling elites in Europe, against Christian hypocrisy and for individual freedom and self expression. He promoted both socialism and individualism and argued that the full flowering of the individual could best be realized in a socialist order. However, he would always reject grand narratives such as a predestined position for a society to arrive at and his writings in exile promoted small scale communal living with the protection of individual liberty by a non interventionist government.