Көне ағылшын ақыны Киневульф

Кіріспе

Көне ағылшын ақыны

Сайнеульф (Cynewulf) – есімдері белгілі он екі көне ағылшын ақынының бірі, және бүгінгі күнге дейін жеткен төрт ақынының бірі. Ол шамамен 9 ғасырда өркендеген, бірақ 8 ғасырдың соңы мен 10 ғасырдың басына дейін өмір сүрген болуы мүмкін. Сайнеульф – «cyne» (патшалық, корольдік) және «wulf» (қарышқыр) деген мағына беретін англосаксондық есім. Діни шығармаларымен танымал, Сайнеульф ағылшын-саксон христиан поэзиясының ең көрнекті тұлғаларының бірі саналады. Оның есімі төрт өлеңінде кездесетін рундық қолтаңбалар арқылы ұрпаққа жеткен. Бұл өлеңдер: Апостолдардың тағдыры, Джулиана, Элена және Христос II (кейде Аспанға өрлеу деп те аталады). Сайнеульфтің төрт қолтаңбаланған өлеңі өте кең, олар бірнеше мың тармақтан тұрады. Қарама-қарсылығы, Кэдмонға жатқызылатын Кэдмонның әнұраны тоғыз тармақтан ғана тұрады.

Диалекті

Оның есімінің және өлеңдерінің жазылуын қарастыра отырып, бірнеше негізгі тұжырымдар жасауға болады. Верчелли мен Эксетер қолжазбалары негізінен жазу аудармаларында кейінгі Батыс Саксон тілінде болғанымен, Циннеульф Аңглиан диалектісінде жазған болуы ықтимал, демек ол Нортумбрия немесе Мерсия провинциясында тұрған. Бұл оның өлеңдерінің тілдік және метрикалық талдауы арқылы көрсетіледі, мысалы, «Элене» поэмасында, поэманың эпилогында (1236-шы жолдан басталады) сөздердің Аңглиан формалары Батыс Саксон формаларымен ауыстырылғанда толық емес ұйқастар түзетіледі. Мысалы, қолжазбада miht:peaht жалған ұйқасы бар, оны екі сөздің ортаңғы дауысты дыбыстарын «а» дыбысымен алмастыру арқылы түзетуге болады. Жаңа maeht:paeht ұйқасы «Элене» мен «Юлиана» поэмаларындағы көптеген басқа «Аңглиандықтардың» мәтіннің Батыс Саксон аудармасының негізінде жатқан түпнұсқа Аңглиан диалектісін көрсетеді. Циннеульфтің Нортумбриялық немесе Мерсиялық болғаны туралы нақты қорытынды жасау қиын болды, бірақ тілдік деректер қол қойылған Циннеульфтегі медиал дыбысы, Циннеульфтің өмір сүрген кезеңінде Мерсия диалектісіне тән болғанын көрсетеді.

Күні

Барлық дәлелдерді қарастырғаннан кейін, Цинеульфтің қай уақытта өмір сүргенін нақты анықтау мүмкін емес, бірақ ол тоғызыншы ғасырда гүлденген болуы мүмкін. Цинеульфтің өміріне белгілі бір шектеу қоятын нақты уақыт – Верчелли мен Эксетер қолжазбаларының жазылған мерзімі, ол шамамен Х ғасырдың екінші жартысына жатады. Одан басқа, автордың нақты уақытын анықтау мүмкін емес, бұл көне ағылшын әдебиетінің 7-ден 10 ғасырдың басына дейінгі толық кезеңін ашық қалдырады. Оны тарихи тұлғамен байланыстыруға жасалған әрбір әрекет сәтсіз аяқталды немесе сенімсіз байланысқа әкелді. Дегенмен, екі қолжазбада да ерте батыс саксон тілінің формаларының болуы Альфредтің хатшысы алғашқыда Цинеульфтің өлеңін аударған болуы мүмкін деген жорамалға негіз береді, бұл оның өмірін Х ғасырдың басынан кешіктірмейді. Сонымен қатар, Цинеульфтің "Элене" ("Элена") шығармасында көрініс табатын "салбырға табыну" мәдениетінің өркендеген кезеңі сегізінші ғасыр болған деп саналады. Акростих тоғызыншы ғасырдағы поэзияда ең танымал болған және Цинеульфтің жеке акростикалық қолтаңбасы осы кезеңдегі үрдіске сәйкес келгені де ескеруге лайық. Оның поэзиясының тақырыбын ескере отырып, ол діни қызметкер болғанға ұқсайды, ал оның өлеңдері арқылы жеткізілген терең христиандық білімі шіркеу және агиографиялық әдебиеттерде, сондай-ақ католик шіркеуінің догмасы мен ілімінде жақсы білім алғанын көрсетеді. Оның шабыт көзі ретінде латын тіліндегі мәліметтерге сүйенгені латын тілін білгенін білдіреді, бұл, әрине, оның шіркеу адамы болғанымен байланысты. Линдисфарннан шыққан Цинеульф (шамамен 780 жылы қайтыс болған) ақын Цинеульфтің ықтимал кандидаты болып табылады, себебі ақынның күрделі діни шығармалары "кәсіби дін қызметкерінің білімі мен сеніміне" сәйкес келуі керек деген пікір бар, бірақ бұл тұжырым жалпы қабылданбаған. Ақынның кім екенін анықтау үшін басқа ұсыныстарға Дунвичтен шыққан Синвульф діни қызметкері (өмір сүрген шамамен 803 жылы) және Питербороның аббаты Сенвульф (1006 жылы қайтыс болған) кіреді.

All the evidence considered, no exact deduction of Cynewulf's date is accepted, but it is likely he flourished in the ninth century. A firm terminus ante quem that can be put on the date of Cynewulf are the dates of the Vercelli and Exeter manuscripts, which are approximately in the second half of the tenth century. Other than that, no certain date can be put on the author, leaving open the full range of Old English literature between the 7th and the early 10th centuries. Any attempt to link the man with a documented historical figure has met failure or resulted in an improbable connection. However, the presence of early West Saxon forms in both manuscripts means that it is possible an Alfredian scribe initially translated Cynewulf's verse, placing him no later than the turn of the tenth century. Moreover, it has been argued that the "cult of the cross", which can find ground in Cynewulf's Elene, achieved its cultural apex in the eighth century. Also deserving consideration is the argument that the acrostic was most fashionable in ninth century poetry and Cynewulf's own acrostic signature would have followed the trend during this time. Given the subject matter of his poetry he was likely a man in holy orders, and the deep Christian knowledge conveyed through his verse implies that he was well learned in ecclesiastical and hagiographical literature, as well as the dogma and doctrine of the Catholic Church. His apparent reliance on Latin sources for inspiration also means he knew the Latin language, and this of course would correlate with him being a man of the Church. Cynewulf of Lindisfarne (d. c. 780) is a plausible candidate for Cynewulf the poet, based on the argument that the poet's elaborate religious pieces must lend themselves to "the scholarship and faith of the professional ecclesiastic speaking with authority", but this conclusion is not universally accepted. Alternative suggestions for the poet's identity include Cynwulf, a Dunwich priest (fl. 803), and Cenwulf, Abbot of Peterborough (d. 1006).

Шығармалары

С. К. Дас (1942) және Клас Шаар (1949) жүргізген зерттеулерден кейін, қазіргі ғылым Циневульфтің шығармаларын оның аттарымен жазылған төрт өлеңмен шектеуге бейім: Эксетер кітабында Циневульфтің «Юлианасы» және «Христос II» («Көкке көтерілуі»), ал Верчелли кітабында – «Елена» және «Апостолдар тағдыры». Ертедегі ғалымдар көптеген ежелгі ағылшын шығармаларын Циневульфке жатқызып, олардың стилі оның қол қойған өлеңдеріне ұқсас болғандықтан, ұзақ уақыт бойы осы пікірді ұстады. Бір кезде Циневульфтің Эксетер кітабындағы «Жұмбақтардың», «Феникстің», «Андреастың» және «Гутхлактың» авторы болғанына сенгендер де болды, тіпті «Тарланның арманы», «Тозақтың басылуы» және «Физиолог» сияқты белгісіз өлеңдердің де оған жатқызылған кездері болды. Төрт өлең, англосаксон поэзиясының көп бөлігі сияқты, әдеби өлеңмен жазылған. Төрт өлеңнің мазмұны латын тіліндегі уағыздар мен әулиелердің өмірбаяндары сияқты латын деректеріне негізделген, бұл «Жаратылыс», «Шығу» және «Даниял» сияқты басқа ежелгі ағылшын өлеңдерінен ерекшеленеді, олар Бібліядан тікелей алынған, емес, екіншілік есептерден емес. Ұзындығы бойынша «Елена» – 1321 жолымен Циневульфтің ең ұзын өлеңі. Одан кейін 731 жолы бар «Юлиана», 427 жолы бар «Христос II» және 122 жолы бар «Апостолдар тағдыры» келеді. Үш өлең шейіттерге арналған, себебі олардың әрқайсысының басты кейіпкерлері діни сенімдері үшін өледі немесе азапталады. «Еленада» Әйелі Елена қасиетті крестті табу және христиандықты тарату үшін күш жұмсайды; «Юлианада» басты кейіпкер, жазыққа табынушы адамға үйленуден бас тартқаннан кейін қайтыс болады, осылайша христиандық адалдығын сақтайды; «Апостолдар тағдырында» суретшілер апостолдардың «қуанышпен қарсы алған» өлімі туралы ойлармен толған ән жасайды. «Елена» мен «Юлиана» – әулиелердің өмірін бейнелейтін өлеңдер санатына жатады. Бұл екі өлең, «Андреас» және «Гутхлак» (А және В бөлімдері) ежелгі ағылшын тіліндегі әулиелердің аңыздарының жалғыз өлеңделген нұсқаларын құрайды. «Көкке көтерілу» («Христос II») басқа үш шығармадан бөлек, және оның тақырыбына берілгендікпен сипатталады. Өлеңдердің нақты уақыт реті белгісіз. Бір пікір бойынша, «Елена» поэмалардың соңғысы болуы мүмкін, себебі автобиографиялық эпилогта Циневульфтің оны жазған кезде егде жасқа жеткендігі айтылады, бірақ бұл көзқарас күмәнді. Дегенмен, «Христос II» және «Елена» Циневульфтің мансабының шыңында тұрғанын көрсетеді, ал «Юлиана» мен «Апостолдар тағдыры» шабыттанған, мүмкін, толық жетілмеген ақынның туындылары сияқты көрінеді.

Following the studies of S. K. Das (1942) and Claes Schaar (1949), mainstream scholarship tends to limit Cynewulf's canon to the four poems which bear his acrostic mark:
the Exeter Book holds Cynewulf's Juliana and Christ II (The Ascension) and the Vercelli Book his Elene and Fates of the Apostles. Early scholars for a long while assigned a plethora of Old English pieces to Cynewulf on the basis that these pieces somewhat resembled the style of his signed poems. It was at one time plausible to believe that Cynewulf was author of the Riddles of the Exeter Book, the Phoenix, the Andreas, and the Guthlac; even famous unassigned poems such as the Dream of the Rood, the Harrowing of Hell, and the Physiologus have at one time been ascribed to him. The four poems, like a substantial portion of Anglo Saxon poetry, are sculpted in alliterative verse. All four poems draw upon Latin sources such as homilies and hagiographies (the lives of saints) for their content, and this is to be particularly contrasted to other Old English poems, e. g. Genesis, Exodus, and Daniel, which are drawn directly from the Bible as opposed to secondary accounts. In terms of length, Elene is by far the longest poem of Cynewulf's corpus at 1,321 lines. It is followed by Juliana, at 731 lines, Christ II, at 427 lines, and The Fates of the Apostles, at a brisk 122 lines. Three of the poems are martyrolical, in that the central character(s) in each die/suffer for their religious values. In Elene, Saint Helena endures her quest to find the Holy Cross and spread Christianity; in Juliana, the title character dies after she refuses to marry a pagan man, thus retaining her Christian integrity; in Fates of the Apostles, the speaker creates a song that meditates on the deaths of the apostles which they "joyously faced". Elene and Juliana fit in the category of poems that depict the lives of saints. These two poems along with Andreas and Guthlac (parts A and B) constitute the only versified saints' legends in the Old English vernacular. The Ascension (Christ II) is outside the umbrella of the other three works, and is a vehement description of a devotional subject. The exact chronology of the poems is not known. One argument asserts that Elene is likely the last of the poems because the autobiographical epilogue implies that Cynewulf is old at the time of composition, but this view has been doubted. Nevertheless, it seems that Christ II and Elene represent the cusp of Cynewulf's career, while Juliana and Fates of the Apostles seem to be created by a less inspired, and perhaps less mature, poet.

Руналық қолтаңба

Цинеульфтің төрт өлеңінің барлығында ақын есімінің әріптері рундық символдар арқылы мәтінге тоқылған бөлімдер кездеседі. Бұл рундық символдар мәтінге қатысты мағыналы идеяларды да білдіреді. "Джулиана" мен "Элене" өлеңдерінде ақын есімі Cynewulf түрінде, ал "Fates" және "Christ II" өлеңдерінде медиалдық "е" әрпісіз, Cynwulf деп жазылған. Өлеңдеріне авторлық таңба қою – бұл аты-жөні белгісіз ақындар дәстүрінен жаңылған қадам. Цинеульф авторлық құқықтың шығарманың меншігін және болашақ ұрпақтардың құрметтейтін шығармашылығын білдіретін дәстүрді қалыптастырды. Сонымен қатар, өзінің атын енгізу арқылы Цинеульф өлеңдерінің құрылымын және формасын сақтап қалуға тырысты, әйтпесе олар өзгеріске ұшырар еді. Басқа бір көзқарас бойынша, Цинеульфтің мақсаты авторлық құқықты талап ету емес, "жанының қауіпсіздігі үшін басқалардың дұғаларын сұрау" болуы мүмкін. Цинеульф өлеңдерінен алған ләззаттары үшін тыңдаушыларының дұғаларымен сыйлануын тілеген. Оның рухани сыйға деген үміті, сол замандағы басқа ақындардың өнерлері үшін күткен материалдық сыйдан өзгеше.

Жалпы сілтемелер

Брэдли, С. А. Ж., ред. және аудар. (1982). Англосаксон поэзиясы, Лондон: Everyman's Library
Кук, Альберт С., ред. (1900). The Christ of Cynewulf, Нью-Йорк: Books fr Libraries Press
Фулк, Р. Д. және Кристофер М. Кейн (2003). Ежелгі ағылшын әдебиетінің тарихы, Оксфорд: Blackwell Publishing
Грэдон, П. О. Е., ред. (1958). Cynewulf-тің Elene-і, Лондон: Methuen
Гринфилд, Стэнли Б. (1965). Ежелгі ағылшын әдебиетінің сын тарихы, Нью-Йорк: New York University Press
Кеннеди, Чарльз В. (1963). Ерте ағылшын христиан поэзиясы, Нью-Йорк: Oxford University Press
Raw, Barabara C. (1978). Ежелгі ағылшын поэзиясының өнері және тарихы, Лондон: Edward Arnold
Стоукс, Питер А. (2006). "Cynewulf". "Әдеби энциклопедия", The Literary Dictionary Company. Вулф, Розмари, ред. (1955). Juliana, Лондон: Methuen
Зупица, Юлиус (1899). Cynewulf-тің Elene-і. Берлин: Weidmannsche Buchhandlung.