Кіріспе
Жапон ақыны Камо но Чомей (鴨 長明) – жапон жазушысы, ақын (вака түрінде) және эссеші. Ол бірнеше табиғи және әлеуметтік апаттарды бастан өткерді, саяси қолдауынан айырылып, отбасымен байланысты Шинто киелі орнында қызметтік дәрежеден шеттетілді. Ол қоғамнан қол үзді, буддалық серт берді және елордадан тыс, жалғыз өмір сүре бастады. Бұл сол кездегідей монастырларға кететін адамдардан ерекшеленді. Ол ақын-қасиетті Сайгёмен бірге заманының әдеби усақтап тұрғандарының бірі болып саналады, ал оның танымал эссесі "Ходжоки" ("Он футтық қапталғы үй туралы есеп") "усақтап тұру әдебиеті" (соан бунгаку) деп аталатын жанрдың көрнекті үлгісі болып табылады.
Kamo no Chōmei (鴨 長明) was a Japanese author, poet (in the waka form), and essayist. He witnessed a series of natural and social disasters, and, having lost his political backing, was passed over for promotion within the Shinto shrine associated with his family. He decided to turn his back on society, took Buddhist vows, and became a hermit, living outside the capital. This was somewhat unusual for the time, when those who turned their backs on the world usually joined monasteries. Along with the poet priest Saigyō he is representative of the literary recluses of his time, and his celebrated essay Hōjōki ("An Account of a Ten Foot Square Hut") is representative of the genre known as "recluse literature" (sōan bungaku).
Ерте өмір
Қамо но Нагакира деген атпен туған ол Төменгі Камо (Шимогамо) ғибадатханасының шо неги немесе бақылаушысы Камо но Нагацугудың екінші ұлы болды. Ол Кикудайфу деген лақап атымен де белгілі болды. Оның нақты туған жылы белгісіз, бірақ 1153 немесе 1155 жылдардың бірі деп саналады, көбінесе 1155 жыл қабылданған. Ол бала кезінен бастап, қолайлы жағдайда поэзия мен музыканы оқыды. Сол кезде Жоғарғы және Төменгі Камо ғибадатханалары Хеян астанасының (Киото) солтүстік-шығысында, Камо өзенінің бойында кең аумақтарға иелік етіп, аристократия арасында зор билік пен беделге ие болды. Төртінші айдың ортасында өткізілетін Камо фестивалі (Аой Мацури) ең маңызды Шинто шарасы саналды және сол заманғы әдебиетте, әсіресе «Гэндзи әңгімесінің» тоғызыншы тарауында жарқын бейнеленген. Чомей осы діни және материалдық ортада өсті. 1160 жылы оның әкесі кіші төртінші дәрежеге, төменгі санатқа көтерілді, нәтижесінде жеті жасар Чомей бесінші дәрежеге, төменгі санатқа көтерілді – бұл Камо ғибадатханасының иерархиясындағы жоғары лауазымдар еді. Алайда, 1169 жылы денсаулығының нашарлауы мен саяси араласулар әкесінің зейнетке шығуына, ал 1170-ші жылдардың басында қайтыс болуына әкелді. Әкесінің орнын басуды күткен Чомей, он шақты жаста болғанда, осы лауазымға тағайындалмай, оның туысы оның орнына қойылды. «Камо но Чомей шү» өлеңдерінде Чомей осы жағдайға өкініш білдірді. Чомей жиырма шақты жасқа келгенде әкесінің анасының үйіне көшіп өтті. Мүмкін, ол мұрадан айырылған болуы мүмкін. Чомейдің әкесі отбасының ең кіші ұлы болғандықтан, анасының үйін мұраға алды. Отыз жасқа келгенде Чомей «Ходжокиде» әкесінің анасының үйінде «қолдауынан» айырылғаннан кейін үйден қуылғанын және Камо өзенінің жанында шағын үй салғанын айтады. Чомей оқшауланғанға дейін осы жерде өмір сүрді. «Ходжокиде» Чомей әйелі мен балалары болмағандықтан, ол қоғамға байланыспағандықтан дүниеден шығуға мүмкіндік алғанын мәлімдейді. «Ходжоки» – Чомейдің елорда Фукувараның шетіндегі «шағын хижинада» тұрған кезіндегі жазбалары. «Оның еңбегінде Фукувараның тікелей куәгері болған сипаттамаларымен қатар, 1177-1182 жылдардағы астананың материалдық жағдайы туралы керемет мәліметтер бар».
Өлеңші ретінде өмір
Әкесінің қайтысынан кейін Чёмей поэзияға көбірек қызығушылық танытты, ал оның әдеби дамуына үш ақын әсер етті. Оның ұстазы Шомё (1112–1187) Рокудзё мектебінің өкілі болды, бірақ императорлық үйден демеушілік алмағандықтан, ол көп танылмады. Шомё Чёмейге сарай поэзиясының ең нәзік техникаларын және стильдерін үйретті. Жоғарғы Камо қасиетханасының бас синто діни қызметкері Камо но Шигэясу да Чёмейдің ақындық шеберлігін жетілдіруде маңызды рөл атқарды, оны өзінің поэзия жарыстарына шақырды. Шигэясудың ықпалы мен қолдауының арқасында Чёмей 1181 жылы «Kamo no Chōmei shū» («Жинама») деп аталатын өлеңдер жинағын аяқтады. Чёмейдің поэзиясының дамуындағы тағы бір маңызды тұлға – ақын-пастор Шунъэ. Оның «Каринэн» («Поэзия бағы») деп аталатын поэзия үйірмесінде синто және будда дінінің дін қызметкерлері, төмен және орта дәрежелі сарай қызметкерлері, сондай-ақ өз жазбаларын бөліскен әйелдер жиналды. Осы кездесулердегі әңгімелер Чёмейдің «Мумиошо» кітабының үлкен бөлігін құрады. Музыка Чёмейдің өмірінде маңызды рөл атқарды. Оның музыкалық ұстазы Накахара Ариясу оның дамуына үлкен үлес қосты, ал аудиториясы Кикудайфу деп білген Чёмей өзінің шеберлігімен танымал болды. Минамото но Иэнаганың айтуынша, Чёмейдің музыкаға деген сүйіспеншілігі императорға «Тэнари» аталған бива (лютня) қайтарып беруге мәжбүр болғанда сезінген қайғысынан көрінді. Отыз жасқа толған Чёмей поэзия жарыстарында орташа жетістікке жетті және «Сензайшю» сияқты антологияларға енді. Табиғатты сипаттау үшін «semi no ogawa» сияқты ерекше тіркестерді қолдану арқылы, Камо өзенін сипаттаған Чёмей кейбір дауларды тудырды. Осы тіркеспен Камо қасиетханасының ресми поэзия жарысына қатысқан ол жеңіліске ұшырады, өйткені судья оның бар емес өзен туралы жазғанын ойлады. Алайда, Чёмей бұл тіркес бұрын қолданылғанын және қасиетхананың жазбаларында сақталғанын мәлімдеді. Чёмей кузеніне ренжіген сияқты, ол Нагацугудың шо-неги лауазымын иеленген еді. Осы оқиға Чёмейдің жаңа шо-неги болғаны үшін кузеніне әлі де ашулы екенін көрсетеді. Әлгі тіркес енгізілген өлең кейіннен «Шин Кокиншю» жинағына қосылды. Ол қырық жасқа келгенде өмірінде маңызды өзгеріс болды. Оның меценаты, император Го-Тоба, оның поэзиясын қолдады. «Кокиншюмен» бәсекелесу үшін жаңа антология («Шинкокиншю») құру мақсатымен Го-Тоба көптеген элиталық сарай қызметкерлері мен әдебиетшілерден тұратын Императорлық поэзия кеңсесін ұйымдастырды, және Чёмей төменгі деңгейдегі мүше ретінде тағайындалды. Осы ұйымның мүшесі ретінде Чёмей, әдетте оған берілмейтін артықшылықтарға ие болды, соның ішінде гүлдеген вишня гүлдерін көру үшін Императорлық баққа бару мүмкіндігі. Чёмей 1204 жылы оқшау өмір сүруді шешкенше Императорлық поэзия кеңсесінде жұмыс істеді.