Кіріспе

Шотландияның Тәуелсіздік соғысының бірінші шайқасы

~300 атты әскер
~5,000-ден 6,000-ға дейін жаяу әскер
| күш2 = 9,000 адам
~2,000 атты әскер
5,000 жаяу әскері қаза тапты.

Негізгі шайқас

Суррейді оның қарсы тұрған шотландтардың саны алаңдатады, оларды Стирлинг қамалының жанында Форт өзенінен ұзын жол мен тар ағаш көпір бөліп тұрды. Егер ол негізгі күшін сол арқылы өткізсе, тактикалық тұрғыдан артықшылығын жоятынын түсінген соң, келіссөздер жүргізу және аймақты тану үшін бірнеше күн күтті. 11 қыркүйекте Суррей Джеймс Стюартты, содан кейін екі доминикан монахын шотландтарға елші ретінде жіберді. Уолтер Гисбороның айтуынша, Уоллес былай деп жауап берді: «Біз бейбітшілік үшін келген жоқпыз, өзімізді қорғау және біздің елдімізді азат ету үшін соғысуға келдік. Келсін, оларға сақалына дейін дәлелдейміз». Ирвиннің капитуляциясынан кейін ағылшындарға қосылған шотланд рыцары, жаудың қанатын айналып өту үшін екі шақырым жоғарыдағы броды арқылы атты әскерді жетектеп әкелуді ұсынды, онда бір уақытта алпыс атты жауынгер өте алатын еді. Шотландиядағы король Эдуардтың қазынашысы Хью де Крессингэм графты бұл кеңестен бас тартуға және көпірден тікелей шабуыл жасауға көндірді. Шотландтар 11 қыркүйек күні таңертең Крессингхэм бастаған, сэр Мармадук Твенг пен сэр Ричард Вальдегрейв басқаратын ағылшын рыцарьлары мен жаяу әскері көпірден баяу өте бастағанда күтіп отырды. Ағылшын армиясының барлығы өтуіне бірнеше сағат қажет болар еді. Шабуылға бұйрық берілді. Шотланд найзашылары биік жерден жылдам төмен түсіп, ағылшынның ауыр атты әскерінің шабуылын тойтарды, содан кейін ағылшын жаяу әскеріне қарсы шабуыл жасады. Олар көпірдің шығыс жағын басып алып, ағылшын күштерінің көпірден өту мүмкіндігін жойды. Өзеннің иіліміндегі төмендікте қалған, көмекке немесе шегінуге мүмкіндігі жоқ, шығыстағы ағылшынның көпшілігі қаза тапқан болуы мүмкін. Бірнеше жүз адам өзенді жүзіп кешіп құтылуға тырысқан болуы мүмкін. Мармадуке Твенг өзінің бірнеше әскерімен көпірден кері қайтуға үкілі болды. Сол кездегі Стирлинг көпірі қазіргі тас көпірден, 15 ғасырда салынған, шамамен 180 метр жоғарыда орналасқан деп есептеледі. Соғыс алаңы 2009 жылғы Шотландия тарихи орта саясаты бойынша Historic Scotland қорғауына алынып, сақталған.

Салдары

Суррей өз әскерін тастап, Бервикке қарай қашқанда Стерлинг қамалының басқаруын Уильям де Уорен мен сэр Мармадук Твенгке сеніп тапсырды. Шотландиялықтардың шайқастағы шығындары тіркелмеген, тек Эндрю Морей қаза тапты, ол шайқас кезінде ауыр жарақат алғаннан кейін қараша айында көз жұмды. Шотландиялықтар Англияның Дарем қаласына дейін оңтүстікке шабуыл жасады. Уоллес "Шотландия Корольдігінің қорғаушысы және оның әскерінің бас қолбасшысы" болып тағайындалды. Бірақ Эдуард Шотландияға тағы бір жорық жоспарлап жатқан, ол Фолкирк шайқасына алып келер еді.

Танымал мәдениет

Уоллестің ерліктері негізінен ақын Соқыр Гарри, Минстрел (1492 ж. қайтыс болған) жинаған және айтқан әңгімелер түрінде ұрпаққа жетті, оның бастапқы, мүмкін ауызша көздері ешқашан нақтыланбаған. Соқыр Гарри өзінің "Батыр және қайсар шампаз сэр Уильям Уоллестің іс-қимылдары" кітабында сипатталған оқиғалардан шамамен 200 жыл кейін белсенді болды. Бұл әңгімелер Джеймс IV сарайының ойын-сауығы үшін жасалған (1488–1513 жж.) және күмәнсіз, шындық пен қиялдың қоспасы. Соқыр Гарридің көптеген басқа эпизодтары сияқты, Стерлинг көпірі шайқасы туралы есебі де өте сенімсіз, мысалы, қатысқан әскерлердің мөлшері туралы библиялық масштабтағы сандарды қолдануы. Дегенмен, оның шайқастың өте драматизацияланған және көрнекті есебі шотланд мектеп оқушыларының келешек ұрпақтарының қиялын оятты. Оның сипаттамасы:

Сенбі күні олар [Моррей мен Уоллес] көпірге жетті, ол жақсы, қарапайым тақтадан жасалған, жақсы біріктірілген және әскерден ешкім өтпеуі үшін күзет орнатылған. Ол сол жердегі ең шебер жұмысшыны, қолөнершіні шақырып, тақтайды ортасынан екіге бөлсін деп бұйырды, ешкім басып өтпеу үшін. Содан кейін ол оны жылдамдап ілмектермен бекітіп, балшықпен жағып, ештеңе жасалмағандай көріну үшін тырысты. Екінші ұшын үш ағаш дөңгелекке орнатып, біреуін алып тастағанда, қалғандары құлап түседі. Ол Райтқа сол жерде, бишекке байлап, отыруды бұйырды. Уоллес белгілі бір уақытта мүйізді соққанда, ол пин шығарып тастасын деп бұйырды. Әскердегі ешкімге, өзінен басқа, мүйіз соғуға рұқсат етілмеді. Хью Крессингхэм жиырма мың жауынгермен алдыңғы қатарда келді. Уоррен графы отыздан мың әскер жинады, бірақ ол ақылмен әрекет етіп, барлық бірінші әскерді оның алдынан жіберді. Бұл шабуыл тәсілін білетін шотландтар Уоллеске: "Енді жеткілікті" деп дабыл қақты. Алайда ол асықпады, керісінше, Уорреннің күштері көпірге тығыз жиналғанда дейін, сабырлы түрде бақылады. Содан кейін ол мүйізді алып, қатты соқты, Джон Райтты ескертті, ол да шеберлікпен дөңгелекті итерді, пин шыққанда, қалғандары құлап түсті. Содан кейін адамдар арасында қорқынышты дауыс көтерілді, аттар мен адамдар суға құлады.

Найзасын ұстап, Уоллес қалың қатардың арасына кіріп, Крессингхэмнің жылтыраған корсетіне соқты. Найза бағанасы тікелей оның денесінен өтіп, оны құтқару мүмкін емес еді. Осылайша ол басшысы өлтірілді. Соққымен ол адамды да, атты да құлатты. Ағылшын әскері соғысқа дайын болғанымен, олардың басшысы өлтірілгенде жігері құлап, көптегендері ашық қаша бастады. Алайда, он мыңнан астам адал жауынгер орында қалды. Қалғандары, одан әрі шыдай алмай, қашқанда, көмек іздеп, шығысқа, батысқа, солтүстікке қарай жол тартты. Жеті мың адам бірден Форт өзеніне құлап, терең суға батып, жаны аман қалмады. Көпірдегі амалдан басқа, Уоллестің найза қолдануы да қиял өнімдерінен болуы мүмкін. Шотланд патшалары сақтап келген және Уоллес монументінде реликвия ретінде көрсетілген екі қолды қылыш [claidheamh dà làimh, гаэль тілінде, көбінесе claidheamh mòr немесе claymore – үлкен қылыш], оның қылышынан алынған металлдан жасалған болуы мүмкін. Бұл әңгімелердің күші ақын Роберт Бернстің олар алғаш айтылғаннан кейін үш ғасырдан кейін жазған келесі сөзінен көрінеді: Мен жеке оқыған алғашқы екі кітап, және маған ешқандай екі кітаптан гөрі көбірек қуаныш сыйлаған кітаптар – "Ганнибалдың өмірі" және "Сэр Уильям Уоллестің тарихы" [Гилбертфилдтік Уильям Гамильтонның Соқыр Гарридің жаңғыртылған нұсқасы] болды. Ганнибал менің жас ойларыма осындай өзгеріс енгізді, мен рекрутинг барабаны мен сыбызғыдан кейін қуанышпен билеп, сарбаз болу үшін жеткілікті биік болсам дейтінмін, ал Уоллес тарихы менің тамырыма шотландтық сезімді құйып, ол өмірдің қақпалары мәңгілік тыныштықпен жабылғанша қайнап тұрады. Стерлинг көпірі шайқасы 1995 жылғы "Батыр жүрек" фильмінде бейнеленген, бірақ ол нақты шайқасқа көп ұқсамайды. Фильмде көпір жоқ (негізінен көпірдің маңында түсіру қиындықтарына байланысты), және ол шайқастың тактикасын Баннокберн шайқасына ұқсас тәсілдермен алмастырды.