Кіріспе

Математикалық тұжырымдама бойынша, теңдестік қатынасынан (эквиваленттік қатынас) басқа бірегейлік туралы мәлімдеме. Егер a және b R арқылы байланысты болса, яғни aRb орындалса, яғни a және b-ның R-ға қатысты теңдестік кластары тең болса, екі математикалық объект a және b “R теңдестік қатынасына дейін тең” деп аталады. Бұл тіркес көбінесе теңдіктен туындаған ерекшелік немесе сану сияқты ұғымдармен байланысты қолданылады. Мысалы, “x R-ға дейін бірегей” дегеніміз, қарастырылып отырған барлық x объектілері R қатынасына қатысты бірдей теңдестік класында жатады. Сонымен қатар, R теңдестік қатынасы көбінесе тудыратын шарт немесе түрлендіру арқылы жасырын түрде беріледі. Мысалы, “бүтін санның жай көбейткіштері реттілігіне дейін бірегей” деген мәлімдеме – берілген бүтін санның кез келген екі жай көбейткіштерінің тізімі, егер біреуін екіншісінің реттілігін (пермутациясын) өзгерту арқылы алуға болатын болса, R қатынасына қатысты тең екенін қысқаша түйіндейді. Тағы бір мысал ретінде, “белгісіз интегралдың шешімі sin(x), тұрақты қосылғанға дейін” деген мәлімдемеде функциялар арасындағы R теңдестік қатынасы қолданылады, ол fRg арқылы анықталады, егер f-g айырмасы тұрақты функция болса, және бұл шешім мен sin(x) функциясы осы R-ға дейін тең екенін білдіреді. Суретте “айналымға дейін 4 бөлініс бар” дегеніміз, P жиынының R-ға қатысты 4 теңдестік класы бар, ол aRb арқылы анықталады, егер b айналым арқылы a-дан алынуы мүмкін болса; әр кластан бір өкіл суреттің төменгі сол жағында көрсетілген. Теңдестік қатынастары көбінесе объектілердің мүмкін болатын айырмашылықтарын елемеу үшін қолданылады, сондықтан “R-ға дейін” сөзін бейресми түрде “R елемейтін ұсақ-түйектерді елемеу” деп түсінуге болады. Көбейткіштер мысалында “реттілігіне дейін” дегеніміз “белгілі бір реттілікті елемеу” дегенді білдіреді. Басқа мысалдарға “изоморфизмге дейін”, “пермутацияларға дейін” және “айналымдарға дейін” жатады, олар Мысалдар бөлімінде сипатталған. Бейресми жағдайда математиктер көбінесе модуль (немесе жай ғана mod) сөзін ұқсас мақсаттар үшін қолданады, мысалы “изоморфизм модулі”.

Тетрис

Тетрис ойынындағы жеті фигураны (I, J, L, O, S, T, Z) қарастырайық, математикалық тұрғыдан оларды тетраминолар деп атайды. Егер осы фигуралардың барлық мүмкін айналуларын ескерсек – мысалы, тік бағытталған "I" фигурасын көлденең бағытталған "I" фигурасынан өзгеше деп қарасақ – экранда 19 түрлі пішін пайда болады. (Бұл 19 фигура "бекітілген" тетраминолар деп аталады.) Бірақ егер айналуларды ерекше деп санамасақ, яғни тік "I" мен көлденең "I" фигураларын бірдей қарасақ, онда тек жеті фигура ғана болады. Сонда "жеті тетрамино бар, айналуға дейін" дейміз. Ал кері айналдыруды да ескерсек, "бұрылу мен кері айналдыруға дейін бес тетрамино бар" деуге болады, себебі L фигурасын кері айналдырсақ J, ал S фигурасын кері айналдырсақ Z фигурасы шығады.

Сегіз патшайым

Сегіз патшайым жұмбағында, егер патшайымдар ерекшеленсе (мысалы, егер олар сегіз түрлі түспен боялса), онда 3 709 440 ерекше шешім бар. Бірақ, әдетте патшайымдардың бірін-бірімен алмастырылуы мүмкін деп есептеледі, сондықтан "шешімдер саны 3 709 440 / 8! = 92, патшайымдардың орналасу тәртібіне дейін" немесе "патшайымдардың аттары бойынша 92 шешім бар" делінеді, яғни патшайымдардың орналасуы пермутацияланған жағдайда, егер қоршалған квадраттар жиыны бірдей болса, екі түрлі орналасу тең деп есептеледі. Егер патшайымдарды бірдей қарастырудан өзге, тақтаның бұрылуы мен көлденең керілуіне рұқсат берілсе, онда "симметрияға және патшайымдардың аттарына дейін" тек 12 ерекше шешім болады. Толығырақ ақпарат алу үшін қараңыз.

Көпбұрыштар

Белгілі бір n үшін, дұрыс n бұрыштың тек қана ұқсастыққа дейін бірегейлігі бар. Яғни, дұрыс n бұрыштар жиынындағы "ұқсастық" эквиваленттік қатынасы (белгілі бір n үшін) тек бір эквиваленттік классқа ие; бір-біріне ұқсамайтын екі дұрыс n бұрыш жасау мүмкін емес.

Топтық теория

Топтар теориясында, G тобы X жиынында әрекет етуі мүмкін, мұндай жағдайда, X-тің екі элементі бір орбитада жатса, оларды "топ әрекетіне қарай" эквивалентті деп айтуға болады. Тағы бір әдеттегі мысал – "изоморфизмге дейін 4 реттік екі түрлі топ бар" немесе "изоморфизм бойынша, 4 реттік екі топ бар" деген мәлімдеме. Бұл, егер изоморфты топтарды "эквивалентті" деп қарастырсақ, 4-ші реттік топтардың тек екі эквиваленттілік класы бар дегенді білдіреді.

Стандартты емес талдау

Гиперреальдік x және оның стандартты бөлігі st(x) сансыз кішкентай айырмашылыққа дейін тең.