Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1002 жылғы Сей Шонагонның кітабы
Жапон кітабы
1002 book by Sei Shōnagon
the Japanese book
«Жастық кітабы» (枕草子) – Сей Шонагонның 990-шы жылдар мен 1000-шы жылдардың басында Хэйан дәуірінде Теиши императрицасының сарайдағы қызметкері болған кезінде жазған байқаулары мен ой-пікірлерінің кітабы. Кітап 1002 жылы аяқталды. Бұл туынды – эсселер, әңгімелер, өлеңдер және суреттемелер жинағы, олардың арасында тікелей байланыс жоқ, бірақ олардың барлығы Шонагонның күнделікті өміріндегі сәттерден туындаған ойлары мен құштарлықтары. Онда ол түрлі тізімдерді, жеке ойларын, сарайдағы қызықты оқиғаларды, поэзияны және замандастары туралы бірқатар пікірлерді қамтыды. Бұл кітап көбінесе жеке туынды болғанымен, Шонагонның жазу өнері мен поэзиялық шеберлігі оны әдебиеттің қызықты туындысы етеді және тарихи құжат ретінде құнды. Шонагон «Жастық кітабын» тек өзінің көзі үшін жазған, бірақ оның бір бөлігі өмірінде сарайға кездейсоқ ашылды: «Ол оны [жазбаларын] қонаққа келген адамға арнап қойған төсеніште қалдырып кеткен, ол оны өтініштеріне қарамастан қуанышпен алып кетті». Шонагон «Жастық кітабын» өзінің жеке ләззаты үшін жазды; ол оның ішкі ойлары мен сезімдерін білдірудің бір жолы болды, себебі сарайдағы төмен дәрежесіне байланысты оны ашық айтуға рұқсат етілмеген. Шонагон өзінің туындысын тек өзі үшін ғана арнағанмен, ғасырлар бойы ол әдебиеттің белгілі туындысына айналды. Кітаптан алты үзінді алғаш рет 1889 жылы Т. А. Перселл мен В. Г. Астон ағылшын тіліне аударды. Басқа да танымал ағылшын тіліндегі аудармалар – 1928 жылы Артур Уэйдің ішінара аудармасы, 1967 жылы Иван Морристің толық алғашқы аудармасы және 2006 жылы Мередит МакКиннидің толық аудармасы.
The Pillow Book (枕草子) is a book of observations and musings recorded by Sei Shōnagon during her time as court lady to Empress Consort Teishi during the 990s and early 1000s in Heian period Japan. The book was completed in the year 1002. The work is a collection of essays, anecdotes, poems, and descriptive passages which have little connection to one another except for the fact they are ideas and whims of Shōnagon's spurred by moments in her daily life. In it she included lists of all kinds, personal thoughts, interesting events in court, poetry, and some opinions on her contemporaries. While it is mostly a personal work, Shōnagon's writing and poetic skill makes it interesting as a work of literature, and it is valuable as a historical document. Shōnagon meant her writing in The Pillow Book for her eyes only, but part of it was accidentally revealed to the Court during her life: "she inadvertently left it [her writing] on a cushion she put out for a visiting guest, who eagerly carried it off despite her pleas." She wrote The Pillow Book as a private endeavor of enjoyment for herself; it seemed to be a way for her to express her inner thoughts and feelings that she was not allowed to state publicly due to her lower standing position in the court. Though Shōnagon never intended her work for eyes other than her own, through the centuries it has become a famous work of literature. Six passages from the book were first translated into English in 1889 by T. A. Purcell and W. G. Aston. Other notable English translations have been the partial translation by Arthur Waley in 1928, the first complete translation by Ivan Morris in 1967, and Meredith McKinney's complete translation in 2006.
Шолу
"Заттардың жинағы" мен оның "құрттар", "ағаштардың гүлдері", "жаман нәрселер" және "сұлу нәрселер" арқылы қалай бейнеленгенінен бастап, бұл нәрселер анахронизммен "Боргес тізімдері" деп сипатталған – автор Сей Шонагонның "Естеліктері" күнделікті өмірдің мәнін және төрт маусымды бақылайды, ал оның қызмет еткен императрица Тейшидің сарайындағы қоғамға қарап, әртүрлі сөйлемдерде "оның естеліктерін" (оның күнделігін) сипаттайды. Киото журналындағы мақаласында Мередит МакКинни ("Жоғалған кітапты" жапон тілінен ағылшын тіліне аударуға үлес қосқан) "Жоғалған кітаптың" ерекше жағдай екенін және ол қысқа, көбінесе байланыссыз шығармалардың жанрлық қосылысы екенін айтады. Шонагонның жазбалары үш бөлімге бөлінеді: біріншісі, ол сотта болған кезде куә болған және бастан өткерген оқиғаларға бағытталған, екіншісі – әртүрлі мәселелер мен тақырыптар бойынша оның ойлары мен пікірлері, ал үшіншісі – атақты тізімдер немесе тақырыптар, мысалы, Шонагонның жазбаларынан "Жүректі жылытатын нәрселер". "Жоғалған кітапта" барлығы 164 тізім бар, олар эстетикалық тұрғыдан ұнамды заттардан бастап, Шонагонның әңгімелеріне қарағанда азырақ дипломатиялық болып табылады. Кикан Икеда үш түрлі жіктелуді ұсынды. Дегенмен, жіктеу қиын және түсініксіз бөлімдер бар (мысалы, оның "Көктем туралы" алғашқы абзайында, "(көктем) таң [әдемі]", мұндағы мағынаға қатысты кең таралған пікірлерге қарсылық бар). Ол негізінен жапон хираганасымен жазылған, бұл сөз тіркесі шын мәнінде қытай таңбаларынан алынған, және көбінесе оның қысқа әңгімелері тапқыр әдеби стильде жазылған. Бұл жазу стилі сол кездегі әйелдердің ана тілі болды және Шонагон сияқты әйелдер оны жиі қолданды. Мэтью Пеннидің "Жоғалған кітап" туралы мақаласында айтылғандай, "Жоғалған кітапта" кездесетін жалғыз қытай терминдері жер аттары мен жеке аттар, ал қалғаны түпнұсқа хирагана болып саналады. Оның жеке сезімдерінің мойындауы оның жазбаларына императордың кеңесшісі Фудзивара но Мичитаканың (оның биологиялық әкесі) құлдырауы және император мен императрица Тейшидің бақытсыздығы туралы көрініс беретін нәзік сезімталдықпен араласады. Автордың күрделі сезімі мен оның ерекше нәрселерге назар аудару қабілеті біріктірілген; егер адам "Генджи туралы әңгімеде" кездесетін (Нәрселердің қайғысы) сезімталдығын салыстырса, осы шығармадағы интеллектуалды сөзді ('әдемі') қолдану арқылы әлемнің ұқсас сұлулығы ашылады. Жалпы алғанда, "Жоғалған кітап" қысқаша мәлімдемелермен жазылған, бір абзацтың ұзындығы салыстырмалы түрде қысқа, және мазмұнын оқу оңай, тіпті қазіргі жапондықтар үшін де. Әртүрлі жинақтар үш түрлі түрге жіктеліп, ұқсас заттардың жинақтары ерекше жіктелім бойынша жинақталған, ал бұл жинақтау Сей Шонагоннан басқа адамдардың қолымен кейіннен жасалған. Кейбір ғалымдардың сенімдеріне сүйенсек, Шонагонның көптеген еңбектері оның сотта жұмыс істеген кезінде жазылған; алайда кейінірек жазылған жазбалардың кейбіреулері оның өмірінің соңғы кезеңдерінде жазылған және ол соттағы күндері мен сәттері туралы естеліктеріне негізделген. Шонагонның "Жоғалған кітаптағы" жазбаларын оның кезеңіндегі басқа күнделіктерден және тіпті қазіргі заманғы журналдардан ерекшелендіретін бір жағы – ол жан іздеуге уақыт жұмсаған жоқ, оқырмандардың назарын немесе пікірін іздеген жоқ, себебі ол өз жазбаларын басқалар үшін емес, тек өзі үшін ғана жазды. Шонагонның "Жоғалған кітаптағы" басты назары әлемге деген ұнауы мен ұнамауына, жеке өзіне қызығушылық танытқан нәрселеріне және ол көрген және өмір сүрген әлемнің қуанышына негізделген. Киото журналында МакКинни былай деп түсіндіреді: "Шонагон ғасырлар бойы сізбен бетпе-бет сөйлесіп, сіздің оны және оның әлемін танитыныңызды сезінеді, сізді бас иіп, күлімсіреуге мәжбүр етеді". Бұл антологиядағы таңдамалар Шонагонның ойлары мен әңгімелерінің алуан түрлілігін көрсетуге арналған. "Жоғалған кітап" – 10-ғасырдағы патша сарайының қоғамы туралы ақпараттың ең жақсы көздерінің бірі және жапон әдебиеті тарихындағы ықпалды белгілі бір орын. "Жоғалған кітап" толығымен жапон тілінде жазылған. 10-ғасырдың соңы мен 11-ғасырдың басында жапон еркектері әдетте қытай тілінде, таңбаларды қолдана отырып жазса, жапон әйелдері тек өз ана тілінде, қытай таңбаларынан алынған хирагананы қолдана отырып жазды. "Жоғалған кітап" әйелдер әдебиетінің үлкен дәстүрінің бір бөлігі болып табылады. Шонагонның қарапайымдылығы мен тартымдылығы бүгінгі күнге дейін ең жақсы жапон прозасының мысалы ретінде қолданылып келеді. Пенни мен Мэтьюдің айтуынша, Шонагон көптеген оқырмандар тарапынан мақтаншыл және қатыгез деп сипатталған, бірақ олар оның өткір зиялылығымен сезімдерін еркін білдіретінін айтады. "Жоғалған кітап" "әртүрлі жазу" деп белгілі жапон жазуларының жанрына әсер етті.
Starting with the "exhaustiveness" of the "collection of similar things" and how it is represented by "as for worms", "as for the flowers of trees", "hateful things", and "things of beauty" – which have been described anachronistically as "Borgesian lists" – author Sei Shōnagon's "Ramblings" observe the nature of everyday life and the four seasons, and describe in diverse sentences "her recollections" (her diary) that look back at the society of the imperial court surrounding Empress Teishi whom she served, among other things. According to Meredith McKinney in the Kyoto Journal article, (who contributed to the translation of The Pillow Book from Japanese into English), The Pillow Book is a special case, and it is a genre bending miscellany of short, largely unrelated pieces. Shōnagon's writing is categorized into three parts; the first consists of narratives, which focus mainly on the events that she witnessed and experienced during her time in the court, the second consists of her own thoughts and opinions on various matters and topics, and the third were the famous lists, or headings, with one example from Shōnagon's writing being "Things That Make the Heart Grow Fonder." The Pillow Book consists of 164 of these lists total, where they range from aesthetically pleasing items to being less diplomatic than Shōnagon's anecdotes. Three types of classification were proposed by Kikan Ikeda. However, there are sections that are rather ambiguous and are difficult to classify (e. g., in the first paragraph of her ramblings, "As for Spring, (it is) the dawn [that is lovely]", there are objections to common opinions of what is actually meant here). It is composed primarily in Japanese hiragana, which is a syllabary that is actually derived from Chinese characters, and generally many of her short stories were written in a witty literary style. This style of writing was the native tongue for women in that time period and was used more often by women like Shōnagon. According to Matthew Penney in his critiquing article "The Pillow Book", the only Chinese terms that actually appear in The Pillow Book are in the place names and personal titles, and the rest is classified as original hiragana. Confessions of her personal feelings are mixed into her writing with occasionally subtle sentimentality that reflects the downfall of the emperor's adviser, Fujiwara no Michitaka (her biological father), as well as the misfortune of both Emperor and Empress Teishi. Both the author's sophisticated sense and her eye for particular things are fused; for if one compares the sentimentality of (the Pathos of Things) as found in The Tale of Genji, similar beauty of the world is revealed through the use of the intellectual word ('lovely') in this piece. In general, The Pillow Book is written in brief statements, where the length of one paragraph is relatively short, and it is easy to read the contents, even for modern Japanese speakers. The miscellaneous collection has been arranged loosely into three specific types, while the collection of similar things has been compiled by distinct classification, and this so called compiling was done afterwards by the hands of people other than Sei Shōnagon. Based on the beliefs of certain scholars, most of Shonagon's work was written during her time working in the court; however, some of the later entries were written in her later life, and were just based on her memories of the days and moments she experienced previously in the court. An aspect that makes Shōnagon's writing in The Pillow Book different from other written diaries of her period and even modern day journals is the fact that she did not invest her time in soul searching, nor was she searching for the attention or opinions of readers, simply because she did not invest in her writing for others, but only for herself. Shōnagon's focus in The Pillow Book is based on the likes and dislikes of the world, what she is interested in personally, and the delightedness of the world that she viewed and lived in. In the Kyoto Journal article, McKinney explains that Shōnagon is "engaging you [the reader], face to face across the centuries, assuming your familiarity with her and her world, compelling you to nod and smile." The selections in this anthology are meant to showcase the variety of Shonagon's musings and anecdotes. The Pillow Book is a collection of anecdotes, lists, and assorted writings that is one of the best sources of information concerning the court society of the 10th century and is considered an influential landmark in the history of Japanese literature. The Pillow Book is written entirely in Japanese. During the late 10th and early 11th centuries, Japanese men typically wrote in Chinese, using characters, while Japanese women wrote exclusively in their native tongue, using hiragana, a syllabary derived from Chinese characters. The Pillow Book is a part of a large tradition of women's literature. The simplicity and charm of Shonagon's style has been used as an example of the finest Japanese prose to this day. Shōnagon has been described as arrogant and confrontational by many readers, according to Penney and Matthew, though they describe her as freely expressing her feelings with sharp wit. The Pillow Book influenced a genre of Japanese writings known as ('assorted writing').
Өмірбаян
Хэйан дәуірі аристократиялық топ үшін өте маңызды болды. Поэзия және жарқын өнер император сарайында маңызды рөл атқарды, және Шонагон да осы сарайдың бір бөлігі болды. Император сарайындағы адамдардың жазу білімі жоғары болуы күтілді. Әдебиет – «әлеуметтік өзара әрекеттесудің маңызды құралы» ретінде қарастырылды. Адамның жазу шеберлігі оның беделін нығайта немесе құрта алатын еді. Мысалы, Шонагон «Жастық кітабында» бір сарай адамының өлең жазуға кеңес сұрағанын және оның нашар жазу қабілетіне байланысты оны кері қайтарғанын айтады. Хэйан дәуірінде әйелдердің қоғамдағы ролі бар еді, әсіресе жоғары топқа жататын әйелдердің. Осы кезеңде Жапониядағы әйел авторлар жапон тілінде жазғандықтан, олар көбірек танымал болды, себебі бұл тіл «халық тілі» деп есептелді, ал ерлер авторлары жоғары мәртебелі деп саналған қытай тілінде жазды. Әйел авторлардың туындылары қарапайым халық арасында кең таралғандықтан, олардың қоғамға әсер еткенін айтуға болады. Хэйан дәуірінде әйелдердің әлеуметтік мәні ерлерге қарағанда төмен болғанымен, бүгінде шығармашылықтары мен сөздерімен танылатын жазушылар хираганада жазды. Ерлер өздерінің жазу жүйесін меңгергенін көрсету үшін эксклюзивті түрде кандзи қолданды. Ал әйелдер жаңа, тек жапон тіліне тән хирагананы пайдаланды. Бұл әріптер буынды жазуға арналған, бұл логиографиялық кандзиге қарағанда ішкі ойларды еркін жеткізуге мүмкіндік берді. Хэйан дәуірінде әйелдер қоғамдық өмірден шеттетілгендіктен, жоғары білімді әйелдердің жазуға көп уақыты болды. Мемлекеттік сектордан алшақтау оларды саяси дүрбелеңнен де қорғады. Хирагана әйелдерге өз ойлары мен сезімдерін өздерінің ерекше тілінде жеткізуге мүмкіндік берді. Қағазға әрбір сезімді сипаттау үшін терең білім қажет болмады, және буындық хирагана сөйлеуде естілетін интонацияларды кандзиден айырмашылығы, жаза алатын еді. Білімді әйелдер, Шонагон сияқты, кейде кандзиді де қолданды. Себебі бұл ерлер жазуы саналғандықтан, әйелдің оны дұрыс қолдануы және түсінуі оның көп жылдық оқуын көрсететін. Шонагон үшін бұл – жазу арқылы өзінің интеллектуалдық қабілетін көрсетудің бір жолы болды.
The Heian period was essential to the aristocratic people. Poetry and vibrant art were a big part in the imperial court, of which Shōnagon was a part. The people in the imperial court were expected to be well educated in writing. Literature was seen as a "key part in social interaction." One's writing skills could make or break their reputation. For example, Shōnagon mentions in The Pillow Book how a courtier asked her for advice for writing a poem and she had to turn him away because of his poor writing skills. During the Heian period, women had a role in society, especially those women who were considered to be upper class. Female authors in Japan during this time were more popular since they wrote in Japanese, which was considered the "people's language," and the male authors wrote in Chinese since that was considered to be of higher status. Since female author's works were more popular with the common people, it is safe to assume that their works influenced society. Despite women in the Heian period still being less socially important than men, the writers studied today for their creativity and wordplay wrote in hiragana. Males tended to use kanji exclusively due to demonstrate their command of a writing system borrowed from their neighbour, China. The newer, exclusively Japanese hiragana was used by women. It used characters for syllables allowing more freedom to express inner thoughts than the logographic kanji. Since women were excluded from public life during the Heian period, upper class, better educated women had vast amounts of time to write. This removal from the public sector also sheltered women from political turmoil. Hiragana allowed women to convey their thoughts and feelings regarding their lives in a language all their own. Extensive schooling was not necessary in order to describe every feeling on paper; and the syllabic hiragana could note inflections heard in speech, unlike kanji. Educated women, like Shōnagon, did occasionally use kanji. Due to it being considered male writing, for a woman to properly use and understand it demonstrated her years of study. It was a way for Shōnagon to show her intelligence simply through her way of writing.
Мәтіндік тарих және ағылшын тіліндегі аудармалар
Бұл кітап әміршілер сарайында таратылып, бірнеше жүз жыл бойы қолжазба түрінде сақталған. Алғаш рет 17 ғасырда басылып шыққан, әртүрлі нұсқаларда кездеседі: жазбалардың реттілігі көшірушілер тарапынан өзгертілген, түсініктемелер мен үзінділер қосылған, өңделген немесе жойылған болуы мүмкін. Қазіргі ғалымдарға мәтіннің төрт негізгі нұсқасы белгілі. Санканбон мен Ноинбон мәтіндері ең толық және дәл деп есептеледі. Кейінгі редакторлар бөлімдерге нөмірлер мен бөлімшелер енгізді; Санканбон мәтіні 297 бөлімге бөлінеді, сондай-ақ 29 қосымша "қосымша" бөлім бар, олар автордың немесе көшірушілердің кейінгі қосымшалары болуы мүмкін. Т. А. Перселл мен В. Г. Астон, «Японияның Азия қоғамының еңбектері» XVI (1889), 215-24 беттер. Алты үзіндінің аудармасы. Сей Шонагонның «Жазғы кітабы», Артур Уэйли аударған (George Allen & Unwin, 1928). Ноинбон мәтініне негізделген ішінара аударма. Сей Шонагонның «Жазғы кітабы», Иван Моррис аударған (екі томдық, Oxford University Press, 1967; содан кейін Penguin, 1971 жылы қысқартылған нұсқасы). Ноинбон мәтініне негізделген. Сей Шонагонның «Жазғы кітабы», Мередит МакКинни аударған (Penguin, 2006). Санканбон мәтініне негізделген. Мачико Мидорикава МакКиннидің аудармасын «Моррис аудармасынан әлдеқайда дәл» деп сипаттайды.
The Pillow Book was circulated at court, and for several hundred years existed in handwritten manuscripts. First printed in the 17th century, it exists in different versions: the order of entries may have been changed by scribes with comments and passages added, edited, or deleted. Four main variants of the text are known to modern scholars. The two considered to be the most complete and accurate are the Sankanbon and Nōinbon texts. Later editors introduced section numbers and divisions; the Sankanbon text is divided into 297 sections, with an additional 29 "supplemental" sections which may represent later additions by the author or copyists. T. A. Purcell and W. G. Aston, in Transactions of the Asiatic Society of Japan XVI (1889), pp. 215 24. Translation of six passages. The Pillow Book of Sei Shōnagon, trans. Arthur Waley (George Allen & Unwin, 1928). Partial translation based on Nōinbon text. The Pillow Book of Sei Shōnagon, trans. Ivan Morris (in two volumes, Oxford University Press, 1967; followed by a condensed version by Penguin, 1971). Based on Nōinbon text. The Pillow Book, trans. Meredith McKinney (Penguin, 2006). Based on Sankanbon text. Machiko Midorikawa describes McKinney's translation as "much more accurate than Morris's".
Басқа жаздық кітаптары
Жалпы алғанда, жазба кітабы – бұл біреудің немесе бір нәрсенің өмірінің бір кезеңін көрсету үшін жинақталған дәптерлер немесе жазбалар жинағы. Жапонияда мұндай еркін жазбалар әдетте бір жанр ретінде қарастырылады. Осы кезеңдегі басқа да маңызды туындылар – Камо но Чомей мен Йошида Кенконың еңбектері Эдо дәуірінде кең танымалдыққа ие болды, олар жаңадан қалыптасқан саудагерлер топтарының арасында үлкен оқырман аудиториясын тапты. Бұған қоса, жапондық классикалық ғалымдар дәстүрлі түрде осы стильде жаза бастағандықтан, бұл сала ғылыми ортада да бекінді. Бұл бағыттың белгілі авторларына Мотори Норинага, Йокой Яю және Мацудайра Саданобу жатады. Питер Гринавей 1996 жылы «Жазба кітабы» атты фильмін шығарды. Вивиан Ву мен Юэн Макгрегордың басты рөлдерде ойнаған бұл фильм Сей Шонагонның шығармаларына сілтеме жасайтын заманауи оқиғаны баяндайды. «Жазба кітабы» – Роберт Форрест жазған және BBC Radio 4-тің «Woman's Hour Drama» бағдарламасында көрсетілген радио триллерлерінің сериясының аты. Бұл детективтік оқиғаларда Сей Шонагон басты кейіпкер ретінде бейнеленеді және оның көптеген тізімдері қолданылады.
More generally, a pillow book is a collection of notebooks or notes which have been collated to show a period of someone or something's life. In Japan such kind of idle notes are generally referred to as the genre. Other major works from the same period include Kamo no Chōmei's and Yoshida Kenkō's rose to mainstream popularity in the Edo period, when it found a wide audience in the newly developed merchant classes. Furthermore, it gained a scholarly foothold, as Japanese classical scholars began customarily writing in the style. Reputable authors from this movement include Motoori Norinaga, Yokoi Yayu, and Matsudaira Sadanobu. Peter Greenaway released his film The Pillow Book in 1996. Starring Vivian Wu and Ewan McGregor, it tells a modern story that references Sei Shōnagon's work. The Pillow Book is also the name of a series of radio thrillers written by Robert Forrest and broadcast on BBC Radio 4's Woman's Hour Drama. These are detective stories with Sei Shōnagon as a principal character and feature many of her lists.