Кіріспе

Қызметтен кетудің ресми актісі. Қызметтен кету – сайлау немесе тағайындау арқылы қызметке келген адамның лауазымынан немесе қызметінен ресми түрде бас тартуы. Лауазымның мерзімі бітіп қалғандықтан немесе келесі мерзімге қайта сайлануды қаламағандықтан лауазымды тастау қызметтен кету болып есептелмейді. Егер қызметкер өз еркімен жұмыстан кетсе, ол міндетті түрде жұмыстан босату емес, қызметтен кету болып саналады. Қызметкердің қызметтен кеткені ме, әлде жұмыстан босатылғаны ма деген мәселе кейде дау тудырады, себебі көп жағдайларда жұмыстан босатылған қызметкерлер жұмыстан шығу ақысы және/немесе жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы алуға құқылы, ал өз еркімен кеткендерге мұндай құқық берілмейді. Абдикация – биліктегі монархтың, папаның немесе басқа да осы сияқты лауазым иелерінің қызметтен кетуімен тең.

Саяси мысалдар

Қызметтен кету – бұл лауазымды тастау туралы жеке шешім, бірақ көп жағдайда сыртқы қысым да болуы мүмкін. Мысалы, Ричард Никсон 1974 жылғы тамыз айында Уотергейт жанжалынан кейін АҚШ Президенті қызметінен кетті, оның АҚШ Конгресі тарапынан импичментке алынуы әлдеқашан анық бола жазда.

Қасақана маневр

Отставка саяси маневр ретінде қолданылуы мүмкін, мысалы, 2005 жылғы шілдеде Филиппинде президент Глория Макапагал Арройоға сайлаудағы алаяқтық туралы айыптаулар бойынша қысым көрсету үшін он министр бірдей жаппай отставкаға шықты. Арройоның алдағы президенті, Джозеф Эстрада, 2001 жылғы EDSA төңкерісі кезінде ел тарихындағы алғашқы импичмент процесі кезінде биліктен кетуге мәжбүр болды. 1995 жылы Ұлыбританияның премьер-министрі Джон Мейджор партия ішіндегі сыншыларын үндемей, өзінің беделін қайта орнату мақсатында Консервативтік партияның төрағасы лауазымынан кетті. Ол қайтадан сайлауға түсіп, қайта сайланды және 1997 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырағанға дейін премьер-министр қызметін атқаруын жалғастырды. Дегенмен, қызметкердің отставкаға кету ниеті болған-болмағанын анықтау барлық жағдайға байланысты. Онтарио Жоғарғы соты атап өткендей, қызметкердің ашумен кете беруі заңды түрде отставка болып есептелмейді.

Сын-пікірге ұшырағанда

Мемлекеттік қызметкерлер отставкаға кететін өтініш білдірсе де, олардың бәрі қабылданып алынбайды. Бұл, мысалы, АҚШ президенті Джордж Буштің Абу-Грейб түрмесіндегі зұлсалы оқиғалар кезінде қорғаныс министрі Дональд Рамсфелдтің екі рет ұсынған отставкасын қабылдамауы сияқты, оған деген сенімді білдірудің белгісі болуы мүмкін. Дегенмен, отставканы қабылдамау, кейін жұмыстан босатумен бірге болса, қатаң сөкпеудің бір жолы болуы да мүмкін. Альберто Фухимори Перу президенті лауазымынан кетуге тырысты, бірақ оның отставкасы қабылданылмады, осылайша Конгресс оны қызметтен алуға мүмкіндік алды.

Жеткізу

Көптеген қоғамдық тұлғалар, әсіресе қызметтен кететін саясаткерлер үшін, отставка – бұл олардың қызметтен кету себептерін түсіндіре алатын, сондай-ақ көп жағдайда көп назар аударатын, әсерлі қоштасу сөзін жеткізу мүмкіндігі. Бұл үлкен саяси пайда әкелуі мүмкін, өйткені отставкаға кеткеннен кейін министрлер енді үкіметтік жауапкершілікпен шектеліп отырмайды және ағымдағы мәселелер туралы еркін пікір білдіре алады. "Отбасымен көбірек уақыт өткізу" – бұл қоғамдық отставкалар кезінде жиі айтылатын себеп, әсіресе даулы жағдайлардан қашқанда қолданылатын эвфемизм ретінде.

Басқа ұйымдар

Академиялық ортада университет президенті немесе ғылыми журналдың редакторы да, әсіресе, басым көзқарасқа қарсы келетін идеяны қолдаған жағдайда, отставкаға кете алады. 2006 жылы Гарвард университетінің президенті Лоуренс Саммерс математика және ғылым салаларындағы әйелдердің жетіспеушілігінің себебі тек кемсітушілік емес, сонымен қатар жеке бейімділік немесе туа біткен қабілет сияқты факторлар болуы мүмкін деген пікірін айтқаннан кейін қызметінен кетті. Клубта, қоғамда немесе басқа да ерікті ұйымда мүше сол ұйымдағы лауазымынан немесе тіпті ұйымнан толығымен бас тартуға құқылы. Роберттің тәртіп ережелерінде мұндай жағдай міндеттен босату туралы өтініш деп аталады. Бас тартуды кері қайтару мүмкіндігі де бар.