Кіріспе

Италиялық қылмыс шебері және Сицилия мафиясының мүшесі

Бернардо Провенцано (31 қаңтар 1933 – 13 шілде 2016) – итальяндық мафиози және Сицилия мафиясының Корлеонези деп аталатын кланының басшысы, Корлеоне қаласынан шыққан мафиялық топ, және де-факто бостардың шебері ("il capo dei capi"). Оның лақап аты Бинну у трактури (сицилиялық "Трактор Берни") болды, себебі бір хабаршының сөзіне қарағанда, "ол адамдарды шабады". Басқа лақап аты – il ragioniere ("есепші"), өйткені оның қылмыс империясын басқаруға деген көзқарасы, кем дегенде, оның кейбір зорлық-зомбылыққа бейім алдыңғыларына қарағанда, өте сырттай және қарапайым болды. Провенцано Корлеонези мафиясының мүшесі болды, ол мафияның басшысы Лучано Леджиоға 1950-ші жылдардың соңында Микеле Наварраны тосқауылға түсіріп, өлтіруге көмектесті. 1963 жылы Провенцано сәтсіз орындалған өлтіруден кейін қашқынға айналды. Провенцано сондай-ақ 1960-шы жылдардың соңында Виале-Лациодағы қырғынға қатысты. Сальваторе Рина 1970-ші жылдардың ортасында Леджионың орнын басып, Провенцано Корлеонезидің екінші бастығы болды. Провенцано Риина мен Багарелла тұтқындалғаннан кейін билікті қолға алды, бірақ үшеуі де 1980-ші жылдардың соңында Макси процесінің аясында және 1990-шы жылдары прокурорлар Джованни Фальконе мен Паоло Борселлиноны өлтірген екі ірі бомбалау (Капачи қырғыны және Виа Д'Амелио қырғыны) үшін өмір бойына сотталды. 43 жыл қашқын өмірден кейін, ол 2006 жылы тұтқындалды және 13 шілде 2016 жылы қайтыс болғанға дейін қатаң 41-bis түрме режиміне алынды.

Алғашқы жылдар

Провенцано 1933 жылғы 31 қаңтарда Сицилияның Корлеоне қаласында фермерлер Анджело Провенцано мен Джованна Риголиозоның отбасында жеті баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Осы кезеңде заңсыз қызметтердің, әсіресе мал ұрлау және азық-түлік ұрлаудың бірнеше жағдайлары басталды. 1958 жылдың тамызында Провенцано мафия басшысы Лучано Леджиоға Мишель Наварраны тұтқындап, өлтіруге қатысқан 14 қарулы адамның бірі болды. 1963 жылғы 10 қыркүйекте Провенцаноға Наварраның біріккен адамының өліміне қатысқандығы үшін тұтқындау ордері шығарылды. Алайда, кейіннен үкімет куәгеріне айналған қатысушылардың бірі Гаэтано Градоның сөзіне сүйенсек, шабуылды дұрыс атпаған Провенцано болды, ол тым ерте оқ атқан. 1974 жылы полиция Леджионы тұтқындады, ал Сальваторе Риина де-факто басшылыққа келді. Провенцано Корлеонезидің екінші тұлғасы, Риинаның оң қолы болды. "Комиссия" отырыстары кезінде Провенцано Корлеоне округінің ықпалды өкілі ретінде көптеген кісі өлтірулерді ұйымдастыру және шешім қабылдауға қатысты, сондай-ақ Корлеонезидің басты саяси өкілі Вито Чанчиминоның саяси мансабын қорқыту арқылы бірнеше рет қорғады. 1993 жылы Риина тұтқындалғаннан кейін Виллабатеде өткен кездесуде Бернардо Провенцано мен Леолука Багарелла Корлеоненің мандатын бірлесіп жүргізуге жауапты болады деп шешілді. Бірақ 1995 жылы Багарелла тұтқындалғаннан кейін Провенцано Корлеонезидің және барлық Коза Ностраның бағын өзіне алды; алайда, ол 1987 жылы Макси процесінде қатысусыз өмір бойына сотталған еді. 1997 және 1999 жылдары Провенцано 1992 жылы антимафиялық судьялар Фальконе мен Борселлиноны өлтіргені үшін өмір бойына сотталды.

Ұшып кету және ұстап алу

Провенцано телефонды қолдануға қарсы болды және бұйрықтар мен хабарламаларды (тіпті отбасына да) пиццини деп аталатын кішкентай қолхаттар арқылы жіберді. Полиция тәркілеген Провенцаноның көптеген жазбаларында діни тілектер кездеседі, мысалы, "Раббы саған батасын беріп, қорғасын" деген сөздермен аяқталған. Діни мінез-құлық пен тіл Провенцаноның ерекше белгісіне айналды. Мысалы, Провенцано Киелі кітаптың жолдарының астын жүйелі түрде сызып, күнделікті іскерлік мәселелерге қатысты нұсқаулармен бірге пиццинилеріне енгізу үшін маңызды өлеңдерді жазып отырды. Ол сондай-ақ "Біздің Иеміз Иса Мәсіхке" жиі алғыс айтты, "Құдайдың қамқорлығы" мен "Біздің сүйікті Иемізге" сілтеме жасап, "Ол бізге дұрыс істер жасауға көмектеседі" деген үмітін білдірді. Әсіресе, "Con il volere di Dio" (Құдайдың еркімен) деген тіркес қазірге дейін 43 рет саналып, бір хабарламада бірнеше рет кездеседі. Провенцано Юлий Цезарь соғыс кезінде қолданған Цезарь шифрының бір түрін пайдаланды. Мысалы, Провенцаноның бір жазбасында: "Мен 512151522 191212154 нөмірімен кездестім және мерекеден кейін көрісуге келістік" делінген. Бұл есім "Бинну Риина" деп шешілді. Провенцаноға Сальваторе Трояның әкесі, сицилиялық нан пісіруші Гаспар Трояның атынан жалған саяхат және медициналық құжаттар да берілді. Кейін қамауға алынған Виллабате мафиосы Марио Кусимано 2005 жылы полициямен ынтымақтасып, тергеушілерге Провенцано Марсельге бару үшін қолданған жеке куәлігін Виллабате қалалық кеңесінің бұрынғы президенті Франческо Кампанелла мөрмен таңбалағанын айтты. 2005 жылдың қыркүйегінде Кампанелла да полициямен ынтымақтасып, құжатты мөрмен таңбалағанын растады. Италия мемлекеттік полициясы мәлімет берушілердің, сондай-ақ Марсель клиникасында операция жасаған дәрігерлер мен медбикелердің сипаттамаларына сүйене отырып, Провенцаноның фотосуретін жасауға қол жеткізді. 2005 жылдың 25 қаңтарында полиция Сицилиядағы бірнеше үйге шабуыл жасап, Провенцаноға көмектесіп, биліктен жасыруға тырысқан 46 мафия күдіктісін ұстады. Мафияның жасырын басшысын ұстамаса да, тергеушілер 72 жастағы Провенцаноның әлі де тірі екенін және мафияны басқара алатынын дәлелдеді, оның қолмен жазылған жазбалары, бұйрық берудің таңдаған әдісі. Екі айдан кейін тағы бір рейд өтті, нәтижесінде 80-нен астам мафиози ұсталды, бірақ Провенцано олардың арасында болған жоқ. Провенцано 1963 жылдан бері заңнан қашып жүрген. Тұтқындалғанға дейін оның жалғыз белгілі суреттері 1950 жылдары түсірілген, соңғы суреті 1959 жылы түсірілген: майланған шашы бар, костюм киген, қасиетті мерекеге қатысқан жас жігіт. Палермо полициясының өкілі агент Даниэле Макалузо Провенцаноның таңертең Палермодан оңтүстікке қарай 60 шақырым жердегі Корлеоне маңында ұсталғанын және Сицилия астанасына қайтарылып бара жатқанын мәлімдеді. Полиция Провенцаноның нақты орналасқан жерін анықтау үшін қарапайым байланысқа сүйенді: оның отбасынан келген таза кір жуатын заттарды оның шаруашылық үйіне жеткізіп бергенін анықтады.

Тұтқындалғаннан кейін

Қабылданғаннан кейін ол Тернидегі ең қатаң күзетпен қамтылған түрмеде ұсталды және 41-бап бойынша түрме режиміне алынды. Бір жыл өткен соң, ол Новарадағы түрмеге ауыстырылды, онда бірнеше рет «пиццини» арқылы хабарласуға тырысты. Әділет министрлігі кейін Провенцаноға «ерекше бақылау» шарасын қолдануға шешім қабылдады. Провенцано тұтқындалғаннан кейін, Сальваторе Ло Пикколо мен Маттео Мессина Денеро Коза Ностраның жаңа басшылары деп есептелді. Дегенмен, Провенцаноның жасырынған жерінен шамамен 350 «пиццини» табылды.

Палермодағы Мафияға қарсы күрес басқармасының (DDA) прокуроры Антонио Ингроя Провенцаноның орнын кім басатыны үшін толыққанды соғыс бола қоймасы мүмкін емес екенін айтты. «Қазіргі уақытта мен мұны ықтимал деп ойламаймын», - деді ол. Екі мүмкін мұрагердің ішінде Ингроя Ло Пикколоның Мафия тағына ие болуға көбірек мүмкіндігі бар екенін ескерді. «Ол Палермодан, ал ол әлі де ең қуатты мафиялық бекініс», - деді Ингроя. Провенцано тұтқындалғанына екі ай өткен соң, 2006 жылдың 20 маусымында Палермо қаласындағы Коза Ностраның жоғары лауазымды өкілдеріне қарсы 52 тұтқындау ордері шығарылды («Гота» операциясы). 2009 жылдың қараша айында Палермоның бұрынғы мэрі Вито Цянчиминоның ұлы Массимо Цянчимино Провенцано Риинаның қайда екенін жариялаған деген мәлімдеме жасады. Полиция Вито Цянчиминоға Палермоның картасын жіберді. Карталардың бірі Мафиядан қашқан Провенцаноға жеткізілді. Цянчимино картаны Провенцано қайтарғанын және Риинаның жасырынған жерін көрсеткенін айтты. 2011 жылдың 19 наурызында Провенцаноның несеп қабықшасының қатерлі ісігіне шалдыққандығы расталды және ол Новарадан Пармадағы түрмеге ауыстырылды; 2012 жылдың 9 мамырында ол пластикалық қапқа басын салып, тұншығуға тырысты, бірақ түрме полициясы байқап қалғандықтан әрекеті сәтсіз аяқталды. 2014 жылдың 9 сәуірінде ол Миландың Сан-Паоло ауруханасына түсті.

Сынақтар тізімі

1987 жылы Макси-процесте Провенцано Сальваторе Риина және тағы 17 мафия басшыларымен бірге қамауға өмір бойына кесілді. 1995 жылы полковник-лейтенант Джузеппе Руссоны өлтіргені үшін Провенцано Сальваторе Риина, Микеле Греко және Леолука Багарелламен бірге қамауға өмір бойына кесілді. Сол жылы комиссарлар Беппе Монтана мен Антонино Кассараны өлтіргені үшін сотталу кезінде Микеле Греко, Бернардо Бруска, Франческо Мадония және Сальваторе Риинамен бірге өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1997 жылы Капачи трагедиясы үшін сот процесінде судья Джованни Фальконе, оның әйелі Франческа Морвилло және оларды күзеткен Антонио Монтинаро, Вито Шифани және Рокко Ди Чилло қаза тапты, Провенцано Сальваторе Риина, Пьетро Аглиери, Бернардо Бруска, Джузеппе Кало, Рафаэле Ганчи, Нене Герачи, Бенедетто Спера, Нитто Сантапаола, Сальваторе Монтальто, Джузеппе Гравиано, Маттео Мотизимен бірге өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Сол жылы судья Чезаре Терранованы өлтіргені үшін сот процесінде Провенцано Микеле Греко, Бернардо Бруска, Джузеппе Кало, Нене Герачи, Франческо Мадония және Сальваторе Риинамен бірге тағы бір рет өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1999 жылы Провенцано Via D'Amelio трагедиясына кінәлілерге қарсы сотта өмір бойына бас бостандығынан айырылды, осы оқиғада судья Паоло Борселлино және оның бес күзетшісі қаза тапты; онымен бірге Джузеппе "Пидду" Мадония, Нитто Сантапаола, Джузеппе Кало, Джузеппе Фаринелла, Рафаэле Ганчи, Нино Джуффре, Филиппо Гравиано, Микеланджело Ла Барбера, Джузеппе Монтальто, Сальваторе Монтальто, Маттео Мотизи, Сальваторе Биондо, Кристофоро Каннелла, Доменико Ганчи және Стефано Ганчи де бас бостандығынан айырылды. 2000 жылы ол Джузеппе Гравиано, Леолука Багарелла және Сальваторе Риинамен бірге 1993 жылғы Флоренция, Милан және Римдегі Via dei Georgofili және басқа да шабуылдар үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2002 жылы Провенцано судья Рокко Чиничиді өлтіргені үшін бас бостандығынан өмір бойына айырылды. 2003 жылы Провенцано Марио Франсезеді өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2009 жылы ол Сальваторе Риинамен бірге Виале-Лациодағы трагедия мен Микеле Каватаионың өлімі үшін тағы бір рет өмір бойына бас бостандығынан айырылды.

Отбасы

Провенцаноның Синизи қаласынан шыққан мафиялық отбасының мүшесі Саверия Бенедетта Палаццоломен романтикалық қарым-қатынасы болды; олардың екі баласы болды – Анджело Провенцано және Франческо Паоло Провенцано. Палаццоло және оның балалары 1992 жылға дейін жасырын өмір сүрді; содан кейін, сол жылдың көктемінде, олар күртен Корлеонеге оралды. Анджело Палермода экскурсовод болып жұмыс істеді, сицилиялық мафия тарихы туралы айтатын. Франческо Паоло 2005 жылы Палермо университетінде қазіргі заманғы тілдер мен мәдениеттер саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Өлім

2016 жылдың 13 шілдесінде Провенцано 83 жасында Миландағы Сан-Паоло ауруханасында несеп көпіршігінің қатерлі ісігінен туған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Шіркеу және Палермо полициясының бастығы қоғамдық жерлеуге рұқсат бермегендіктен, Провенцано Миланда кремацияланды, ал 18 шілдеде оның күлі туған қаласы Корлеонедегі зираттағы отбасылық қабіріне қойылды.