Кіріспе

Сицилия мафиясының басшысы және үкіметтік хабаршы Томазо Бускетта (13 шілде 1928 – 2 сәуір 2000) – жоғары дәрежелі итальяндық мафиози және Сицилия мафиясының мүшесі. Ол ұйымның ішкі құрылымын ашып, ақпарат берушілердің алғашқыларының бірі болды. Бускетта Бразилиядан Италияға экстрадицияланбастан бұрын Италияда, АҚШ-та және Бразилияда қылмыстық қызметпен айналысты. Бірнеше отбасы мүшелерінің қазасынан кейін мафияға көңілі толып, 1984 жылы билік органдарымен ынтымақтастыққа түсуге шешім қабылдады. 1986/87 жылдарғы тарихтағы ең ірі мафияға қарсы сот процесінде маңызды куәліктер берді. Судьялар Джованни Фальконе мен Паоло Борселлиноның қазасынан кейін Бускетта итальян саясаткерлерін мафиямен байланыстыратын Антимафия комиссиясына қосымша куәліктер берді. Бускетта АҚШ-тағы Куәгерлерді қорғау бағдарламасына қатысты және 2000 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды.

Ерте өмір

Томмазо Бускетта 1928 жылғы 13 шілдеде Сицилиядағы Палермо қаласында 17 баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі шынышы болған. Бускетта Палермоның кедейлікке толы Кальса ауданында өсті, жас кезінде қылмысқа қатысып, сол арқылы одан шығуға тырысты. Ол алғаш рет 1945 жылы Сицилия мафиясымен байланысқа түсті, ал келесі жылдары Porta Nuova mandamento-сының толық құқықты мүшесі атанды, онда ол көбінесе темекі контрабандасымен айналысты. Бускетта 1944 жылы бірінші әйелі Мельхиорра Каваллароға үйленді және үш балаға ие болды. 1949 жылы Аргентинаға, содан кейін Бразилияға көшіп, шыны бұйымдары сататын дүкен ашты, бірақ 1956 жылы Палермоға оралды. Мұнда Анджело Ла Барбера және Сальваторе "Ciaschiteddu" Грекопен бірге, сондай-ақ мафиози Антонино Сорчи, Пьетро Дави және Гаэтано Бадаламентипен темекі мен есірткі контрабандасымен айналысты. 1966 жылы екінші әйелі Вера Жироттиге үйленді және бір баласы болды. Екі жылдан кейін Бразилияға көшкеннен соң үшінші әйелі Кристина Де Алмейда Гвимараеске үйленді және төрт балаға ие болды. 1958 жылы Корсикалық Паскаль Молинелли мен Танжерлік Саломон Гозальға қарсы Гвардия ди Финанца жүргізген тергеу кезінде темекі контрабандасы және қылмыстық бірлестік құру айыбымен тұтқындалды, олар сицилиялық топтарға темекі мен есірткінің ірі жеткізушілері ретінде көрсетілген. 1959 жылдың қаңтарында Югославияны жабдықтау мақсатында екі тонна темекі контрабандасы үшін қайтадан тұтқындалды.

Бірінші тұтқындалу

1963 жылы Чиакулли қырғынынан кейін, «Бірінші мафия соғысы» деп аталатын ішкі мафиялық қақтығыстың бір бөлігі ретінде, оны полиция іздестірді. Бұскетта Швейцарияға, Мексикаға, Канадаға, соңында АҚШ-қа қашып кетті. 1968 жылы итальян соты Чиакулли қырғынына байланысты екі кісі өлтіргені үшін Бұскеттаны қатысусыз соттады. 1970 жылдың 25 тамызында Бұскетта Нью-Йорктің Бруклин қаласында тұтқындалды, бірақ 1970 жылдың 4 желтоқсанында босатылды. 1971 жылдың 21 шілдесінде итальян полициясы оны тұтқындауға ордер шығарды. 1982 жылдың 11 қыркүйегінде Бұскеттаның бірінші әйелінен туған екі ұлы – Бенедетто мен Антонио жоғалып, қайта табылмады, бұл оның итальян билігімен ынтымақтасуына себеп болды. Одан кейін оның інісі Винченцо, күйеу баласы Джузеппе Генова, күйеу інісі Пьетро және төрт немере інісі – Доменико мен Бенедетто Бұскетта, Орацио мен Антонио Д’Амико қайтыс болды. Соғыс салдарынан Бұскеттаның көптеген одақтастары, соның ішінде Стефано Бонтаде де қаза тапты. Бұскетта 1983 жылдың 23 қазанында Бразилияның Сан-Паулу қаласында тағы да тұтқындалды. 1984 жылдың 28 маусымында Италияға экстрадицияланды, онда ол барбитураттарды ішіп, өзіне қол жұмсауға тырысты; бұл әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол мафиядан мүлдем көңілі қалғанын түсінді. Бұскетта антимафиялық судья Джованни Фальконемен сөйлесуді сұрады және «пентито» деп аталатын құпия хабаршы ретінде өмірін бастады.

Пентито

Бускетта Фальконеге 45 күн бойы, осы уақытқа дейін қатаң үнсіздік кодексінің салдарынан түсініксіз болған ақпаратты жеткізді. Бұл жағдай "Бускетта теоремасы" деп аталды. Ол сонымен қатар мафияға қатысу рәсімдерін де ашты. Бускетта Коза Ностраның саяси байланыстары туралы Фальконемен сөйлесуден бас тартты, себебі оның пікірінше, мемлекет мұндай ауқымды мәлімдемелерге дайын емес еді және бұл мәселеде өте жалпылама пікір білдірді. 1984 жылдың желтоқсан айында ол АҚШ-қа экстрадицияланды, онда үкіметтен жаңа жеке куәлігін, американдық азаматтығын алды және американдық мафияға қарсы жаңа мәліметтер беру үшін Куәгерлерді қорғау бағдарламасына қатыстырылды. 1985 жылы Нью-Йоркте өткен "Пицца байланысы" ісінде куәлік берді, онда Гаэтано Бадаламенти және басқа сицилиялық-американдық мафиозилер есірткі саудасымен айыпталды. 1986 жылы Палермода өткен тарихындағы ең ірі мафияға қарсы сот процесінде, "Макси процесінде" де куәлік берді. Фальконеге берген мәлімдемелерінің нәтижесінде Бускетта судьялар Фальконе мен Паоло Борселлиноға ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресте маңызды жетістіктерге қол жеткізуге көмектесті, нәтижесінде 475 мафия мүшесіне айып тағылды және 338 адам сотталды, ал үкімдер 1992 жылы күшіне енді. 1992 жылдың ортасында Фальконе мен Борселлиноны өлтірген бомбалық шабуылдардан кейін Бускетта Коза Ностраның бірнеше ай бұрын қаза тапқан Сальво Лима мен Джулио Андреоттиді ұйымның негізгі саяси байланыстары деп айыптады, сондай-ақ магистраттарға олардың саяси байланыстары туралы айтты; атап айтқанда, ол Лимамен 1950 жылдардың соңынан бері таныс екенін және онымен соңғы рет 1980 жылы кездескенін, сондай-ақ 1979 жылы журналист Мино Пекореллинің өлтірілуі Андреоттидің мүддесі үшін жасалғанын білгенін мәлімдеді. Бускетта Андреоттиге мафиямен байланысы және Пекореллиді өлтіруіне қатысы барлығы үшін өткен сот процесіндегі басты куәгерлердің бірі болды. 1999 жылы Андреотти Пекореллиді өлтіруге тапсырыс бергені туралы айыптан ақталды. Сотта Бускетта саясаткерлер мен мафияны байланыстыратын жасырын келісімдерді егжей-тегжейлі түсіндірді. Ол былай деді:
"Саясаткермен Коза Ностра байланыс жасайды деп ойламайсыз; оның орнына Коза Ностра мүшесі: «Осы президент менікі (è cosa mia) және сізге көмек қажет болса, маған жүгінуіңіз керек» дейді. Яғни, Коза Ностраның өкілі осы саясаткерге монополия құқығын ұстап тұрады. Мафиядағы әрбір отбасы басшысы өзін жақсы көрінетін адамды таңдайды. Бірінші кездесуде келісімге қол жеткізіледі деген ойдан қашықтатыңыз. Керісінше, кандидатқа барып: «Құрметті мырза, мен сізге қазір де, сайланғаннан кейін де осы және мынаны істей аламын, сіз бізді есіңізде ұстасаңыз жақсы болар еді» дейді. Кандидат жеңіске жетеді және ол бізге қайтарым беруі керек. «Бізге мұның қажеті бар, жасайсыз ба, жоқ па?» деп сұрайсыз. Саясаткер бірден түсінеді және әрекет етеді." 1993 жылы сот барысында мафия мүшесі Сальваторе Канцеми Бускеттаның екі ұлын өлімге ұрып өлтіргенін мойындады. Сот аяқталғаннан кейін Бускетта Канцемини құшақтап: «Сен бұйрықтан бас тарта алмадың. Мен сені кешіремін, себебі Коза Нострада болу не екенін білемін» деді.

Өлім

Бускетта 2000 жылдың 2 сәуірінде 71 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Өмірінің көп бөлігін АҚШ-тың Флорида штатында үшінші әйелімен және отбасымен жасырын өмір сүріп, жалған аттармен өткізді. Ол Флорида штатының Солтүстік Майами қаласында жалған атпен жерленді.

Танымал мәдениетте

1999 жылы "Үздік мәйіттер" фильмінде Ф. Мюррей Абрахам оның рөлін ойнады. 2007 жылы "Il Capo dei Capi" мини-сериалында Винсент Риотта оны сомдады. 2016 жылы итальяндық "Мафия тек жазда ғана өлтіреді" телесериалында Серджио Веспертино оның бейнесін жасады. 2019 жылы Марко Беллоккьо режиссерлік еткен "Сатқын" фильмінде Пьерфранческо Фавино оның рөлін ойнады, бұл фильм 2019 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма бұтағы" үшін күресті. Сондай-ақ 2019 жылы шыққан "Біздің әкеміз" Марк Франчетти мен Эндрю Майердің түсірген деректі фильмі, онда Бускеттаның үшінші әйелі мен тірі қалған балаларының куәліктері бар, олар "қарсы шарадан қорқып, әлі де анонимді өмір сүреді", деп бір рецензияда жазылған.