Сикст V: Рим Папасы және Контрреформация қайраткері

Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1585 жылдан 1590 жылға дейін. Папа Сикст V (13 желтоқсан 1521 – 27 тамыз 1590), шын аты Феличе Пьергентиль, 24 сәуір 1585 жылдан өліміне дейін, 1590 жылдың тамызында, Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Жастық шағында ол францискандықтар қатарына қосылып, ғалым және уағыздаушы ретінде өнерін көрсетті, сондай-ақ оны кардинал қылған Пьос V-тің қамқорлығын көрді. Кардинал ретінде ол кардинал Монтальто деп белгілі болды. Папа ретінде ол Римдегі жемқорлықты және заңсыздықтарды белсенді түрде жойды, сонымен қатар ежелгі ескерткіштерді қиратуға әкеп соққан, бірақ қазірге дейін дау тудырып келе жатқан, болашақты ойластыратын қайта құру бағдарламасын бастады. Бұл жұмыстардың шығындары ауыр салықтар есебінен өтелді, бұл көптеген адамдарға қиындықтар тудырды. Оның сыртқы саясаты аса амбициялық деп есептелді, сондықтан ол Англия королевасы Елизавета I және Франция королі Генрих IV-ті де шіркеуден шығарып салды. Ол Контрреформацияның маңызды тұлғасы ретінде танылады. Ол "Sixtus" понтификалық есімін алған соңғы папа.

Ерте өмір

Феличе Пьергентиль 1521 жылғы 13 желтоқсанда Папалық штаттардағы Гроттаммареде Франческо Пьергентильдің (Монтальто делле Марше қаласынан шыққан Перетто ди Монтальто деп те белгілі) және Мариана да Фронтильо отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Урбино герцогының зорлық-зомбылығынан қашып, Гроттаммареге паналап, онда бағбан болып жұмыс істеді. Феличе кейін 1551 жылы Перетти тегін қабылдады, ал кардинал болғанда "кардинал Монтальто" деп аталды (оның туған жеріне деген құрметін білдіру үшін).

Францискандар

9 жасында Феличе Монтальтоға оралып, ағасымен Сан-Франческо-дель-Фратте францискандық монастырына қосылды. 12 жасында Францискан орденінің жаңадан кірушісі ретінде қабылданды, 1535 жылы Fra Felice (Фриар Феликс) есімін алды, бірақ туған есімін сақтап қалды. Осы жылдан бастап философия және теологияны оқыды, орденнің түрлі монастырларында білім алды. 1544 жылдың қыркүйегінде Болоньядағы Францискан Магна Домусында оқуын аяқтады. Одан үш жыл бұрын диакондыққа бекітілген. Шамамен 1552 жылы Францискан орденінің қорғаушысы кардинал Родольфо Пио да Карпи, кардинал Гислиери (кейін Папа Пий V) және кардинал Караффа (кейін Папа Павел IV) оның қабілетін байқады, содан бері оның мансабы дамыды. Ол Венецияға Венециялық қасиетті инквизицияның бас инквизиторы ретінде, сондай-ақ Палаццетто Монтальто е Феличе деп аталған казиноға жіберілді. Бұл тазалау бағдарламасы тығырықтан арылуға көмектесіп, қаланың халқына жеңілдік әкелді. Дегенмен, осыдан кейін қоныс аударған римдіктер ашуға іш толды, және осы наразылық ғасырлар бойы сақталды, дейін Рим папасы Пий IX 1863 жылы салтанатты түрде ашылған Roma Termini теміржол станциясын салу туралы шешім қабылданды. Станция Вилла орнында салынды, ол қирауға тағдырланған еді. Кардинал Монтальтоның осы кезеңдегі тағы бір маңызды ісі – зерттеулері болды, оның нәтижесінде Амвросийдің еңбектері жарық көрді. Сан-Анжело көпірінде сатылатын қарбыздан гөрі, тік ілген бастар көп болды. Діни уадаларын бұзған дін қызметкерлері мен монахтар өлім жазасына кесілді. Содан кейін Сикст қаржыны жақсартуға кірісті. Офистерді сату, жаңа "Монти" құру және жаңа салықтар енгізу арқылы ол үлкен қаржылық қорын жинады, оны крест жорығы немесе қасиетті орынды қорғау сияқты белгілі бір жағдайларға сақтады. Сикст өзінің жинаған байлығымен мақтанды, бірақ оны жинау әдісі қаржылық тұрғыдан дұрыс емес еді: кейбір салықтар елді құлдыратты, ал айналымнан осыншама көп ақшаның алынып тасталуы қиындықтарға әкеп соқты. Папа жоспарларына шек қоймады және өзінің қысқа понтификатында көп нәрсеге қол жеткізді, бәрі де жоғары жылдамдықпен іске асырылды: Санкт-Петер шіркеуінің күмбезі аяқталды; Латерандағы Сан-Джованни базиликасындағы Сикст лоджиясы; Санта-Мария-Маджоредегі Презепе капелласы; Квириналь, Латеран және Ватикан сарайларына қосымшалар мен жөндеулер; төрт обелиск, соның ішінде Санкт-Петер алаңындағы обелиск; алты көшенің ашылуы; Септимий Северий акведугінің қалпына келтіруі ("Acqua Felice"); көптеген жолдар мен көпірлерден басқа, үлкен прогресс жасалды, көптеген жерлер қайта қалпына келтіріліп, ауыл шаруашылығы мен өндіріс үшін ашылды. Жоба оның өлімінен кейін тоқтатылды. Сикст ежелгі ескерткіштерді бағаламады, оларды қала құрылысы және христиандық бағдарламаларына шикізат ретінде пайдаланды: Траян бағанасы мен Марк Аврелий бағанасы (сол кезде Антонинус Пиус бағанасы деп жаңылысқан) С. Петр мен Пауылдың мүсіндері үшін тұғыр ретінде пайдаланылды; Капитолийдің Минервасы христиандық Римнің символына айналдырылды; Септимий Северийдің Септизодиумы құрылыс материалдары үшін бұзылды.

At the age of 9 years, Felice returned to Montalto to join his uncle in the Franciscan Convent of San Francesco delle Fratte. At the age of 12, he was initiated as a novice of the Franciscan Order, assuming the name of Fra Felice (Friar Felix) in 1535, maintaining his birth name. From this year, he started philosophical and theological studies, moving between different convents of the Order. He finally completed his studies in the Franciscan Magna Domus of Bologna on September 1544. Three years earlier he had been ordained as a deacon. About 1552 he was noticed by Cardinal Rodolfo Pio da Carpi, Protector of the Franciscan order, Cardinal Ghislieri (later Pope Pius V) and Cardinal Caraffa (later Pope Paul IV), and from that time his advancement was assured. He was sent to Venice as inquisitor general of the Venetian Holy Inquisition, and the casino, called the Palazzetto Montalto e Felice. This clearance programme was an undoubted gain in the relief it brought to the congestion of the crowded medieval city. Clearly, however, Romans displaced by it were furious, and resentment was still felt centuries later until the decision was taken to build Roma Termini railway station, inaugurated by Pope Pius IX in 1863, on the site of the Villa, which became doomed to destruction. Cardinal Montalto's other occupation at this period was with his studies, one of the fruits of which was an edition of the works of Ambrose. that there were more heads on spikes across the Ponte Sant'Angelo than melons for sale in the marketplace. And clergy and nuns were executed if they broke their vows of chastity. Next Sixtus set to work to repair the finances. By the sale of offices, the establishment of a new "Monti" and by levying new taxes, he accumulated a vast surplus, which he stored up against certain specified emergencies, such as a crusade or the defence of the Holy See. Sixtus prided himself upon his hoard, but the method by which it had been amassed was financially unsound: some of the taxes proved ruinous, and the withdrawal of so much money from circulation could not fail to cause distress. The Pope set no limit to his plans, and achieved much in his short pontificate, always carried through at top speed: the completion of the dome of St. Peter's; the loggia of Sixtus in the Basilica di San Giovanni in Laterano; the chapel of the Praesepe in Santa Maria Maggiore; additions or repairs to the Quirinal, Lateran and Vatican palaces; the erection of four obelisks, including that in Saint Peter's Square; the opening of six streets; the restoration of the aqueduct of Septimius Severus ("Acqua Felice");

Besides numerous roads and bridges, Good progress was made, with more than reclaimed and opened to agriculture and manufacture. The project was abandoned upon his death. Sixtus had no appreciation of antiquities, which were employed as raw material to serve his urbanistic and Christianising programs: Trajan's Column and the Column of Marcus Aurelius (at the time misidentified as the Column of Antoninus Pius) were made to serve as pedestals for the statues of SS Peter and Paul; the Minerva of the Capitol was converted into an emblem of Christian Rome; the Septizodium of Septimius Severus was demolished for its building materials.

Сикстин Вульгаты мен Септуагинта

1587 жылдың мамыр айында Сикстин Септуагинтасы V Сикстің қолдауымен жарық көрді.

1590 жылдың мамыр айында Сикстин Вульгатасы жарияланды. Бұл басылымға дейін Папа жаңа Библияның түпнұсқалығын жариялаған "Aeternus ille" бұйрығы шығарылды. Бұл бұйрықта "Трент соборы ұсынған бұл басылым түпнұсқа деп есептелуі, болашақта қайта басылған барлық басылымдар үшін одан үлгі алынуы және барлық көшірмелер осы басылыммен түзетілуі тиіс" делінген. "Бұл басылым 10 жыл бойы Ватиканнан басқа еш жерде қайта басылмауы керек еді, ал одан кейін кез келген басылым Ватикан басылымымен салыстырылуы керек, осылайша 'ешқандай ең кішкентай бөлшегі де өзгертілмеуі, қосылмауы немесе алынып тасталмауы' керек, әйтпесе 'ең жоғары экскоммуникация' жазасына кесіледі."

Консисториялар

Сикст V өзінің билігі кезінде сегіз консисторияда 33 кардинал тағайындады, олардың арасында оның шөбересі Алессандро Перетти ди Монтальто және оның болашақ ізбасары Ипполито Альдобрадини болды, ол кейін Папа Климент VIII атанды.

Қасиеттілер мен адалдар деп жариялау

Понтификаты барысында Сикст V Убальдеска Таччиниді (1587) мақұлданды және бір әулиені, Дидакус Алькаланы (1588 жылғы 10 шілдеде) қасиетті деп жариялады.

Рим Куриясы

1588 жылы Сикст V «Immensa Aeterni Dei» бұйрығын жариялап, осы бұйрық арқылы Рим Куриясын бөлімдерге қайта ұйымдастырды.

Сыртқы қатынастар

Сикст өзінің саяси қарым-қатынастарында түріктерді жою, Мысырды жаулап алу, Киелі қабірді Италияға тасымалдау және өзінің немере інісінің Франция тағына отыру сияқты фантастикалық амбицияларды көтерді. Ол өзін қиын жағдайда тапты: ол еретик княздер деп санағандардың жоспарларын қабылдай алмады, бірақ Испания королі Филипп II-ге сенімсіздікпен қарады және оның билігінің кеңеюіне қорқынышпен қарады. Сикст Франция тағының мұрагері Наварра королі Генрих III-ті қауымнан шығарып, Католик лигасына үлес қосты, бірақ Испания королі Филипп II-мен мәжбүрлі одақтастығына наразы болып, шығу жолын іздеді. Генрихтің жеңістері және оның католиктік дінге қайту мүмкіндігі Сикст V-нің үмітін көтерді, ал Филипп II өзінің тербелгіш одақтасына деген бақылауын күшейтуге бел буды. Папаның Генрихтің өкілімен жүргізген келіссөздері ашулы және қауіпті наразылықты тудырып, уәделердің орындалуын талап етті. Сикст 1590 жылғы 27 тамызда қайтыс болғанға дейін жалғандыққа барып, уақытты кешіктірді. Соңғысы бойынша, туылмаған баланың жаны жұмақтан айырылып қалуы мүмкін деген пікір қалыптасты. Сикст сондай-ақ 1586 жылы Римдегі заңға Ескі Келісімдегі зина жасағаны үшін өлім жазасын енгізуге тырысты. Бұл шара ақырында сәтсіз аяқталды.

Өлім және мұра

Сикст V 1590 жылы 27 тамызда безгекке шалып қайтыс болды. 24 тамызда папа қызбаға шалдығып, келесі күні ауруы күшейді. Өлім төсегінде жатқан Сикст V саяси билігіндегілер тарапынан жек көрілді, бірақ тарих оны ең маңызды папалардың бірі деп мойындады. Ол бір жағынан шаршаңқы, жалтақ, қатал және тәуелсіз болуы мүмкін еді. Екінші жағынан, ол үлкен идеяларға ашық болды және барлық күш-жігерімен, табандылықпен кез келген іске кіріседі, бұл көбінесе сәттілікке алып келді. Оның паптық кезінде зор жобалар мен үлкен жетістіктер орын алды. 1590 жылы қайтыс болғанға дейін бес жыл ішінде Сикст V шамамен 5000 қарақшыны жазалап өлтірді, бірақ Орталық Италияда тағы 27000-ы бостандыққа шықты деген қауесет болды. Ол Сикст есімін қолданған соңғы папа болды.