Скандинавиялық мифтік әулеттері: Инглингтер туралы деректер

Кіріспе

Мифологиялық швед патшалық әулеті

Йнглингтер – патшалар әулеті, бастапқыда Швецияда, кейін Норвегияда билеген және негізінен «Йнглингталь» поэмасы арқылы танымал болған. Бұл әулет «Беовульф» дастанында Скильфингтер (Ескі скандинав тілінде Skilfingar) деп те аталады. «Беовульф» және «Йнглингталь» VIII-X ғасырларда жазылған кезде, ақындар (scop және skald) тыңдаушыларының осы патшалар туралы көптеген мәліметтерге ие болуын күткен, бұл сілтемелердің мәнділігінен көрінеді. «Йнглингталь» және «Íslendingabók» сияқты дереккөздерге сәйкес, Норвегияның Оппланд аймағындағы Фейрхейр әулеті – Йнглингтердің тармағы болған (мұнда Йнглинг әулеттің атауы ретінде нақты қолданылады). Саксо Грамматикус Жеңімпаз Эрик, сондай-ақ қазіргі патшалық тізімдерде көбінесе басталатын оның ұрпақтары да Йнглингтерге жатқан деп санайды, бірақ бұл исландтық дереккөздермен келіспейді. Әулет Фрейр және Ньорд құдайларынан тарағанын мәлімдеген, ал басқа патшалар мифтік болған болуы мүмкін, ал кейбіреулері – шын мәнінде болған: әсіресе «Беовульф» пен скандинавиялық дереккөздерде аталған Эгил, Оттар, Але және Адил.

Аттар

Скандинавиялық дереккөздерде олар Ванахеймнің Йнгви Фрей ұрпақтары. Йнглинг – Фрей ұрпағы дегенді білдіреді, ал Саксо Грамматикустың «Gesta Danorum» еңбегінде олар Фрейдің ұлдары деп аталады. Бұл патшалардың бірнешеуі «Беовульф» дастанында кездеседі: Эадгильс (Адилс), Онела (Але) және Отер (Оттар Венделькрака), бірақ осында оларды Скильфингтер деп атайды (төмендегі «Беовульф» бөлімін қараңыз). 13 ғасырдағы исланд жазушысы Снорри Стурлусон «Скальдскапармал» атты еңбегінде бұл әулеттің құдай тегінен де төмен шығу тегі бар екенін айтады: Бір соғыс патшасы Скельфир деп аталды; және оның үйі Скильфингтер үйі деп аталады: оның туысы Шығыс жерінде. «Йнглинг сагасында» Снорри швед және фин патшалық отбасыларының арасындағы некелер туралы айтады. Эдданың «Скальдскапармал» бөлімінде ол Нордың үлкен немересі, патша Хафдан Ескі және оның тоғыз ұлы туралы айтады. Олар әртүрлі патшалық ұрпақтардың ата-бабалары, соның ішінде «Ингви, одан Инглингтер тараған». Оркнейнга сагасына сәйкес, Нор Норвегияның негізін қалады. Ол «Готландия, Квенланд және Финляндия» королі Форньотрдың тікелей ұрпағы болды. Дәстүрлі скандинавиялық шежірелерде біз Хафдан Ескіні Мордің Рангвальд Эйстинсон жарлының арғы атасы ретінде табамыз, ол Роллоның әкесі, норвегиялық дереккөздерде Генгу Хрольф деп аталады, Нормандияға негіз салған викинг жаулаушысы, Дюдо Сент-Квентин христиан дініне кіргеннен кейін Роберт есімін алған деп куәлік етеді. Ол сондай-ақ Руан графы Роу ретінде белгілі және Вильгельм Жеңімпаздың арғы атасының арғы атасының атасы болған. «Hversu Noregr byggðist» («Норвегия қалай құрылды») – бұл 14 ғасырдағы түрлі аңыз бойынша Норвегиялық ұрпақтардың шығу тегі туралы есеп. Ол да түпнұсқа фин билеушісі Форньотрдың ұрпақтарын Нор мен оның бауырлары Гои мен Гор арқылы іздейді; Нор бұл жерде Норвегияның епонимі және алғашқы ұлы патшасы, содан кейін Нордың ұрпақтары туралы мәліметтер береді. Бұл оқиға Оркнейнга сагасының басымен тығыз байланысты. «Шежірелер» сонымен қатар Скандинавия дәстүрінде әйгілі, бірақ Норвегияда жоқ көптеген батыр отбасылары финн-квендерінің тұқымынан шыққан, көбінесе Нордың немересі Үлкен Хафданнан тараған деп мәлімдейді. Содан кейін Хафданнан шыққан барлық дерлік ұрпақтар «барлық Норвегияның» алғашқы патшасы Харольд Пейрхаир тұлғасында қайтадан айналдырылады. Бұл ақпаратты басқа да көздер растайды. «Ættartölur» есебі Харальдтың патша ұрпақтарының шежіресімен Норвегияның Олаф IV-ге дейін аяқталады. Бұл есеп 1387 жылы жазылған, ал Норвегияның патшаларының тізімі осы Олафтан Харальдқа дейін. Скильфтің аты тағы бір себеппен пайда болуы мүмкін: Снорри Скильфтың ұлдары Эрик пен Альрикті осы скандинав тайпасының ата-бабалары деп сипаттаған. Упсалда тұратын патшалар Агняның өліміне дейін бүкіл швед иеліктерінің жоғары басшылары болды, содан кейін, бұрын айтылғандай, патшалық ағайындылардың (Алрек пен Эрик) арасында бөлінді. Сол уақыттан кейін патшалық билік пен билік әулеттердің тармақтарына таралып, олардың саны көбейе түсті. Кейбір патшалар орманды жерлерді алып тастап, оларды қоныстандырып, өздерінің аймақтарын кеңейтті.

In the Scandinavian sources they are the descendants of Yngvi Frey of Vanaheim. Yngling means descendant of Frey, and in the Gesta Danorum of Saxo Grammaticus they are called the sons of Frey. Several of these kings appear in Beowulf: Eadgils (Adils), Onela (Ale), and Ohthere (Ottar Vendelkråka), but here they are called Scylfings (see the Beowulf section below). In his Skáldskaparmál the 13th century Icelandic writer Snorri Sturluson hints at a less divine origin for this dynasty: One war king was named Skelfir; and his house is called the House of Skilfings: his kindred is in the Eastern Land. In Ynglinga Saga, Snorri discusses marriages between Swedish and Finnish royal families. In the Skáldskaparmál section of Edda, he discusses King Halfdan the Old, Nór's great grandson, and nine of his sons who are the forefathers of various royal lineages, including "Yngvi, from whom the Ynglings are descended". According to the Orkneyinga Saga, Nór founded Norway. He was a direct descendant of Fornjótr, the King of "Gotland, Kvenland and Finnland". In traditional Scandinavian lineages we find Halfdan the Old as the Great grandfather of Ragnvald Eysteinson Jarl of Møre, the father of Rollo, called Gengu Hrolf in Norse sources, the Viking conqueror who founded Normandy, who Dudo of Saint Quentin testifies took the name Robert after converting to Christianity. He is also known as Count Rou of Rouen, and is saidto have been William the Conqueror's great great great grandfather. Hversu Noregr byggðist ('How Norway was founded') is a 14th century account of the origin of various legendary Norwegian lineages. It too traces the descendants of the primeval Finnish ruler Fornjotr back through Nór and his siblings, Góí and Gór; Nór being here the eponym and first great king of Norway, and then gives details of the descendants of Nór and of his brother Gór in the following section known as the Ættartölur ('Genealogies', a. k. a. Fundinn Noregr, 'Founding of Norway'). The Hversu account is closely paralleled by the opening of the Orkneyinga saga. The 'genealogies' also claim that many heroic families famed in Scandinavian tradition but not located in Norway were of a Finn Kven stock, mostly sprung from Nór's great grandson Halfdan the Old. Almost all the lineages sprung from Halfdan are then shown to reconvert in the person of Harald Fairhair, the first king of "all Norway". This information can be confirmed in other sources. The 'Ættartölur' account ends to a genealogy of Harald's royal descendants down to Olaf IV of Norway with the statement that the account was written in 1387, and with a list of the kings of Norway from this Olaf back to Harald Fair hair. Another origin for the name skilfing is possible: Snorri described Erik and Alrik, the sons of Skjalf to be the de facto ancestors of this Norse clan. The kings who resided at Upsal had been the supreme chiefs over the whole Swedish dominions until the death of Agne, when, as before related, the kingdom came to be divided between brothers (Alrek and Erik). After that time the dominions and kingly powers were spread among the branches of the family as these increased; but some kings cleared great tracts of forest land, and settled them, and thereby increased their domains.

Швециядан Норвегияға

Снорри Стурлусонның айтуынша, әулет швед провинцияларын қоныстандыруға жетекшілік етті және провинциялардың патшалары ретінде орнықты, Уппсаладағы швед патшасының билігін мойындады, бірақ Инджальд ІІІ жаман билеуші және оның құлауымен әулет көбінесе қырылды. Аман қалған Олоф Третэлья норвегиялық тармақтың атасы болды.

Сызық

Беовульф 8–10 ғ. Ynglingatal 9-ғасырдың соңы Íslendingabók 12-ғасырдың басы Historia Norvegiæ 12-ғасырдың соңы Ynglinga saga 1225 ж. Норгр Гардн 1387 ж. Бурри Бурр Óðinn Ásakonungr Yngvi Tyrkjakonungr Ingi Freyr Njörðr Svíakonungr Neorth Njörðr Njörðr Freyr Freyir Yngvifreyr Freyr Fjǫlnir Fjölnir Fiolnir Fjölnir Fjölnir Sveigðir Sveigðir Swegthir Sveigðir Sveigðir Vanlandi Vanlandi Wanlanda Vanlandi Vanlandi Vísburr Visburr Wisbur Vísburr Vísburr Dómaldi Dómaldr Domald Dómaldi Dómaldi Dómarr Dómarr Domar Dómarr Dómarr Dyggvi Dyggvi Dyggui Dyggvi Dyggvi/Tryggvi Dagr spaki Dagr Dagr Dagr spaki Dagr Agni Alrekr Alricr Agni Agni Skjálfarbóndi Alrekr and Eiríkr Agni Hogni Alrekr and Eiríkr Alrekr Yngvi and Alfr Yngvi Ingialdr Yngvi and Álfr Yngvi Jǫrundr Jörundr Jorundr Jörundr and Eiríkr Jörmunfróði/Jörundr Aunn Aun inn gamli Auchun Aun hinn gamli Aunn inn gamli Ongenþeow Egill Egill Vendilkráka Eigil Vendilcraca Egill Tunnudólgr Egill Tunnadólgr Óttarr and Onela Óttarr Óttarr Ottarus Óttarr Vendilkráka Óttarr Vendilskráka Eadgils and Eanmund Aðils Aðísl at Uppsölum Adils/Athisl Aðils Aðils at Uppsölum Eysteinn Eysteinn Eustein Eysteinn Eysteinn Yngvarr Yngvarr Ynguar Yngvarr Yngvarr inn hári Ǫnundr Braut Önundr Broutonundr Brautönundr Braut Önundr Ingjaldr Ingjaldr inn illráði Ingialdr Ingjaldr hinn illráði Ingjaldr inn illráði Ólafr Óláfr trételgja Olavus tretelgia Óláfr trételgja Ólafr trételgja Halfdan Hálfdan hvítbeinn Upplendingakonungr Halfdan hwitbein Hálfdan hvítbeinn Hálfdan hvítbeinn Eysteinn Eustein Eysteinn Eysteinn Halfdan Halfdan Hálfdan hinn mildi Hálfdan inn mildi Guðrøðr Goðröðr Guthrodr Guðröðr veiðikonungr Guðröðr veiðikonungr Ólafr Óláfr Halfdan Niger Ólafr Hálfdan svarti Rǫgnvaldr heiðumhôr Helgi Haraldus Rögnvaldr heiðum hæra Haraldr inn hárfagri

Отбасылық ағашы

Бұл «Historia Norwegiæ», «Ynglinga saga», «Beowulf» және басқа көне скандинавиялық деректерге негізделген мифтік Йнглинг әулетінің шежіресі. Швеция патшаларының есімдері қалың әріппен белгіленген.

Беовульф

Ежелгі ағылшын тіліндегі "Беовульф" поэмасында "Сцильфинг" сөзі жеке түрінде екі рет және көпше түрінде екі рет кездеседі. Аллитерациялық мақсаттар үшін атауды кеңейтуге болады, мысалы, "Heathoscylfing" ("Соғыс Сцильфингі") түрі, ол жеке түрінде бір рет және көпше түрінде екі рет кездеседі. Аты жартылай жоғалған, бірақ "ela"мен аяқталатын бір Сцильфинг Хротгар мен Халганың қарындасына үйленген. Сцильфингтер қатарында Швеция королі Огентео және оның бағыныштысы Вигфлаф, Вейостанның ұлы есімдері аталады. Вигфлаф пен Вейостан Беовульф пен оның әкесі Эггтеоу да жатқан Вегмудингтер әулетіне жатады. Тағы бір кеңейтілген түрі – "helm Scylfinga". Бұл сөз тікелей "Сцильфингтердің шлемі" дегенді білдіреді; ол "Сцильфингтердің билеушісі" және "Сцильфингтердің қорғаушысы" мағынасын беретін кенинг. "Беовульф" ақыны оны Онгентхоудың ұлы Онелаға сілтеме жасағанда қолданады.

Осыдан

Skáldskaparmál-да Снорри Стурлусон Ежелгі Хафданның тоғыз ұлынан тұратын екінші тобы туралы айтады, олардан көптеген аңыздар таратылады, солардың бірі – Йнгви, Йнглинг әулетінің тегін бастарды деп есептеледі. Бірақ Skylfings немесе Skjöldungs осы ұлдардан тікелей туындамаған. Снорри одан әрі осы үш әулеттің атақты ұрпақтарының мысалдарын келтіріп, былай дейді: "Ильфингтер әулетінен Эйрик шешен (Eiríkr inn málspaki) шыққан". Бірақ Ильфингтер бұрын есімдері аталмаған. Содан кейін Хафданнан туындамаған төрт әулеттің төрт ата-бабасының есімдері тізіледі, олардың ішінде Йнгви мен Йнглингтер екінші рет кездеседі. Осы үзіндіде немесе оның бастапқы көзінде айқын шатасу немесе бұрмалаушылық бар. Төртінші әулет анықталады: Бір соғыс патшасы Скельфир деп аталған; оның үйі Скильфингтер үйі деп аталады: оның руы Шығыс аймағында. Шығыспен байланыс Швециямен байланысты болуы мүмкін, бірақ сөздің дұрыс болмауы Снорридің осы Скильфингтер туралы жазғаннан артық білмейтінін көрсетеді. Снорри сондай-ақ Скильфингті "патша" дегенге арналған кенинг ретінде келтіреді, және ол Skáldkskaparmál-дың кейбір нұсқаларында кездесетін thulur-да "қылыш" дегенге арналған кенинг ретінде де пайда болады.

Осыдан

Ættartǫlur, Hversu Noregr byggdist-ке байланысты, Skáldskaparmálдағы генеалогиялық бөлімдердің кеңейтілген нұсқасы болып табылады. Онда Халфдан Ескі және одан тараған әулеттер, сондай-ақ басқа да маңызды тектілер туралы мәліметтер көп көлемде келтіріледі. Бұл тізімде Халфданның ұлдарының арасында Йнглингтердің атасы Йнгви жоқ, оның орнына Скильфингтердің атасы Скельфир айтылады. Бұл, Beowulf-тағы швед Йнглингтері мен швед Сцилфингтерінің бұрынғы байланысын еске түсіруі мүмкін. Алайда, келесі шежіреде шведтік элементтер тікелей кездеспесе де, шведтік параллельдерге ұқсас жағдайлар бар, әсіресе төменде талқыланатын Алрек және Эйрик есімдері. Бұл мәліметтерде көптеген ерекшеліктер бар. Онда Скельфирдің Норвегияның оңтүстік-батысындағы, қазіргі Восс (Vörs) орналасқан солтүстік Хордаланд аймағының патшасы болғаны айтылады, бірақ Халфданның иелігі Норвегияның оңтүстік-шығысында болған. Скельфир Скьёльдтің (Skjǫldr) әкесі болды. Бұл мәліметтер Скельфир ұрпақтары Скильфинг немесе Скьёлдунг деп аталатынымен аяқталады, осылайша екі атаудың бір-бірімен байланысты екені көрсетіледі. Бірақ Скьёлдунгтер әдетте Дания патшаларының аңыздық әулеті болып саналады және Даниямен ешқандай байланыс көрсетілмейді. Шындығында, Ættartǫlur кейін Даниялық Скьёльдтің мүлдем басқа ұрпақтарын келтіреді, онда ол, басқа норвегиялық мәтіндердегідей, Одиннің ұлы ретінде көрсетіледі. Скьёльдтің Скефаның ұлы ретінде ағылшын дәстүрлерімен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл жағдайда да (кем дегенде Beowulf-та) байланыс Норвегияға емес, Дания мәселелеріне қатысты. Бұл норвегиялық Скьёльд, норвегиялық Скьёлдунгтардың атасы, Эйриктің әкесі, Алректің (Alrekr) әкесі, Skáldskaparmál-да Ylfing ретінде таныстырылған Эйриктің әкесі. Скандинавиялық мәтіндерде Эйрик Айтпақшы туралы осы екі дерек ғана кездеседі. Бірақ осы тұлға Саксо Грамматикустың Gesta Danorum кітабының 5-ші бөлімінде Ericus disertus ретінде маңызды рөл атқарады. Бұл Эрикус дизертус шынымен де норвегиялық, бірақ оның әкесінің аты Алрек емес, Regnerus pugilex, яғни Рагнар Чемпион. Gesta Danorum кейін Эрикус дизертусты Швецияның аңыздық патшасы Эрикпен байланыстыруға тырысады, ол Ynglinga saga және басқа да мәліметтерде Алрек есімді ағасы (әкесі емес) бар патша. Толығырақ Алрек және Эйрик туралы бөлімдерді қараңыз. Ynglinga saga-да швед патшалары Алрек пен Эйриктің анасы Скьелф деп аталады, бұл Скильфингтердің эпонимі болуы мүмкін. Ættartǫlur-ға қайта оралатын болсақ, онда Эйрик Айтпақшы Алректің, Викардың (Víkarr) және Ватнардың әкесі болып табылады. Бұл Викар - атақты Викар, Хёрдаленд патшасы, Старкад оны Одинге құрбандыққа шалған. Алректен Викарға, Ватнарға дейінгі ұрпақ тізбегі Hálfs saga ok Hálfsrekka ("Hálf және оның батырларының дастаны") кітабында да кездеседі. Алайда Gautreks saga Викардың мүлдем басқа ата-бабаларын және ұрпақтарын келтіреді. Викар туралы толық мәліметтерді қараңыз. Бұл шежіре шведтік Сцилфингтерге де, даниялық Скьёлдунгтарға да норвегиялық тегін жатқызу әрекеттеріне негізделген болуы мүмкін, сондай-ақ Саксоның норвегиялық Эрикус дезертус туралы есебімен байланысты болуы мүмкін. Егер осылай болса, онда ол Ættartǫlur-да кездесетін Скьёлдунгтар мен Инглингтердің стандартты шежірелерімен қарама-қайшы келетін материалды алып тастау үшін өңделіп түзетілген болуы мүмкін.

The Ættartǫlur connected to Hversu Noregr byggdist are a longer variant of the genealogical passages in the Skáldskaparmál, also speaking of Halfdan the Old and lineages descended from him and of other notable lineages, but in much greater detail. In this list of the sons of Halfdan, Yngvi the ancestor of the Ynglings is missing and Skelfir the ancestor of the Skilfings appears in his place. This might be a remembrance of an earlier identity or connection of the Swedish Ynglings and the Swedish Scylfings in Beowulf. But nothing in the following genealogy is necessarily Swedish though possible Swedish parallels do appear, particular the names Alrek and Eirík as discussed below. There are many oddities in this account. It claims Skelfir was king of Vörs (Vǫrs), modern Voss in northern Hordaland in southwestern Norway, but Halfdan's inheritance was in southeastern Norway. Skelfir was the father of Skjöld (Skjǫldr). The account ends by saying that lineage of Skelfir was called the Skilfing lineage or the Skjöldung lineage, seemingly identifying the two. But Skjöldungs are normally the legendary royal family of the rulers of Denmark and no connection with Denmark is made here. Indeed, the Ættartǫlur later twice gives a quite different list of descendants of the Danish Skjöld who is there made a son of Odin as commonly in Norse texts. Skjöld as son of Skelfir might be related to English traditions of Scyld being a son or descendant of Sceafa (as discussed under Sceafa), though here too (at least in Beowulf) the connection is to Danish matters, not to Norway. This Norwegian Skjöld, ancestor of the Norwegian Skjöldungs, is father of Eirík, father of Alrek (Alrekr), father of Eirík the Eloquent, whom the Skáldskaparmál presented as an Ylfing. These two mentions are the only occurrences of Eirík the Eloquent in Norse texts. But what seems to be the same figure appears prominently in book 5 of Saxo Grammaticus' Gesta Danorum as Ericus disertus. This Ericus disertus is indeed a Norwegian, but his father is not named Alrek but rather Regnerus pugilex, that is Ragnar the Champion. The Gesta Danorum then somewhat forcibly identifies Ericus disertus with Eirík, a legendary king of Sweden, a king who in the Ynglinga saga and elsewhere has an elder brother (rather than a father) named Alrek. See Alrek and Eirík for details. In the Ynglinga saga the mother of the Swedish kings Alrek and Eirík is named Skjálf, which might also be an eponym for Skilfing. Returning to the Ættartǫlur, there Eirík the Eloquent is father of Alrek, father of Víkar (Víkarr), father of Vatnar. This Víkar is the famous Víkar, king of Hördaland, who was sacrificed to Odin by Starkad. The chain of descent from Alrek to Víkar to Vatnar is also found in Hálfs saga ok Hálfsrekka ('The saga of Hálf and his heroes'). However Gautreks saga gives an entirely different ancestry and different descendants to Víkar. See Víkar for details. This genealogy may have been based on attempts to ascribe a Norwegian origin to both Swedish Scylfings and Danish Skjöldungs and also be related to Saxo's account of the Norwegian Ericus desertus. If so, as it stands, it has been edited to remove material that would obviously conflict with the standard genealogies of the Skjöldungs and Ynglings which also appear in the Ættartǫlur.

Әртүрлі жазу

Басқа ағылшынша жазылу түрлері: Eirík: Eirik ; Eirík the Eloquent: Eirik the Eloquent, Eiríkr the Wise in Speech ; Halfdan the Old: Hálfdan the Old ; Skjöld: Skjold, Skiold, Scyld ; Starkad: Starkath ; Víkar: Vikar ; Vörs: Vor.