Га́на Эйрвейз та́рихы: 1958–2004 жылдар (Ghana Airways tarihy: 1958–2004 jyldar)

Кіріспе

Гананың бұрынғы ұлттық әуе компаниясы, 1958–2004

қалыптасу жылдары

Ghana Airways компаниясы 1958 жылдың 4 шілдесінде Гана үкіметімен 400,000 фунт стерлингтік бастапқы капиталмен құрылды. Компания құрылған кезде, әуе компаниясы мен BOAC арасында жеті жылдық келісімге қол қойылды, онда BOAC қызметкерлері Аккраға жіберілді, ал Гана қызметкерлері әуе компаниясын басқару және пайдалануды өздеріне алу үшін оқытылды. Компания құрылғанға дейін BOAC және West African Airways Corporation Ганадан халықаралық рейстерге жауапты болды, Батыс Африкадан Лондонға дейін бірлескен рейстерді жүзеге асырды. Бастапқы операциялары үшін Ghana Airways компаниясы 1958 жылдың 16 шілдесінде Аккра – Лондон бағытында Boeing 377 Stratocruiser ұшағымен біріктірілген рейстерге қосылды, ұшақ Гана туымен және Ұлыбритания тасымалдаушысының бояуынан ең аз өзгешеленген түспен жұмыс істеді. 30 қыркүйекте West African Airways компаниясымен байланыс тоқтатылды, ал 1 қазанда олар бұрын WAAC ұсынған ішкі және аймақтық рейстерді орындауды бастады. Әуе компанияның алғашқы ұшағы, сонымен қатар Гана тәуелсіздік алғаннан бері тіркелген алғашқы ұшақ, 30 желтоқсанда жеткізілген de Havilland Heron болды. Әуе компанияның алғашқы жұмыс жылының соңында олар 28,000 АҚШ долларын таза пайдаға ие болды. 1959 жылы екінші Heron жеткізілді, ал 9 наурызда алғашқы Douglas DC 3 пайдалануға түсті. Лондонға рейстер 16 сәуірден бастап BOAC-тан жалданып алынған Bristol Britannia 102 ұшақтарымен жүзеге асырылды, бұл Stratocruiser рейстерінің азаюына және 31 тамызда Лондонға, Барселона арқылы соңғы рейстен кейін оның қызметтен шығарылуына әкелді. (BOAC-тың Stratocruiser рейстері 31 мамырда тоқтатылды.) 1959 жылдың соңында екі Britanniaға тапсырыс берілді және Конакриге рейстер ашылды. 1960 жылы 20 сәуірде үш Vickers Viscountқа тапсырыс берілді. Гана президенті Кваме Нкрума Батысқа тым жақын болды деп айыпталды, сондықтан ол кеңестік тараппен келісімге келді және 18 тамызда алты Ilyushin Il 18 ұшағына, әрқайсысы 670,000 фунт стерлингке тапсырыс берілді. 1960 жылғы таза пайда 462,000 АҚШ долларын құрады. 1961 жылдың 4 ақпанында Кано және Каир арқылы Бейрутке апталық Britannia рейсі ашылды, осылайша Ghana Airways Ливан астанасына қызмет көрсететін алғашқы Батыс Африка әуе компаниясы болды. 1961 жылдың 14 ақпанында Гана үкіметі BOAC-пен келісімге келді, олар әуе компаниядағы 40% үлесін 160,000 фунт стерлингке сатып алды. Төлем 15 ақпанда сэр Дункан Каммингке табысталды, ол сонымен бірге 1958 жылдың шілдесіне дейінгі басқаруға көмек көрсету шартын жаңартқан келісімшартқа қол қойды. Екінші Britannia жеткізілгеннен кейін, 1960 жылдың желтоқсанында жаңа турбовинттілер BOAC ұшақтарынан жалға алынған Лондонға бағытындағы рейстерді өздеріне алды. 1961 жылдың маусымында Ghana Airways алғашқы тоқталмайтын Аккра – Лондон әуе байланысын бастады, сонымен қатар Britannia ұшақтарын пайдаланды, ал шілдеде үкімет әуе компаниясы қайта ұйымдастырылатынын жариялады. 1961 жылдың қаңтарында берілген екі Boeing 707 ұшағына тапсырыс, сатып алуды қаржыландыру қиындықтарына байланысты тамыз айында тоқтатылды; 1961 жылы әуе компаниясы 800,000 АҚШ долларын жоғалтты. 1962 жылы әуе компания үш Viscount және қосымша екі Il 18 ұшағын алды, барлығы сегіз Ilyushin. 1962 жылдың 4 шілдесінде Акрадан Кумасиге, Тамалеге, Уагадугуға, Моптиге, Сегуге және Бамакоға апталық рейс Douglas DC 3 ұшағымен ашылды. 1963 жылдың қаңтарына қарай BOAC-пен байланыс жоққа шықты, өйткені British United Airways әуе компанияның Ұлыбританиядағы жалпы сату агенті міндеттерін қабылдады, ал Cunard Eagle әуе компаниясының ұшақтарына негізгі техникалық қызмет көрсетуге жауапты болды. Алайда, BOAC Heathrow әуежайындағы жолаушыларға қызмет көрсетуді жалғастырды. Осы уақытқа дейін әуе компания Акрадан Кумасиге, Такорадиге және Тамалеге ішкі рейстерді жүзеге асырды, ал Абиджанға, Бамакоға, Батурстқа, Конакриге, Дакарға, Фритаунға, Лагосқа және Монровияға аймақтық рейстерді жүзеге асырды. Әуе компанияның халықаралық бағыттар желісі Адис-Абеба, Бейрут, Каир, Хартум, Лондон, Рабат, Рим және Цюрих қалаларына ұшады. Олар әуе компанияның талаптарына толы емес екендігін анықтағаннан кейін, өзінің сегіз Іл-18-інің төртеуін Кеңес Одағына қайтарып берді. 1961 жылы хабарланғандай, Акра – Хартум бағытында үш ай жұмыс істегеннен кейін әуе компаниясы тек 12 жолаушыны тасымалдады. 1962 жылы әуе компания ұшақтарды аптасына 36 сағаттан артық емес уақытқа ұшып жүргені туралы хабарланды. Әуе компания 1963 жылдың қазанында Swissair компаниясымен Акра-Лондон бағытында Convair 990 ұшақтарын жалдау туралы келісімге келді. 1966 жылғы ақпандағы Нкрума режимі құлатылған төңкерістен кейін жаңа Ұлттық азаттық кеңесі (НАК) Нкруманың ашық сақтаған залалы бар бағыттарды Ghana Airways желісінен жоюға кірісті, бірақ НАК Нкруманың саяси мақсатта Ghana Airways рейстерін жүргізу саясатын жалғастырды, бірақ Мысыр президенті Гамаль Абдель Насердің Нкрумаға көрсеткен қолдауына байланысты Каирге рейстерді тоқтатуға мәжбүр болды.

Ghana Airways was founded on 4 July 1958, by the government of Ghana with start up capital of £400,000; the government holding a 60 per cent stake, with BOAC holding the remainder. When the company was founded, a seven year agreement between the airline and BOAC was signed, which saw BOAC personnel being seconded to Accra, and Ghanaian personnel being trained in order for them to take over management and operation of the airline. Prior to the foundation of the company, BOAC and West African Airways Corporation were responsible for international services from Ghana, operating pool services from West Africa to London. For their initial operations, Ghana Airways joined the pool services, when BOAC began operating the Accra–London route on 16 July 1958 with a Boeing 377 Stratocruiser, with the aircraft being operated with the Ghanaian flag and in a livery minimally adapted from that of the UK carrier. The airline's relationship with West African Airways ceased on 30 September, and on 1 October they began operating the domestic and regional flights formerly offered by WAAC. The airline's first aircraft, and hence the first aircraft to be registered in Ghana since the nation became independent, was a de Havilland Heron delivered on 30 December. At the end of the airline's first year of operation they had made a net profit of US$28,000. A second Heron was delivered to the airline in 1959, and on 9 March, the first Douglas DC 3 entered service. Flights to London employed Bristol Britannia 102s wet leased from BOAC from 16 April, leading to a reduction in Stratocruiser services and the retirement of the type after its final departure for London, via Barcelona, on 31 August. (BOAC's own Stratocruiser services on the route had ceased on 31 May.) By the end of 1959, an order for two Britannias was placed and a service to Conakry was introduced. In 1960 three Vickers Viscounts were ordered on 20 April. Ghanaian President Kwame Nkrumah was accused of being too aligned to the West, and hence he entered into agreements with the Soviets and on 18 August, six Ilyushin Il 18s, at a cost of £670,000 each, were ordered. Net profits for the year 1960 totalled US$462,000. A weekly Britannia service to Beirut, via Kano and Cairo, was inaugurated on 4 February 1961, making Ghana Airways the first West African airline to serve the Lebanese capital. On 14 February 1961, the Ghanaian government reached agreement with BOAC to buy the latter out of their 40% share in the airline, for a reported £160,000. The cheque was presented to Sir Duncan Cumming on 15 February, who at the same time signed a contract renewing the management assistance contract which dated back to July 1958. On delivery of the second Britannia, in December 1960 the new turboprops took over service from the wet leased BOAC aircraft on the airline's route to London. In June 1961, Ghana Airways commenced the first ever non stop Accra London air connection, also using Britannias, and in July the government announced that the airline would be reorganised. The order for two Boeing 707s, which had been placed in January 1961, was cancelled in August due to difficulties in financing the purchase; in 1961 the airline lost US$800,000. The airline took delivery of the three Viscounts and an additional two Il 18s in 1962, for a total of eight Ilyushins. A weekly flight from Accra to Kumasi, Tamale, Ouagadougou, Mopti, Ségou and Bamako was inaugurated on 4 July 1962 utilising a Douglas DC 3. By January 1963 the relationship with BOAC was almost nonexistent, as British United Airways took over general sales agent duties for the airline in the United Kingdom and Cunard Eagle was responsible for major maintenance on the airlines' aircraft. However, BOAC continued to provide passenger ground handling services for the airline at Heathrow Airport. By this time, the airline was operating domestic flights from Accra to Kumasi, Takoradi and Tamale, with regional flights being operated to Abidjan, Bamako, Bathurst, Conakry, Dakar, Freetown, Lagos and Monrovia. The airlines' international route network saw the airline flying to Addis Ababa, Beirut, Cairo, Khartoum, London, Rabat, Rome and Zürich. and they returned four of their eight Il 18s to the Soviet Union after determining that they were surplus to the airline's requirements. In 1961 it was reported that in three months of operation on the Accra–Khartoum route, the airline had carried only 12 revenue passengers. It was also reported in 1962 that the airline was only utilising the aircraft collectively for no more than 36 hours of flight time per week. The airline signed a lease agreement with Swissair in October 1963 for the wet lease operation of Convair 990 jetliners on the Accra London route. Following the February 1966 coup in which Nkrumah's regime was overthrown, the new National Liberation Council (NLC) took steps to eliminate loss making routes from the Ghana Airways network, which Nkrumah had kept open in order to show the Ghanaian flag. However, the NLC continued Nkrumah's policy of directing Ghana Airways to operate routes based upon politics, but forced the airline to stop operations to Cairo because of the support for Nkrumah given by Egyptian President Gamal Abdel Nasser.

Жоғалу жолына

Авиакомпания 1999 жылдың 25 наурызында South African Airways компаниясымен ынтымақтастық туралы келісімге келді, бұл екі авиакомпанияның Йоханнесбург пен Аккра арасындағы рейстерін күндізгіге жуық арттыруға, сондай-ақ Батыс және Шығыс Африкадан АҚШ-қа қызмет көрсетуді кеңейтуге мүмкіндік берді. Одақтастық аясында South African Airways компаниясы Дакарға рейстерді тоқтатып, АҚШ-қа бағытталған рейстерін Аккра арқылы жүргізді. Балтиморға рейстер 2000 жылдың шілдесінде басталды, бұл Мэриленд қаласын авиакомпания үшін АҚШ-тағы екінші бағытқа айналдырды. 2000 жылдың қарашасында Біріккен Араб Эмираттарының Дубай қаласына рейстер ашылды, сонымен қатар 30 жылдық үзілістен кейін Бейрутке рейстер қайта жаңартылды. Гамбиядағы Банджуль 2001 жылдың ақпанында Gambia International Airlines компаниясымен бірлесіп, Балтиморға рейстерді жүзеге асырып, Гамбия мен АҚШ арасындағы алғашқы тікелей рейстің басталуын белгіледі. Банжульдегі операциялар әрқашан тегіс жүрмейтін. 2002 жылдың қаңтарында Балтиморға баруға тиіс наразы жолаушылар тобы Банжуль халықаралық әуежайындағы авиакомпанияның DC-10 ұшағы мен кеңселерін өртеп жіберумен қорқытты, себебі авиакомпания оларды тастап кеткен. Жолаушыларға авиакомпания қызметкерлері 13 қаңтардағы рейстің Банжульге сағат 10:00-де келуі жоспарланғанын хабарлады, бірақ әуежайға келгеннен кейін ұшақ таңғы сағат 3:00-де келгенін және АҚШ-қа кеткенін естіді. Жолаушылардың сөзінше, Ghana Airways Банжульге толық ұшақпен келіп, Балтиморға ұшып кеткен. Әуежайдың өкілі 6 қаңтарда да осындай оқиға болғанын растады, нәтижесінде 40 жолаушы авиакомпания рейсімен Банжульге мерзімінен бұрын келгеннен кейін қиын жағдайға түсті. 2002 жылдың маусымында авиакомпанияның DC-10 ұшағы Хитроу әуежайында британдық кредитор авиакомпанияның 4 миллион фунт стерлингтік төленбеген қарызын өтеу үшін сот шешімі алғаннан кейін ұсталды. Ұстаудан кейін сол кездегі авиакомпания төрағасы Сэм Джона Гана әуе компаниясының 160 миллион АҚШ доллары қарызы бар екенін және оның аман қалуы үшін шетелдік серіктес қажет екенін мәлімдеді. Ол британдық кредитор авиакомпания 1 миллион АҚШ долларын төлегеннен кейін ұшақты босатқанын атап өтті. Гана үкіметі 2002 жылдың қыркүйегінде Nationwide Airlines компаниясымен келісімге келгенін жариялады, нәтижесінде Оңтүстік Африка авиакомпаниясы авиакомпанияның басқаруын өз қолына алып, оны Ghana Nationwide International Airlines деп қайта атады. Келісімнің шарты бойынша, Nationwide бәсекелес British Midland жеңіліске ұшырап, ұлттық авиакомпанияның қарыздары үшін жауапкершілікке тартылмады. 2003 жылдың ақпанында Жолдар және көлік министрі Ричард Анан үкімет Nationwide Airlines компаниясымен келісімнен бас тартқанын мәлімдеді. 2003 жылдың маусымында British Midland Гана үкіметімен Fly Ghana Limited құру туралы келісімге келді. Үкімет алтын үлеске ие болатын компания Ghana Airways-тен бөлек, белгісіз мерзімге жекелеген компания ретінде жұмыс істейтін болады, содан кейін екі компания да бірігіп, New Ghana Airways деп аталатын бір компанияға айналады. Жоспар бойынша British Midland Лондонға рейстер үшін Airbus A330 ұшағын, ал Нью-Йорк қаласына рейстер үшін қосымша A330 ұшағын жеткізуге тиіс еді. Сонымен қатар, British Midland авиакомпанияның өңірлік бағыттар желісінде Fokker 100 ұшағын пайдаланады, ал DC-10 авиакомпанияның екінші халықаралық бағыттарында қолданылады. 2004 жылдың шілдесінде АҚШ Көлік министрлігі авиакомпанияға қауіпсіз емес ұшақтарды жерге қою туралы бұйрықтарды елемегені және мерзімі өткен лицензиямен жұмыс істегені туралы тергеу жүргізіліп жатқандықтан, АҚШ-қа немесе одан рейстерді тоқтатуға тыйым салды. Нәтижесінде авиакомпания аптасына екі рет JFK халықаралық әуежайына және аптасына екі рет Балтимор-Вашингтон халықаралық әуежайына рейстерді жоюға мәжбүр болды. USDOT өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, авиакомпания 24 және 26 шілдеде Нью-Йорк пен Балтиморға рейстерде Федералдық авиация басқармасының жерге қоюға бұйрық берген ұшақты пайдаланған. Бұл тыйым Гана әуе компаниясының басқармасын үкімет тарапынан жұмыстан босатуға және авиакомпанияны толық бақылауға алуға әкелді. Президент әкімшілігінің басшысы Квадво Мпьяни ұлттық авиакомпанияға одан әрі зиян келтірудің алдын алу үшін бұл шаралар қажет екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ үкімет авиакомпанияны қайта құруды қамтамасыз ететінін айтты. Бұл мәлімдеме өткен аптада болған оқиғадан кейін жасалды, онда ашулы жолаушылар Гана әуе компаниясының ұшқышын Кокота халықаралық әуежайында кешіккен рейстерін күтіп, тұтқынға алды. Осы оқиғадан кейін президент Джон Куфуор авиакомпания және полиция өкілдерімен шұғыл отырыс өткізді. 2005 жылдың сәуір айында Ethiopian Airlines Гана әуе компаниясын аяққа тұрғызуға көмектесу үшін Аккрадағы үкіметпен келіссөздер жүргізіп жатқаны хабарланды, бұл келісім үкімет авиакомпанияда 25% үлеске ие болып, 40% Ethiopian ұлттық авиакомпаниясына және Ghana International Airlines-ке сатылатын болады. Қарыз төлемдерін төлей алмағандықтан және үкімет авиакомпанияға қосымша қаражат салудан бас тартқандықтан, Гана әуе компаниясы 2005 жылдың маусымында таратылды. 2008 жылдың желтоқсанында үкімет Гана әуе компаниясының бұрынғы қызметкерлеріне есімдік төлемдерді төлеу үшін таратушыға 2,25 миллион доллар бөлді. Бұл транш авиакомпанияның Гана қызметкерлеріне төленген жалпы соманы 7,8 миллион долларға жеткізді. Нигериялық әуе көлігі қызметкерлерінің ұлттық одағы төлемдерге наразылық білдірді, Гана қызметкерлері толық төлем алғанда, Нигерия қызметкерлері өздеріне тиесілі соманың 14% ғана алғанын мәлімдеді. Одақ сондай-ақ авиакомпанияның Лагос кеңсесінен қаражат Гананың Абужадағы жоғары комиссары кеңсесін қаржыландыру үшін пайдаланылғанын мәлімдеді.

The airline inked a co operation agreement with South African Airways on 25 March 1999, which would see the two airlines increasing flights to near daily between Johannesburg and Accra, in addition to offering more services between West and East Africa to the United States. As part of the alliance, South African Airways ceased flights to Dakar in order to route their flights to the United States via Accra. Flights to Baltimore commenced in July 2000, with the Maryland city becoming the second United States destination for the airline. Flights to Dubai in the United Arab Emirates were inaugurated in November 2000, along with the re introduction of flights to Beirut, after a thirty year hiatus. Banjul in The Gambia was added to the route network in February 2001 in conjunction with Gambia International Airlines, with flights continuing to Baltimore, marking the first direct service between The Gambia and the United States. Operations to Banjul did not always operate smoothly. In January 2002 a group of disgruntled passengers due to travel to Baltimore threatened to burn the airlines' DC 10 and offices at Banjul International Airport after being stranded by the airline. The passengers were informed by employees of the airline that their 13 January flight was scheduled to arrive in Banjul at 10:00 am, however, upon arrival at the airport they were informed that their aircraft had arrived at 3:00 am and had already left for the United States. According to the passengers, Ghana Airways had flown a full aircraft into Banjul and had left for Baltimore. An official at the airport confirmed that a similar incident occurred on 6 January, after 40 passengers were stranded by the airline after the flight arrived in Banjul ahead of schedule. One of the airlines' DC 10s was seized at Heathrow Airport in June 2002, after a British creditor of the airline got a legal judgement in order to recoup some £4 million in unpaid debts. After the seizure, Sam Jonah, then airline chairman, stated that Ghana Airways was some US$160 million in debt, and the airline would require a foreign partner if it were to survive. He also noted that the British creditor released the aircraft after the airline paid US$1 million. The Ghanaian government announced in September 2002 that it had signed a deal with Nationwide Airlines which would see the South African airline taking over the management of the airline, which would have been renamed Ghana Nationwide International Airlines. Nationwide, which beat out rival British Midland, as part of the deal would not take on liabilities for the debts of the national airline. In February 2003, Richard Anane, the Minister of Roads and Transport, announced that the government had withdrawn from the deal with Nationwide Airlines. It was announced in June 2003 that British Midland had entered into an agreement with the Ghanaian government for the creation of Fly Ghana Limited. The company, of which the government would hold a golden share, would operate for an indeterminate period as a separate entity to Ghana Airways, at which time both companies would be merged into a single company to potentially be named New Ghana Airways. Under the plan, British Midland would supply to the airline an Airbus A330 for use on flights to London, with an additional A330 being utilised on flights to New York City. Additionally, British Midland would operate a Fokker 100 on the airline's regional route network, with the DC 10 being deployed on the airline's secondary international routes. In July 2004, the United States Department of Transportation banned the airline from operating flights into or out of the United States, whilst investigations were underway that the airline had ignored orders relating to the grounding of unsafe aircraft, and that the airline had been operating on an out of date licence. As a result, the airline was forced to cancel two weekly flights to JFK International Airport and two weekly flights to Baltimore–Washington International Airport. According to the spokesman of the USDOT, the airline had utilised an aircraft which the Federal Aviation Administration had ordered to be grounded on flights to New York City and Baltimore on 24 and 26 July, respectively. The banning led to the Ghana Airways board being sacked by the government, and the government taking over full control of the airline. Kwadwo Mpiani, the Presidential Chief of Staff, stated that the measures were necessary in order to prevent further damage coming to the national airline. He also stated that the government would insure that the airline would be turned around. The comments followed on from an incident the week previous when angry passengers took a Ghana Airways pilot hostage at Kokota International Airport, after they had waited for some days for their flights on the airline. In the aftermath of the incident, President John Kufuor held emergency meetings with officials from the airline and police. It was reported in April 2005 that Ethiopian Airlines was negotiating with the government in Accra to help keep Ghana Airways afloat, in a deal which would have seen the government keeping a 25% share in the airline, with 40% being sold off to the Ethiopian national airline and Ghana International Airlines. Unable to keep up with its debt repayments, and due to the government refusal to pump more money into the airline, Ghana Airways was liquidated in June 2005. In December 2008, the government released some $2.25 million to the liquidator to pay the final instalment in severance claims to ex employees of Ghana Airways. This tranche brought the total amount paid out to Ghanaian employees of the airline to some $7.8 million. The Nigerian National Union of Air Transport Employees decried the payouts, claiming that Nigerian employees of the airline had only received 14% of their entitlements, whilst Ghanaian employees received their full entitlements. The Union also claimed that funds from the Lagos office of the airline were used to fund the office of the Ghanaian High Commission in Abuja.

Қайта бастау

2020 жылы Гана үкіметі Ghana Airways әуекомпаниясын қайта іске қосу мақсатында EgyptAir компаниясымен өзара түсіністік меморандумына (МТМ) қол қойғанын жариялады. Әуекомпания бұрынғы Ghana Airways қызметкерлерін қайта жұмысқа алып, 3 Boeing 787 Dreamliner ұшағын қабылдайтын болады. Доктор Чарльз Верако Бробби жаңа әуекомпанияның төрағасы болып тағайындалды, ал Egyptair және Boeing техникалық қолдау көрсетеді.

Солтүстік Америка

Нью-Йорк қаласы Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайы

Апаттар мен оқиғалар

1969 жылы 24 сәуірде Дуглас C 47A Skytrain (тіркелген 9G AAF) Такоради әуежайына қонуға дайындалып келе жатып, екі қозғалтқышы мен қуатын жоғалтты. Капитан Дэвид Тейт ұшақты шатқалдан ауырып, жүгері егістігіне құлатты. 33 жолаушы мен экипаждың ішінде, британдық азамат, А. Ланг ЛТД фирмасының қызметкері Moss мырза қаза тапты. Ұшақ Акра қаласындағы Котока әуежайынан ішкі рейсте ұшқан. 1997 жылдың 12 сәуірінде McDonnell Douglas DC 9 51 (тіркелген 9G ACM) қонуға әрекеттенген кезде Феликс Хупфуэ Бойни халықаралық әуежайының ұшу-қону жолағынан сығылып кетті. Ұшақтың қону шассисі құлап, жолдан шығып кетті. Барлық 97 жолаушы мен 7 экипаж мүшесі аман қалды. Ұшақ жөндеуге келмейтіндей зақымданып, жарамсыз деп танылды.