Кіріспе

Католик шіркеуінің экуменикалық кеңесі (1311–1312 жж.)

Виенне кеңесі – Католик шіркеуінің он бесінші экуменикалық кеңесі. 1311 және 1312 жылдар аралығында Францияның Виенне қаласында өткен. Оның маңызды актілерінің бірі – Францияның IV Филиппінің ықпалымен Тамплиерлер орденіне папалық қолдауды кері қайтару болды. Кеңес әрекет ету жолын анықтай алмағандықтан, мәселені кейінге қалдырды. 1312 жылдың наурыз айында Филипп келді және кеңеске, сондай-ақ Климентке қысым көрсетті. Климент Тамплиерлер орденін таратуға, олардың жерлерін конфискациялауға және оларды еретиктер деп жариялауға қатысты папалық бұйрықтарды шығарды. Шіркеу реформасы францискандықтарға қатысты шешімде көрінді, ол абаттарға өз ережесін қалай түсіндіруге болатынын өздері шешуге мүмкіндік берді. Германияның бегиналары мен бегардтары еретиктер деп айыпталды, ал кеңес дін қызметкерлері үшін некеге тұру, бойдақтық бұзу, зорлау, адалсыздық, зина және инцестті тыйым салды. Кеңес крест жорығын ұйымдастыру мүмкіндігін қарастырды, Арагонның II Джеймсі мен Кипрдің II Генрихін тыңдағаннан кейін Францияның Филиппін басшы етіп тағайындау туралы шешім қабылдады. Филипптің ықпалымен Климент Пьетро Анжельерионды қасиетті деп жариялады, бірақ оның Селестин V папалық лауазымын пайдаланбауға тырысты. Кеңестің соңғы шешімі – грек, еврей, арамей және араб тілдері бойынша университет кафедраларын құру болды.

Өмірбаян

Храмгерлер – Иерусалимге қажылық сапар жасаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін 12 ғасырда құрылған әскери орден. Келесі ғасырларда орденнің күші мен байлығы артты. 14 ғасырдың басында Францияның Филипп IV Англиямен соғысын жалғастыру үшін қаржыға зор мұқтаж болды, сондай-ақ ол Темплиерлердің Ұлы Мастері Жак Де Моледі сыбайлас жемқорлық және дінге қарсылықта айыптады. 13 қазан 1307 жылы Филипп француз Темплиерлерін тұтқындап, дінге қарсылықпен айыптады және олар өз кінәларын мойындағанша азаптады. Бұл күштеп алынған мойындаулар Филиппті Темплиерлерден алған қарыздарын қайтару міндетінен босатты және Франциядағы Темплиерлердің мүліктерін тәркілеуге мүмкіндік берді. Темплиерлердің тұтқындалуы, Колонна кардиналдарының және Филипп IV-нің Папа Бонифаций VIII-ге қарсылығы Климент V-ті жалпы кеңес шақыруға ықпал етті. Вена орнының бейтараптығы жетіспегендігі үшін (Филипп бақылауында болғандықтан) сынға ұшырағанына қарамастан, Климент оны кеңес өткізу орны ретінде таңдады.

Кеңес

Папа Климент V 1308 жылғы 12 тамызда Faciens misericordiam және Regnans in coelis бұйрықтарын шығарып, Кеңесті шақырып жинады. Кеңестің ашылуы кейінгіге қалдырылды, бұл Темплиерлерге оларға тағылған айыптамаларға жауап беру үшін келуге мүмкіндік берді және ол 1311 жылғы 16 қазанда ғана өтті. Regnans in coelis шамамен 500 дін қызметкеріне, прелаттарға, әскери ордендердің магистрлеріне және приорына жіберілді. Кеңеске жиырма кардинал, төрт патриарх, шамамен жүз архиепископ және епископ, сондай-ақ бірнеше абаттар мен приорлар қатысты. Сицилия, Венгрия, Богемия, Кипр және Скандинавия билеушілері, сондай-ақ Франция, Англия және Иберия түбегінің патшалары шақырылған. Филипп IV Темплиерлерге қарсы кеңеске қысым көрсету үшін келесі көктемде келді, басқа патшалар келген жоқ.

Темплирлер

Кеңестің күн тәртібіндегі басты мәселе – Тамплиерлер орденінің өзі ғана емес, сонымен қатар “оның жерлері”, бұл мүлікті одан әрі тәркілеу ұсынылып отырғанын көрсетеді. Бұдан өзге, күн тәртібінде архиепископтар мен прелаттар да шақырылып, Шіркеу өмірін жақсарту жөніндегі ұсыныстарын беруге міндеттелді. Тамплиерлерге арнайы хабарламалар жіберіліп, оларға Кеңеске лайықты қорғаушылар (defensores) жіберуді тапсырды. Орденнің Ұлы Мастері Жак де Моле және басқалары да жеке қатысуға бұйрық алды. Алайда Моле Парижге қамауға алынып, басқа тамплиерлердің соттары да жүріп жатқан еді. Кеңес кардиналдардың көпшілігі және Кеңес мүшелерінің көбі Тамплиерлер орденіне өзін-өзі қорғау құқығы берілуі керек деген пікірде болды. Сонымен қатар, Филипп айыптаған ерестің дәлелдері әлі жеткіліксіз деп санайтын. Сондықтан Тамплиерлер тақырыбын талқылау уақытша тоқтатылды. 1312 жылдың ақпан айында Филипп IV-тің елшілері Папамен Кеңессіз келіссөздер жүргізді, ал Филипп Лионда Папа мен Кеңеске Тамплиерлер мәселесі бойынша қосымша қысым көрсету үшін жиылыс өткізді. Филипп IV 20 наурызда Виенне келді. Климент Тамплиерлер орденін заңдық жолмен емес, Шіркеутің жалпы игілігі мен Апостолдық жарлық (per modum provisionis seu ordinationis apostolicae) арқылы таратуға мәжбүр болды. Содан кейін Папа кардиналдар комиссиясына (мақұлдау үшін) 22 наурыз 1312 жылғы Vox in excelso (“Жоғарыдан келген дауыс”) атты Тамплиерлерді тарату туралы бұйрық қағазын ұсынды. Кеңес Францияның Филипп IV-ін қанағаттандыру үшін Тамплиерлерді айыптап, Франциядағы олардың мүлкін оған берді. Арагон королі Джеймс II-нің өкілдері Арагондағы Тамплиерлердің мүлкін Калатрава орденіне беруді талап етті. 2 және 16 мамырдағы Ad providam бұйрық қағаздары Тамплиерлердің мүлкін тәркіледі. Тамплиерлердің тағдыры 6 мамырдағы бұйрық қағазымен шешілді. 18 желтоқсан 1312 жылғы, 31 желтоқсан 1312 жылғы және 13 қаңтар 1313 жылғы бұйрық қағаздарында Климент V Тамплиерлердің мүлкінің басқа да мәселелерін қарастырды.

Дін реформасы

Собор шіркеудің дін қызметкерлерінің некелесуіне тыйым салу дәстүрін канондық құқыққа енгізді. Бұл тыйымға бойын бұрмалау, зорлау, бой бермеу, адалдықты бұзу және туысқандық қатынас сияқты құқық бұзушылықтар үшін жазалар да кірді. Кез келген дін қызметкері канондық құқықты бұзса, ол қызметтен алынып, оның некесі жарамсыз деп жарияланды.

Францискандар билігі

Кеңеске дейін Флоренциядағы Санта-Крочедегі бұрынғы монах Убертино да Касале, тек аз ғана бауырластар Киелі Франциск ережесін сақтағанын айтып, наразылық білдірді. Осы бауырластар "руханилар" деп аталды. Кеңеске келген соң, Касалелік Убертино қорғаған руханилар, францискан орденін басқаратын адамдардың қарсылығына ұшырады. Кеңестің соңғы отырысында Климент Exivi de paradiso паптық бұйрығын жариялады, ол бұрынғы Exiit qui seminat бұйрығын күшейтіп, шарап пен астық жинау мәселесін сол монастырьдың әкіміне шешуге берді.

Бегиналарды тарату

1312 жылы Собор мен Клименттің "Ad nostrum qui" атты папалық бұйрығы бегиндар мен бегардтар қозғалысын – жартылай монастырьдық қауымда өмір сүрген мирян ерлер мен әйелдер тобын – еретик деп айыптады. Собордың мәлімдемесіне сәйкес, бұл қозғалыстың мүшелері "Бос Рух" антиномиялық ересіне байланысты еретиктер деп танылды. Собор шешімінен кейін бегардтар мен бегиналар еретиктер ретінде өртелу жағдайлары болды.

Крестовый жорық және Филип IV ант

Сонымен қатар, Кеңес аясында крест жорығы талқыланды. Арагон патшасының өкілдері мұсылмандық Гранада қаласына шабуыл жасағысы келді. Жауап ретінде, папаның вице-канцлері Арагон делегаттарына каталондықтардың, қазір Фива мен Афинада орналасқан, Киликияның әрмен патшалығы арқылы қасиетті жердегі мұсылмандарға шабуыл жасау керектігін ұсынды. Кипр патшасы Генрих II-нің елшілері Мысырға шабуыл жасаумен бірге теңіз блокадасын ұсынды. 1312 жылғы 3 сәуірде Филип IV келесі алты жыл ішінде крест жорығына қатысуға кеңеске ант берді. Алайда Климент бұл жорықты бір жылдың ішінде бастауды талап етіп, оның жетекшісі ретінде Филипті тағайындады. Филипп 1314 жылғы 29 қарашада қайтыс болды, бірақ шіркеу белгілеген кресттік алым Франция королі Карл IV билік еткен кезеңде жұмсалды.

Университет кафедралары

Кеңес Авиньон, Париж, Оксфорд, Болонья және Саламанка университеттерінде грек, еврей, арамей және араб тілдерінен оқыту үшін кафедралар (профессорлық лауазымдар) құруға қаулы шығарды, бірақ араб тілі кафедралары іс жүзінде ашылмады. Арагон елшілері әр адамға Евангелиені уағыздау мақсатында түрлі тілдерді оқытуға лайықты жағдай жасауды талап етті.

Питер ди Мурронның қасиетті деп жариялануы

Папа Селестин V (Пьетро Ангельерио) қасиеттілік мәселесі Кеңес қарауына ұсынылды. Кардиналдар арасында оны қасиетті деп жариялау туралы пікір таласы болды; Колонна тобы оның қасиеттілікке ие екенін жақтады, ал Каэтера тобы қарсылық білдірді. Климент бұл мәселені зерттеу үшін Рим Папасы кеңсесінен тыс дін қызметкерлерінен комиссия құрды. Комиссия баяндамасын аяқтағаннан кейін де Климент Ангельерионы қасиетті деп жариялауға күдікпен қарады, бірақ Филипп IV-нің ықпалы мәселені шешуге оны мәжбүр етті. Климент Пьетро Ангельерионы қасиетті деп жариялау үшін екі жыл күтті. Климент қасиетті атау ретінде оның туған есімін, Селестин V папалық атын емес, пайдаланды, Капетия әулетінің ықпалына толығымен бағынудан бас тартқандықтан.

Салдары

Кеңес 1312 жылғы 6 мамырда аяқталды. Париждік жылнамашы Иоанн Сент-Виктор: "Көптеген адамдар кеңес ақша жымқыру мақсатымен құрылған деді" деді. Француздардың шіркеу іерархиясының ең жоғары деңгейлеріне өрлеуі осы Кеңесте анық көрінді. Фридберг басылымындағы Corpus Iuris Canonici бойынша, Клименттің барлық декреттері Виендегі кеңесте қабылданды. Дегенмен, Иоанн XXII-нің алғы сөзінде Климент Виендегі жиынға дейін және кейін дайындалған декреттерді біріктіргені айтылады. 1312 жылы Климент сол кезде дайындалып жатқан кеңестің жаңа редакциясын күтіп, Виендегі декреттердің сол кезде айналымда болған көшірмелерін қайтарып алуға немесе өртеуге бұйрық берді. Соңғы редакциясы 1314 жылдың наурыз айында бекітілді, бірақ Клименттің қайтысы жаңа көшірмелердің таралуын тоқтатты.