Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеме түрі
Type of ship
Ядролық қуатты мұз бұзғыш – кеме қозғалтқышы үшін қуат өндіретін бортындағы ядролық электр станциясы бар мұз бұзғыш. Ядролық қуатты мұз бұзғыштардың пайдалануы дизельдік аналогтарына қарағанда қымбатқа түсетінімен, олар бірқатар артықшылықтар ұсынады, әсіресе Солтүстік теңіз жолындағы мұзды бұзумен байланысты жоғары қуат талаптары, Сібір жағалауындағы шектеулі отын құю инфрақұрылымы және қажетті төзімділік дизельдік мұз бұзғыштардың жұмысын қиындатады. 2023 жылға дейін Ресей ядролық қуатты мұз бұзғыштарды құрып, пайдаланатын жалғыз ел болып табылады, ол Кеңес кезеңінен бері Солтүстік теңіз жолы және Ресейдің Арктикадағы бекіністері арқылы жүк тасымалына көмектесу үшін бірнеше мұндай кемелерді салған.
A nuclear powered icebreaker is an icebreaker with an onboard nuclear power plant that produces power for the vessel's propulsion system. Although more expensive to operate, nuclear powered icebreakers provide a number of advantages over their diesel powered counterparts, especially along the Northern Sea Route where heavy power demand associated with icebreaking, limited refueling infrastructure along the Siberian coast, and endurance required make diesel powered icebreaker operations challenging. As of 2023, Russia is the only country that builds and operates nuclear powered icebreakers, having built a number of such vessels to aid shipping along the Northern Sea Route and Russian arctic outposts since the Soviet era.
Ядролық қуатты мұз бұзатын кемелер тарихы
Бірінші ядролық мұз сындыратын кеме – советтік «Ленин» болды, ол 1957 жылы әлемдегі алғашқы ядролық қуатпен жүретін су үстіндегі кеме және алғашқы азаматтық ядролық кеме ретінде қолданысқа енгізілді. Ядролық энергиямен жұмыс істейтін тәжірибелік кеме 1959 жылы Солтүстік теңіз жолында мұз сындыру жұмыстарын бастады және 1989 жылға дейін осы қызметті атқарды. 1967 жылдан 1971 жылға дейін «Ленин» жаңартылып, осы процесте жаңа мүмкіндіктер енгізілді. Екінші буынның ядролық қуатпен жұмыс істейтін мұз сындыратын кемелері, «Арктика» класы (10520 және 10521 жобалары), жақсартылған реактор конструкциясын және турбоэлектрлік жетегін пайдаланып, мұз сындыру өнімділігін едәуір арттырды. Осының арқасында кемелер Солтүстік теңіз жолында жыл бойы мұз сындыру қызметін атқаруға және Арктика мұхитында саяхаттар жасауға мүмкіндік алды. Сибирь жағалауындағы табиғи газ кен орындарын зерттеу күшейгенде, Мурманск кеме компаниясы (MSCO) қазіргі «Арктика» класының жағалаудағы ағыс суларында жұмыс істеуі қиын екенін анықтады. Бұл кемшілікті жою үшін олар Финляндиядағы Wärtsilä Marine Helsinki кеме жасаушылығынан екі аз сусыру тереңдігі бар мұз сындыратын кемеге тапсырыс берді және олардың ядролық электр станцияларын Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Балтық кеме жасаушылығында орнатты. 1980 жылдардың соңында «Айсберг» орталық конструкторлық бюросы «Арктика» және «Таймыр» класс кемелерін алмастыру үшін жаңа жобаларды әзірлеуді бастады. Бағдарламада дизельдік қозғалтқыштармен жұмыс істейтін кішігірім қосалқы мұз сындыратын кемелерден бастап, екі ядролық қуатты мұз сындыратын кемеге дейін, 60 мегаватттық «желілік мұз сындыратын кеме» (LK 60Ya) және 110 мегаватттық «мұз сындыратын кеме» (LK 110Ya) түрлері қарастырылды. LK 60Ya 22220 жобасы ретінде іске асырылды, оның біріншісі 2013 жылы салынды және 2020 жылы пайдалануға берілді. 22220 жобасы «Арктика» класына ұқсас болғанымен, екі сусыру тереңдігіне ие кеме болып табылады, бұл оған «Арктика» және «Таймыр» класс кемелерінің екеуінің де қызметін атқаруға мүмкіндік берді. LK 110Ya типіндегі алғашқы мұз сындыратын кеме, 10510 жобасы ретінде іске асырылды, 2021 жылы салынды. «Россия» кемесі құрылысын аяқтағаннан кейін әлемдегі ең ірі ядролық мұз сындыратын кеме болады. Ресей тарихи тұрғыдан ядролық қуатпен жұмыс істейтін мұз сындыратын кемелерді құрастырып, пайдаланудағы жалғыз ел болғанымен, басқа бірнеше елдер де осы салада қызығушылық танытты. 2019 жылы Қытай 22220 жобасына ұқсас ядролық қуатпен жұмыс істейтін мұз сындыратын кеме салу жоспарларын жариялады. 2023 жылдың қазіргі кезенінде бұл жоба бойынша құрылыс жұмыстары әлі басталған жоқ.
The first nuclear icebreaker was the Soviet vessel Lenin, which was launched in 1957 as the world’s first nuclear powered surface vessel and the first civilian operated nuclear vessel. An experimental nuclear powered vessel, Lenin began icebreaking service along the Northern Sea Route in 1959 and continued to do so until 1989. From 1967 to 1971 Lenin was refurbished, with new capabilities developed in the process. The second generation nuclear powered icebreakers, Arktika class (Project 10520 and 10521), utilized an improved reactor design and turbo electric propulsion train to deliver significantly improved icebreaking performance, allowing the vessels to provide year round icebreaking service along the Northern Sea Route and conduct voyages into the Arctic Ocean. As natural gas exploration increased along the Siberian coast, the Murmansk Shipping Company (MSCO) found that the existing Arktika class were challenging to operate within the shallow coastal deltas. To fill this capability gap, they ordered two slightly smaller shallow draught icebreakers from Wärtsilä Marine Helsinki Shipyard in Finland and installed their nuclear powerplants at Baltic Shipbuilding in Leningrad (today St. Petersburg). In the late 1980s, the Central Design Bureau "Iceberg" began designing a replacement for the Arktika and Taymyr classes. The program called for a series of icebreaker designs ranging from smaller diesel powered auxiliary icebreakers to two nuclear powered icebreaker types, 60 megawatt "line icebreaker" (LK 60Ya) and 110 megawatt "icebreaker leader" (LK 110Ya). The LK 60Ya was realized as Project 22220, the first of which was laid down in 2013 and commissioned in 2020. Although similar in size and propulsion power to the preceding Arktika class, Project 22220 is a dual draft vessel capable of operating at shallower draft, allowing it to perform roles of both Arktika and Taymyr classes. The first LK 110Ya type icebreaker, realized as Project 10510, was laid down in 2021. When completed, the lead vessel Rossiya will be the largest nuclear icebreaker in the world. Although Russia has historically been the only country to build and operate nuclear powered icebreakers, several other countries have expressed interest in doing so. In 2019, China announced plans that it would build a nuclear powered icebreaker similar to the Russian Project 22220. As of 2023, construction on this proposed nuclear icebreaker has not commenced.
Коммерциялық мұз бұру
Солтүстік теңіз жолы Мурманск негізгі порттарынан Сібір жағалауы бойымен Петропавловск пен Владивостокқа дейін созылады. Бұл жол Баренц теңізінің, Печора теңізінің, Қара теңізінің, Лаптев теңізінің және Шығыс Сібір теңізінің Беринг бұғазына дейінгі бөліктерін қамтиды. Ол Сібір жағалауы мен Ресейдің Арктикалық аралдарындағы елді мекендерге табиғи газ өндіру модульдері немесе әскери көліктер сияқты ауыр жабдықтарды жеткізудің жалғыз мүмкіндігін ұсынады. Сібір жағалауындағы маңызды порттар – Диксон, Тикси, Певек және Ямал түбегі. Қыс айларында Солтүстік теңіз жолындағы мұздың қалыңдығы әртүрлі болады. Арктика мұхитының орталық бөліктеріндегі мұздың орташа қалыңдығы шамамен метрге жетеді. Ядролық қуатты мұздатқыштар бұл мұзды сағатына дейін бұзуға қабілетті. Мұзсыз суларда ядролық қуатты мұздатқыштардың ең жоғары жылдамдығы сағатына шамамен 200 шақырымды құрайды. Солтүстік теңіз жолында екі типті ядролық қуатты мұздатқыштар қолданылады: ауыр «Арктика» класы және аз суға батып жүретін «Таймыр» класы. «Арктика» класының кемелерінің суға бату тереңдігі метр болғандықтан, бірнеше маңызды Сібір порттарына жетектейтін өзендердің дельтасымен жүзе алмайды. Ал кішігірім «Таймыр» класы осы аймақтарда, әсіресе Енисей өзенінен Диксонға дейін мұзды қирату қызметін қамтамасыз етеді.
The Northern Sea Route runs along the Siberian coast from the principal ports of Murmansk to Petropavlovsk and Vladivostok. The route includes sections of the Barents Sea, the Pechora Sea, the Kara Sea, the Laptev Sea, and the Eastern Siberian Sea to the Bering Strait. It provides the only feasible means to deliver heavy equipment, such as natural gas production modules or military vehicles, to communities along the Siberian coast and the Russian Arctic islands. Key ports served along the Siberian coast are Dikson, Tiksi, Pevek, and the Yamal Peninsula. During the winter, the ice along the Northern Sea Route varies in thickness from The ice in central parts of the Arctic Ocean is on average thick. Nuclear powered icebreakers can force through this ice at speeds up to In ice free waters, the maximum speed of the nuclear powered icebreakers is as much as
Two types of nuclear powered icebreakers are used along the Northern Sea Route: the heavy Arktika class and shallow draft Taymyr class. With a draft of the Arktika class vessels are unable to navigate the shallow river deltas leading to several key Siberian ports. The smaller Taymyr class provides icebreaking service in these regions, particularly the Yenisei River to Dikson.
Ғылыми зерттеулер
Мұз бұзатын кемелер Арктикада бірқатар ғылыми экспедициялар үшін де пайдаланылды. 1977 жылдың 17 тамызында «Арктика» мұз бұзатын кемесі Солтүстік полюске жеткен әлемдегі алғашқы жүзбелі кеме болды.
The icebreakers have also been used for a number of scientific expeditions in the Arctic. On August 17, 1977, Arktika was the first surface vessel in the world to reach the North Pole.
Арктикалық туризм
1989 жылдан бері "Арктика" класындағы ядролық қуатпен жүретін мұз бұзақыштар туристерді Солтүстік полюске апару үшін де қолданылып келеді. Әрбір қатысушы үш аптаға созылатын круиз үшін 25 000 АҚШ долларына дейін төлейді. "Сибирь" 1989 және 1990 жылдары алғашқы екі туристік круиз үшін пайдаланылды. 1991 және 1992 жылдары "Советский Союз" кемесімен Солтүстік полюске туристік сапарлар жасалды. 1993 жылғы жазда "Ямал" Арктика аймағында үш туристік экспедицияға қолданылды. "Арктика" класындағы соңғы екі кеме ("Ямал" және "50 Лет Победы") туристер үшін бөлек тұру бөліміне ие. 2008 жылы Quark Expeditions компаниясы "50 Лет Победы" кемесін Солтүстік полюске экспедиция үшін жалдады. Кеменің Солтүстік полюске жасаған алғашқы сапары 2008 жылдың 24 маусымында Мурманск қаласынан басталды. Кемеде бес санат бойынша 64 каютада 128 жолаушы тасымалданды. "50 Лет Победы" 2008 жылы полярлық саяхаттар компаниясы үшін Солтүстік полюске барлығы үш экспедицияны сәтті аяқтады. 2013 жылғы ақпан айының мәліметтері бойынша, Quark Expeditions компаниясы "50 Лет Победы" кемесін өз флотына қосып, оны Солтүстік полюске круизге ұсынып отыр.
Since 1989 the Arktika class nuclear powered icebreakers have also been used to ferry tourists to the North Pole. Each participant pays up to US$25,000 for a cruise lasting three weeks. Sibir was used for the first two tourist cruises in 1989 and 1990. In 1991 and 1992, the tourist trips to the North Pole were undertaken by Sovetskiy Soyuz. During the summer of 1993, Yamal was used for three tourist expeditions in the Arctic. The last two vessel of the Arktika class (Yamal and 50 Let Pobedy) contain a separate accommodation section for tourists. Quark Expeditions chartered 50 Let Pobedy for expeditions to the North Pole in 2008. The vessel's maiden voyage to the North Pole embarked in Murmansk, on June 24, 2008. The ship carried 128 guests in 64 cabins in five categories. 50 Let Pobedy completed a total of three expeditions to the North Pole in 2008 for the polar adventure company. As of February 2013, Quark Expeditions was listing 50 Let Pobedy in the company fleet and offering it for a North Pole cruise.
Ресейдің ядролық қуаты бар мұз бұзатын кемелері
Ресейдің ядролық қуатпен жұмыс істейтін мұз бұзушы флоты федералды үкіметке тиесілі. Алғашқыда мұз сындыратын кемелерді Мурманск кеме компаниясы (MSCO) басқарды, бірақ 2008 жылы олар мемлекеттік корпорация "Росатомға" беріліп, оның еншілес компаниясы "Атомфлот" басқаруына өтті. "Росатом" Солтүстік теңіз жолы арқылы өтетін кемелердің қауіпсіздігіне де жауапты.
Russia's nuclear powered icebreaking fleet is owned by the federal government. Initially, the icebreakers were operated by the Murmansk Shipping Company (MSCO); however, in 2008 they were transferred to the state owned corporation Rosatom and operated by the subsidiary Atomflot. Rosatom is also responsible for the safe navigation of vessels along the Northern Sea Route.
Мұз бұзатын кемелер
Ленин: 16 000 тонналық, ұзындығы 134 метрлік эксперименталды мұз бұзатын кеме, 1957 жылы қолданысқа енгізілді. Ленин бастапқыда үш ОК 150 (90 МВт) ядролық реакторымен жабдықталған, олар 1971 жылы екі ОК 900 (171 МВт) реакторымен ауыстырылды. Арктика класы (жоба 10520 және 10521): 24 000 тонналық, ұзындығы 148 метрлік алты ауыр мұз бұзатын кеме, 1977-2007 жылдары қолданысқа енгізілді. Арктика класындағы мұз бұзатын кемелер екі ОК 900А (171 МВт) ядролық реакторымен және турбоэлектрлік жетегімен үш винтті қозғалтады. Бастапқы алты кемеден тек екеуі ғана активті қызметте қалуда. Таймыр класы (жоба 10580): 1987-1989 жылдары қолданысқа енгізілген 20 800 тонналық, ұзындығы 152 метрлік екі аз су айдауы бар мұз бұзатын кеме. Таймыр класы бір KLT 40M ядролық реакторымен (171 МВт) және турбоэлектрлік жетегімен үш винтті қозғалтады.
Lenin: an experimental 16,000 tonne, 134 meter long icebreaker commissioned in 1957. The Lenin was initially powered by three OK 150 (90MWt) nuclear reactors, which were replaced with two OK 900 (171MWt) reactors in 1971. Arktika class (Project 10520 and 10521): six 24,000 tonne, 148 meter long heavy icebreakers commissioned from 1977 to 2007. The Arktika class icebreakers are powered by two OK 900A (171MWt) nuclear reactors with turbo electric propulsion driving three propellers. Only two of the initial six vessels remain in active service. Taymyr class (Project 10580): two 20,800 tonne, 152 meter long shallow draft icebreakers commissioned from 1987 to 1989. The Taymyr class is powered by one KLT 40M nuclear reactor (171MWt) with turbo electric propulsion driving three propellers.
Мұзбен күшейтілген жүк кемесі
Sevmorput: 1988 жылы қолданысқа берілген 61 900 тонналық, 260 метрлік мұзға төзімді LASH жүк кемесі. Sevmorput бір KLT 40 (135MWt) ядролық реакторы және бу турбинасымен қозғалтылатын өзгеретін қанатты винтпен жабдықталған.
Sevmorput: a 61,900 tonne, 260 meter long ice strengthened LASH cargo ship commissioned in 1988. The Sevmorput is powered by one KLT 40 (135MWt) nuclear reactor and a steam turbine driven controllable pitch propeller.