Кіріспе

Жас Эйнштейн – 1988 жылғы австралиялық комедиялық фильм, сценарийін Yahoo Serious жазған, өндірген, режиссерлік еткен және басты рөлде ойнаған. Бұл Альберт Эйнштейннің өміріне арналған фантастикалық есеп, ол оның өміріндегі барлық адамдарды, орындарды және жағдайларды өзгертеді, соның ішінде теориялық физикті Австралияға көшіру, кескішпен атомды бөлу, рок-н-ролл мен серфингті ойлап табу сияқты өзгерістер енгізеді. Австралияда үлкен жетістікке ие болғанымен және Австралия кино институтының сыйлығын жеңіп алғанымен, АҚШ-тағы сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды. 1990 жылғы APRA Music Awards марапатында саундтрек фильм үшін ең көп орындалған Австралия-Жаңа Зеландия туындысы деп танылды.

Сюжет

Альберт Эйнштейн, 1900 жылдардың басында Тасманияда алма фермасында туған, отбасылық бизнеске қарағанда физикаға қызығушылық танытады. Әкесі оған әкесінің сыра қайнататын "лабораториясын" көрсетеді – шалғайдағы сарайды, онда ол сыра жасаған. Әкесі оған көп жылдар бойы сыраға көпіршік қосуға тырысқанын айтады, егер біреу табысқа жетсе, ол әлемді мәңгілікке өзгертеді дейді. Көп ішіп алғаннан кейін Эйнштейн масса-энергия теңдігінің (E=MC2) формуласын сыра атомдарын бөліп, сырада көпіршіктер жасау үшін ұсынады. Түн бойы дайындалғаннан кейін, ол сыра атомын (шекеш пен кескішпен) бөліп, сарайды жарылысқа ұшыратады. Эйнштейн ата-анасына формула мен көпіршіктермен сыраны көрсеткеннен кейін, әкесі оны Австралия материгіне барып, формулаға патент алуға шақырады. Сиднейге бара жатқан пойызбен ол Сидней университетінде оқитын поляк-француз ғалымы Мари Кюри және Сидней патент бюросының мақтаншақ басшысы Престон Престонмен танысады. Мари Эйнштейнге қызығады, ал Престон оған ашуланып, ренжиді. Сиднейде Эйнштейн әйелдер үйінде тұрады және патент бюросы ғылыми теорияларды қабылдамайтынын біледі. Эйнштейн университетте Маримен кездеседі, оның профессорын ашуландырып, оның жұмысын өшіріп, өзінің теориясын жазады. Оны сыртқа шығарады, бірақ Мари оған одан да қызығады. Престон өзінің жоғары сыныпты өмір салтымен Мариге ұнауға тырысады. Әлеуметтік клубтағы қойылым кезінде ол Эйнштейннің теориясына қызығушылығын білдіреді. Қызғаныштан Престон өзінің кеңсе қызметкеріне Эйнштейнді шақырып, формуласын сақтауға алады. Престон формуланы Бавария ағайындыларына береді, олар сыра қайнатушылар және формуланы байып, пайда табуға ниетті. Эйнштейн рок-н-ролл мен электр скрипкасын ойлап тапқанда, ол Маримен роман бастайды. Жағажайда ол оған серфингті көрсетеді. Олар кетіп бара жатқанда, Мари бұл сәт мәңгілікке созылса еді дейді. Сәтке шабыттанған Эйнштейн сол жерде салыстырмалылық теориясын ойлап табады, Мариды таң қалдырады. Олар қонақ үйге оралғанда, кеңсе қызметкері Престон оның формуласын қолданып, бөшке жасап жатқанын айтады. Эйнштейн наразылық білдіргенде, Бавария ағайындылары Эйнштейннің ақылынан айырылғанын айтып, оны психиатриялық ауруханаға жатқызады. Эйнштейннің электр скрипкасы қиратылады және ол оқшауланған күйде ұсталады. Мари Престонмен бетпе-бет келіседі, ол Эйнштейн өзінің жұмысымен ештеңе жасай алмайды және ол адамдарға көмектесуге тырысады дейді. Мари институтқа кіріп, Эйнштейннің әкесі душ бөлмесінде Эйнштейнмен кездесіп, Престонның жоспарын ашады. Эйнштейн өзінің әлсіздігін білдіргенде, Мари көңілі қалды. Эйнштейн скрипканы электр гитарасына айналдырып, онымен қауіпсіздік жүйесін бұзады және қашып кетеді. Ол Францияға оралғаннан кейін Эйнштейн Францияға кішкентай бу кемесімен жүзіп, Престонды тоқтатуға уәде беріп, оны қайтарып алады. Олар Кюри отбасылық ыстық ауа шарын пайдаланады және сол түні Париждегі Нобель сыйлығының марапатына барады, онда көптеген өнертапқыштар мен ғалымдар қатысады. Чарльз Дарвин Престонды сыра көпіршігін ашқаны үшін Нобель сыйлығының жеңімпазы деп жариялайды. Эйнштейн Престонның сөзін үзіп, Престон атом бөлінген кезде не болатынын біледі ме деп сұрайды. Дарвин Престонның білмей тұрып атом бомбасын жасағанын түсінгенде, оған тоқтауға бұйрық береді. Престон ескертуді мазақтап, бөшкеге кіріп, оны сілкініп, қысымды арттырады. Эйнштейн гитарын бөшкеге қосып, қуатын төмендетуге тырысады, бірақ Мари оның өліміне әкелетінін ескертеді. Эйнштейн гитара рифін орындайды, нәтижесінде бөшке қуатын жоғалтады. Престон Эйнштейнді өлтіргісі келеді, бірақ Мари оны есінен танып қалады. Эйнштейн таза энергияны сәулелейді, үлкен кері байланыс тудырады, содан кейін жарылыс болады. Түтін тарай бастағанда, Эйнштейннің зардап шекпегені анықталады. Ол және Мари жиналған көпшілік құттықтаған кезде сүйіседі, ал Престонды шығарып, оған тапсырады. Ол Тасманияға бөшкемен және Нобель сыйлығымен оралады. Ол отбасына өзінің формуласын жеке пайда үшін сақтап қалудың орнына бүкіл әлемге беремін дейді. Мари үкіметтер осы формуланы атом қаруын жасау үшін қолданса, не болатынын сұрайды. Эйнштейн әлемнің үкіметтеріне деген сенімін надандықпен білдіреді, жаңа теорияны үйренгенін жариялайды, содан кейін рок-н-ролл әнін ойнайды.

Өндіріс

Алғашқы рет Серьез Альберт Эйнштейнге қызығушылық танытты, ол Амазонка өзенін саяхаттап келе жатып, физиктің суреті бар футболка киген жергілікті тұрғынды көрді. Амазонкадан оралған соң Серьез Дэвид Роучпен бірге жазған «Ұлы Галют» атты бұрынғы сценарийін өңдеді. Бұл рок-н-роллды өнертапқан австралиялық туралы әңгіме еді. Екеуі «Ұлы Галют» шығармасын «Жас Эйнштейн» фильміне айналдырды. Фильмді өте төмен бюджетпен жасады, сондықтан Серьез қаржы жинау үшін машинасынан айрылды, камералар қарызға алынды, ал анасы түсірілім тобына тамақ дайындады. Серьез фильмге Австралия кино комиссиясының қолдауын алды. 1984 жылдың наурызына дейін фильмнің бір сағаты түсірілді, оның бір бөлігін AFC, ал қалғанын жеке инвестициялар қаржыландырды. Содан кейін Серьез фильмді американдық «Film Accord» компаниясына 2 миллион долларға сатуға келісім жасады. Бұл оған фильмнің бастапқы 2,2 миллион долларлық бюджетін жинауға мүмкіндік берді. Фильм 1985 жылдың соңында қайта түсіріле бастады және 23 қыркүйектен бастап жеті аптаға созылды. Түсірілім Ньюкасл мен Волломбиде, Хантер аймағындағы Цеснок қаласының жанында және Австралияның басқа да аймақтарында өтті. Фильмнің 91 минуттық нұсқасы 1986 жылғы AFI сыйлықтарына ұсынылып, композитор Уильям Мотзинг «Үздік музыка» номинациясын жеңіп алды. 1986 жылы «Film Accord» компаниясы фильмді тарату кепілдігін және түсірілген материалды қайтару үшін өндіріс тобына талап қойды, олар алған фильм келісімшартта көрсетілген фильм емес деп мәлімдеді. Дау соттан тыс шешілді. «Roadshow» компаниясының өкілі Грейм Берк фильмді көріп, оның әлеуетіне қызығушылық танытты. 1987 жылдың наурыз айында «Roadshow» «Film Accord» компаниясын сатып алып, «Warner Bros.» компаниясын Австралиядан тыс халықаралық дистрибьюцияны жүзеге асыруға көндірді және қайта түсіру, монтаждау және музыкалық безендіруді қаржылады. Нәтижесінде, жаңа материалдың бір сағаты пайда болды, оның ішінде жаңа соңы мен Пол Келли, Icehouse және Mental As Anything сияқты артистердің әндерін қоса алғанда, жаңа музыкалық қосымшалар болды. Бұл фильмнің бюджетін 5 миллион долларға дейін көтерді. «Warner Bros.» фильмнің толық нұсқасын жасауға үлес қосты және тек АҚШ-та фильмді насирхаттауға 8 миллион доллар жұмсады. Фильмдегі Серьездің негізгі серіктестері – сценарист Дэвид Роуч, продюсер Уорвик Родд және атқарушы продюсер Лулу Пинкус болды. Ол олардың фильмге ортақ көзқарас танытқандарының арқасында ұзақ түсірілім процесін аяқтауға көмектескенін айтты.

Сыни жауап

Фильм АҚШ-та жағымсыз пікірлер алды, Spin Warner Bros.-тің "PR бөлімінің артық тілекке бейімділігі" салдарынан "маркетингтік сәтсіздік" деп сипаттады. Роджер Эберт оны "бір ғана әзілге құрылған фильм, ал мен бірінші рет көп күлмедім" деді. Ол американдық көрерменге ұнамауының себебін былай түсіндірді: "Эйнштейнді Австралияға көшіру арқылы ол австралиялықтардың өздерінің оқшаулануы мен еңкейген мінез-құлқына деген үлкен және шексіз қызығушылығына сәйкес келетін комедиялық жағдайлар жасауға мүмкіндік алды. Бірақ әзілдер көбінесе жақсы таралмайды". Ол фильмге төрт жұлдыздың біреуін берді. The Washington Post сыншылары әсер қалдырмады: Рита Кемпли фильмді "боулинг добынан да ақымақ" деп атады және оның көпшілікке тартуға болатынына күмән келтірді; Дессон Хоу дистрибьютор Warner Bros. оны "көрсеткіштің сапасына қарамастан" "алдын ала өңделген аңызға" айналдырғанын атап өтті. "Нью-Йорк Таймс" газеті фильмнің "ұзаққа созылған әзілмен байланыстырылған, біркелкі емес эскиздер сериясы" екенін, бірақ дебюттік режиссер Серьездің "оның абсурдты сюжеті көрсеткеннен гөрі шебер кино жасаушы" екенін айтты. "Лос-Анджелес Таймс" газеті фильмге жастардың көңілінен шығатынын айтып, оң баға берді: "Басты кейіпкердің бейбітшілікке ұмтылысын көрсететін, мысалы, пирогтың ішінде қуырылған мысықтарды құтқару үшін өмірін қауіпке тігу сияқты көріністері бар фильмді ұнатпау мүмкін емес". Австралияның "The Age" газетінің журналисі Нил Жилет фильмді оң бағалап, "кейбір режиссерлік кемшіліктерге" қарамастан, фильмнің "көрнекті әрі бейкүнә, тапқыр әрі күлкілі, сатиралық және зиянсыз, ақылды, бірақ жоғарыдан қарамайтын, маңызды мәселелерге алаңдайтын, бірақ тәкаппарлықпен нұсқаулық бермейтін, толығымен австралиялық, бірақ ұлтшыл емес" екенін атап өтті. Variety журналы фильмнің Yahoo Serious-тың актерлік шеберлігіне сүйенгенін айтты, оның "ерсі, сенімді юмор сезімі, жақсы мінез-құлқы және көз алдындағы әзілдерге құштарлығы" бар екенін көрсетті. Фильмге төмен баға берген Леонард Мальтин "мысық пісірілген фильмнің бәрі жаман бола алмайды" деді. Ұлыбританияда "Глазго Геральд" газетінің Уильям Расселл фильмді "өзгенің көңілін табу үшін тым көп тырысып жатыр" деп сипаттады. Rotten Tomatoes 33 сыншының пікірлеріне негізделген фильмге 36% рейтинг берді.

Кассалық жинақ

Жас Эйнштейн Австралиядағы кассада 13 383 377 австралиялық доллар жинады. Австралияда көрсетілімге шыққаннан кейін, ол "Крокодил" Данди, "Крокодил" Данди II, Рокки IV және "Фатальді тартымдылық" фильмдерінен кейін австралиялық кино тарихындағы ең табысты бесінші фильм болды. Тек үш штатта көрсетілгеніне қарамастан, ол алғашқы апта соңында 1,26 миллион австралиялық доллар жинады. 1988 жылы Австралия кассасында 1 миллион австралиялық доллардан асып түскен үшінші фильм осы болды, ал "Крокодил" Дандиден кейін ең табысты австралиялық фильм атанды. АҚШ-та ол көрсетілімге шыққан апта соңында 8-орынға ие болды. АҚШ дистрибьюторы Warner Bros., "Крокодил" Данди сияқты табысқа жетуді үміттене отырып, ірі маркетингтік кампанияға 8 миллион АҚШ долларын жұмсады. Дегенмен, фильм сәтсіздікке ұшырады деп есептеледі. Бірақ, АҚШ-тағы кинотеатрлардағы көрсетілімінен 11 536 599 доллар табыс алып, сәл пайдаға ие болды. Фильм 1-аймақта DVD форматында жарық көрді. DVD Австралияда LA Entertainment компаниясы арқылы қолжетімді.