Кіріспе

Кіші мөр жазуы – қытай тіліндегі жазудың ежетегі стилі. Ол Шығыс Чжоу дәуірінде (б.з.д. 771–256 жж.) Цинь мемлекетінде қалыптасты, содан кейін Цинь Ши Хуанның басшылығымен Цинь әулетінің (б.з.д. 221–206 жж.) бірігуі мен құрылуынан кейін, Қытайдың басқа ежелгі мемлекеттерінде қолданылған жазу түрлерін алмастыру мақсатымен бүкіл Қытайға таратылды.

Тарих

Шығыс Чжоу дәуірінде (б.з.д. шамамен 771-256 жж.) елдің барлық аймақтарында қытай таңбаларының жергілікті түрлері дамыды, нәтижесінде "алты мемлекеттің жазуы" (六國文字) пайда болды, кейіннен олар жиынтығында үлкен мөр жазуы деп аталды. Жаңадан құрылған Цинь әулеті (б.з.д. 221-206 жж.) осы айырмашылықты қабылдамай, оны уақтылы байланыс, сауда, салық жинау және көлік жүргізуге кедергі келтіретін фактор, сондай-ақ саяси наразылықты тудыруға мүмкіндік беретін нәрсе деп қарады. Б.з.д. 220 жылы Цинь Ши Хуан елдегі өлшемдерді, салмақты, валютаны және жазу жүйесін жүйелі түрде стандарттауға бұйрық берді. Цинь хатшылары қолданғаннан өзгеше таңбалар түрлері жойылды, ал Цинь формалары бүкіл империя бойынша стандартқа айналды.

Стандарттау

Кіші мөр таңбаларын стандартталған қолдану Цинь Ши Хуанның министрлері, атап айтқанда оның канцлері Ли Си жинақтаған "Цанцзепян" оқулығы арқылы жарияланды. Бұл жинақта 3300 таңба бар деген мәлімдеме жасалған, алайда ол қазір сақталмаған және ғасырлар бойы қытай түсіндірмелері арқылы ғана белгілі. Цинь династиясы (1644–1912 жж.) кезінде фрагменттерден алынған түсіндірмелерден бірнеше жүз таңба жиналды, ал Анхуйдегі жақындағы археологиялық қазбалар бамбук таяқшаларында тағы бірнеше жүз таңбаны тапты, олар таңбалардың ретін көрсетіп тұр. Дегенмен, табылған жазу кіші мөр таңбалары емес, себебі ол Хан дәуіріне жатады.

Кодтау

Кіші мөр жазуы 2015 жылы Юникодқа қосу үшін алғаш рет ұсынылды. 723 беттік ұсыныста Цин дәуіріне тән көптеген белгілі түсіндірме суреттері тізімделген. 2020 жылғы сәуір айынан бастап бұл ұсыныс талқылауда қалып отыр.