Қытай тілінің тарихи фонеологиясы

Кіріспе

Тарихи қытай фонологиясы өткендегі қытай тілінің дыбыстарын қайта құрумен айналысады. Қытай тілі әліпби немесе буын жазу емес, логографиялық таңбалармен жазылатындықтан, тарихи қытай фонологиясында қолданылатын әдістер, мысалы, үнді-еуропа тілдерін зерттеудегі әдістерден едәуір өзгешеленеді; қайта құру қиынырақ, себебі үнді-еуропа тілдерінен айырмашылығы, фонетикалық жазулар қолданылмаған. Қытай тілі ұзақ мерзім бойы құжатталған, ең ерте оракул сүйектеріне жазылған жазбалар шамамен б.з.б. 1250 жылға дейін жетеді. Алайда, жазу көбінесе тілдің дыбысталуын тікелей көрсететін логографиялық таңбалармен жасалғандықтан, қайта құру әдетте өте қиын, және тілдің дыбысталуын тікелей көрсететін қосымша дереккөздерге көп көңіл бөлуді қажет етеді. Осы дереккөздер негізінде тарихи қытай тілі келесі негізгі кезеңдерге бөлінеді: Ежелгі қытай тілі, шамамен б.з.б. 1250 жылдан б.з. 25 жылына дейін, яғни Хан әулеті Сінь әулетінен кейін қайта билікке келгенге дейін. Нақтырақ айтқанда, қайта құрылған «Ежелгі қытай тілі» Шицзин сияқты ерте поэзияның ұйқастары мен қытай таңбаларының дыбысталу компоненттеріне негізделген, және шамамен б.з.б. 1000-700 жылдарға дейінгі тілді бейнелейді деп есептеледі. Прото-мин тілі Ежелгі қытай тілінен пайда болған. Орта қытай тілі, шамамен біздің заманымыздың 5-шы ғасырынан (Солтүстік және Оңтүстік династиялар, Суй, Тан, Сун) 12-шы ғасырына дейін. Нақтырақ айтқанда, қайта құрылған «Орта қытай тілі» әдетте 601 жылы жазылған «Цююнь» ұйқас сөздігінің егжей-тегжейлі дыбысталу деректеріне негізделген, кейін «Гуанъюнь» деп кеңейтілді. «Цююнь» солтүстік және оңтүстік диалектілері арасындағы келісімді сипаттайды, және ұйқасты поэзияны жазу және оқып беру үшін мұндай ұйқас сөздіктері маңызды болды. Қазіргі заманғы диалектілер, шамамен біздің заманымыздың 13-шы ғасырынан (Юань әулетінің басталуы, осы кезде ерте мандарин тілі дамыды) қазіргі уақытқа дейін. Көптеген қазіргі заманғы диалектілер шамамен 1000 жылы пайда болған орта қытай тілінің койнесінен бөлініп шыққан сияқты (бірақ бұрынғы кезеңдердің қалдықтары әлі де кездеседі, мысалы, хакка және юэ тілдерінде буын соңында тоқтаудың босатылмауы).

none

Historical Chinese phonology deals with reconstructing the sounds of Chinese from the past. As Chinese is written with logographic characters, not alphabetic or syllabary, the methods employed in Historical Chinese phonology differ considerably from those employed in, for example, Indo European linguistics; reconstruction is more difficult because, unlike Indo European languages, no phonetic spellings were used. Chinese is documented over a long period of time, with the earliest oracle bone writings dated to c. 1250 BC. However, since the writing is mostly with logographic characters, which do not directly specify the phonology of the language, reconstruction is in general quite difficult, and depends to a large extent on ancillary sources that more directly document the language's phonology. On the basis of these sources, historical Chinese is divided into the following basic periods:
Old Chinese, broadly from about 1250 BC to 25 AD, when the Han dynasty came back to power after the Xin dynasty. More narrowly, reconstructed "Old Chinese" is based on the rhymes of early poetry such as the Shijing and the phonological components of Chinese characters, and is assumed to represent the language of c. 1000 700 BC. Proto Min developed from Old Chinese. Middle Chinese, broadly from about the 5th century AD (Northern and Southern dynasties, Sui, Tang, Song) through to 12th century AD. More narrowly, reconstructed "Middle Chinese" is usually based on the detailed phonetic evidence of the Qieyun rime dictionary (601 AD), later expanded into "Guangyun". The Qieyun describes a compromise between the northern and southern varieties and such rhyming dictionaries were essential to write and read aloud poetry with a rhyming pattern. Modern varieties, from about the 13th century AD (beginning of the Yuan dynasty, in which Early Mandarin was developed) to the present. Most modern varieties appear to have split off from a Late Middle Chinese koine of about 1000 AD (although some remnants of earlier periods are still present, ex. stops without release at the end of the syllable in Hakka and Yue).

Шолу

Орта қытай тілінің құрылымы қазіргі заманғы көптеген түрлерге ұқсас, көбінесе бір буынды сөздерден, аздаған немесе мүлдем деривациялық морфологиядан, төрт тон классынан (дегенмен үш фонемалық тоннан) және бастапқы дауыс, жылжу, негізгі дауысты және соңғы дауыстан тұратын буын құрылымынан тұрды, көптеген бастапқы дауыстармен және салыстырмалы түрде аз соңғы дауыстармен. Жылжуды есептемегенде, буынның басында немесе соңында дауыстардың тізбегі болмады. Ал көне қытай тілінің құрылымы мүлдем өзгеше болған. Көптеген ғалымдар тон болмағанын, бастапқы және соңғы дауыстар арасындағы теңгерімсіздік азайғанын және бастапқы және соңғы дауыстардың тізбегінің көп болғанын тұжырымдады. Сөздің басына немесе соңына дауыстар қосу арқылы қалыптасқан, жақсы дамыған өрнектемелік және мүмкін инфлекциялық морфология жүйесі болды. Бұл жүйе прото-кино-тибет тілі үшін қайта құрастырылған жүйеге ұқсас және мысалы, жазулы тибет тілінде әлі де көрінеді; сондай-ақ, қазіргі кхмер (Камбоджа) сияқты консервативті моң-кхмер тілдерінде де кездесетін жүйеге ұқсас. Қазіргі заманғы түрлерге әкелген негізгі өзгерістер – дауыстар мен дауыстылар санын азайту және тон санының сәйкесінше артуы (әдетте, Шығыс Азиядағы тондық айырмашылық арқасында, тон саны екі есеге артты, сонымен қатар дауысты және дауыссыз дауыстар арасындағы айырмашылық жойылды). Бұл ықтимал буын санының біртіндеп азаюына әкелді. Стандартты мандарин тілінде бұл процесс басқа тілдерге қарағанда одан да қарыштап дамыды, тек шамамен 1200 буын қалды. Нәтижесінде, әсіресе мандарин тілінде, екі буынды күрделі сөздердің саны артып, бұрынғы бір буынды сөздерді біртіндеп ығыстырды, сондықтан стандартты мандарин тіліндегі сөздердің көпшілігі қазір екі буыннан тұрады.

Қытай тілінің кезеңділігі

"Ескі қытай" және "Орталық қытай" терминдері өздері үлкен уақыт кезеңдерін білдіреді, олардың ішінде маңызды өзгерістер болған. Бұл кезеңдерді бөлу үшін стандартты жүйе болмаса да, күміс сүйек жазуындағы ең көне жазбалардан бастап қазіргі стандартты мандаринге дейінгі шамамен хронология:

Аксель Шусслер Бастапқы Чжоу тілін Батыстық Чжоу кезеңінің соңына дейін (шамамен 1250 - 771 жж.) дейінгі тілді атау үшін қолданады. W. A. C. H. Dobson сол кезеңді ("б.з.б. 10-шы - 9-шы ғасырлар") "Ерте архаикалық қытай" терминімен атайды, бірақ Шусслер бұл термин сәл кейінірек кезеңді білдіруі керек деп санайды. Добсон "б.з.б. 4-ші - 3-ші ғасырды" "Кейінгі архаикалық қытай" деп атайды, яғни Хан әулетінің басталуына жақын кезеңді. Кейінгі Хан тілі (КХТ) шамамен 200 ж. б.з. Бұл шамамен Мин тілдерінің басқалардан бөлініп кеткен уақыты. Ерте Солтүстік-Батыс Қытай тілі (ЕСБҚТ), шамамен 400 ж. б.з., Уэлдон Саут Коблиннің Гансу және Шэньси провинцияларының солтүстік-батыс тілінің қайта құрауы. Бұл тіл Тан әулетінің әртүрлі авторлары жазған солтүстік-батыс диалекттерінің жиынтығына тікелей байланысты. Ерте Орталық Қытай тілі (ЕОҚТ), шамамен 600 ж. б.з., – бұл "Циюнь" ұйқас сөздігінің тілі, біздің тікелей және егжей-тегжейлі фонетикалық дәлеліміз бар алғашқы кезең. Алайда, бұл дәлел тілдің дыбыстық жүйесін тікелей анықтау үшін жеткіліксіз, өйткені ол әріптерді бастапқы және бастапқы емес бөліктерге ғана бөледі, соңғысын фонемаларға жіктемейді. Кейінгі Орталық Қытай тілі (КОҚТ), шамамен 1000 ж. б.з., – "Юньцзин" ұйқас кестесінің авторларының ана тілі және салыстырмалы әдіспен қазіргі заманғы Мин емес тілдерден қайта құрылған ең көне кезең. Ерте Мандарин, шамамен 1300 ж. б.з. (кейде нақты 1269–1455 жж. деп беріледі. Юань әулеті 1279 жылы бүкіл Қытайды жаулап алды және 1368 жылы Мин әулеті оны жеңді), – бұл "Фагс па" жазуындағы тіл, қытай тілі үшін алғашқы әліпбилік жазу жүйесі. Ол сондай-ақ 1324 жылы Жоу Децин жазған опералық нұсқаулықта "Жонгуан Йиньюн" (中原音韻 "Орталық жазықтың дыбыстары мен ұйқастары") түрінде де кездеседі. Ортаңғы Мандарин, шамамен 1800 жылға дейін (кейде нақты 1455–1795 жж. деп беріледі), көптеген қытай, корей және еуропалық дереккөздерде жазылған. Олардың арасында Хунму Чонгюн Йохун (1455) және Сасон Тунгае (1517) сияқты қытай-корей педагогикалық мәтіндері; Матео Риччи мен Мишель Ругьеридің португал-қытай сөздігі (1583–1588); Базилио Броллоның (1692–1694) сөздігі, сондай-ақ Базиле да Глемона деп аталған, Франсиско Вароның мандарин грамматикасы (1703) және Yunlüe Huitong (1642) сияқты қытай ұйқас нұсқаулықтары бар. Қазіргі стандартты қытай тілі – бұл Пекин диалектісінің стандартталған түрі, 19 ғасырдан бері көп өзгермеген. Ол 1932 жылы Қытай Республикасы кезінде жарияланды. Бүгінде ол 1949 жылы Мао Цзэдун құрған ҚХР-дағы стандартты тіл болып табылады.

Axel Schuessler uses the term Early Zhou Chinese to refer to the language from the earliest records down to the end of the Western Zhou period (c. 1250 to 771 BC). W. A. C. H. Dobson uses the term Early Archaic Chinese to refer to the same period ("10th to 9th century BC"), although Schuessler suggests that the term should refer to a slightly later period. Dobson uses the term Late Archaic Chinese to refer to the "4th to 3rd century BC"; that is, the period near the beginning of the Han dynasty. Late Han Chinese (LHC) is c. 200 AD. This is around the time that Min Chinese varieties diverged from the others. Old Northwest Chinese (ONWC), c. 400 AD, is a reconstruction by Weldon South Coblin of the language of the northwestern Chinese provinces of Gansu and Shaanxi that is immediately ancestral to a set of northwestern dialects documented by various early Tang dynasty authors. Early Middle Chinese (EMC), c. 600 AD, is the language of the Qieyun rime dictionary, the first stage for which we have direct and detailed phonetic evidence. This evidence is not enough by itself to directly determine the sound system of the language, however, as it only subdivides characters into an initial consonant and non initial portion, without further decomposing the latter into phonemes. Late Middle Chinese (LMC), c. 1000 AD, is the native language of the authors of the Yunjing rime table and the oldest stage that can be reconstructed from modern non Min varieties by the comparative method. Early Mandarin, c. 1300 AD (sometimes specifically given as 1269–1455. The Yuan dynasty conquered the whole of China in 1279 and was overpowered by the Ming dynasty in 1368), was the language inferred in the 'Phags pa script, the first alphabetic writing system for Chinese. It is also documented in the Zhōngyuán Yīnyùn (中原音韻 "Sounds and Rhymes of the Central Plains", an opera manual of 1324 AD written by Zhou Deqing). Middle Mandarin, up through c. 1800 (sometimes specifically given as 1455–1795), documented in numerous Chinese, Korean and European sources. Among these are Chinese Korean pedagogical texts such as Hongmu Chôngyun Yôkhun (1455) and Sasông T’onghae (1517); the Portuguese Chinese dictionary (1583–1588) of the Christian missionaries Matteo Ricci and Michele Ruggieri; a dictionary by a friar, Basilio Brollo (1692 1694), also known as Basile da Glemona, a grammar of Mandarin by Francisco Varo (1703) and Chinese rhyme manuals such as the Yunlüe Huitong (1642). Modern Standard Chinese, a standardized form of the dialect of Beijing that is little changed from the 19th century. It was promulgated during the Republic of China in 1932. Today, it is the standard variety in the PRC, founded by Mao Zedong in 1949.

Қытайдың жергілікті фонологиялық дәстүрлері

Қытай фонологиясының туған жергілікті дәстүрі Орта Қытай кезеңінде қалыптасты. Қытай тілшілері ұзақ бойға сөздіктер жасап, қиын таңбалардың дұрыс айтылуын анықтау үшін бір-бірімен рифмаласатын таңбаларды пайдалануға тырысты. Бірақ, біздің заманымыздың басында фанкидің жетілдірілген әдісі пайда болды. Ол кез келген буынның айтылуын бір таңба арқылы бастапқы дауыс, екінші таңба арқылы қалған бөлігін көрсету арқылы нақты анықтауға мүмкіндік берді. VI ғасырға қарай, барлық таңбалардың тізімін жасау және олардың айтылуын фанки арқылы анықтауға жүйелі түрде ұмтылыс жасалды, нәтижесінде 601 жылы жарық көрген «Цююнь» (Qieyun) сияқты рифма сөздіктері пайда болды. Келесі ғасырларда буддизм мен буддизм ғалымдарының күшейе беруі, қытай тілшілерін санскрит грамматикасымен таныстырды. Онда фонология мен фонетиканың терең түсінігі, сондай-ақ дыбыстарды ерекше белгілері бойынша талдау жүйесі – артикуляция орны мен дауыс түрі сияқты мәселелер қарастырылған. Бұл «Юнжин» (Yunjing, шамамен 1150 ж.) сияқты рифма кестелерінің пайда болуына әкелді, ол «Цююнь» дыбыс жүйесінің жан-жақты талдауы болып табылады. Цин әулеті (1644–1912 жж.) кезеңінде Дуань Ючай сияқты ғалымдар Орта және Ежелгі қытай тілдерінің дыбыс жүйесін зерттеді. Рифма кестелерін, рифма сөздіктерін және әртүрлі дәуірлердің ақындарының рифмалау үлгілерін мұқият зерттеу арқылы олар Ежелгі қытай тіліндегі рифма санаттарының жүйесін анықтады және бұрын назардан тыс қалған Орта Қытай тілінің қосымша санаттарын ашты. Дегенмен, қытай тіл біліміндегі прогресске фонема – яғни дауыстылар мен дауысқа ұқсас элементтерді, сондай-ақ қосымша дыбыстарды қамтитын дыбыстың негізгі бірлігі туралы түсінік болмауы кедергі келтірді. Бұл рифма санаттары жүйесін анықтаудан тыс, нақты дыбыстарды қайта құруға мүмкіндік бермеді. Дыбыс бірлігі туралы түсініктің қытай тілінде дамымауы, өйткені б.з.д. IV ғасырға дейін санскрит грамматиктері, мысалы, Панини оны жасаған болатын, таңқаларлық жайт. Сонымен қатар, қытай мәдениетінің құрамындағы корей және әсіресе тибет жазу жүйелері үнді жазу жүйелерінің күшті ықпалымен дамыды және оларда фонема ұғымы тікелей енгізілген. (Сонымен қатар, 1270–1360 жылдар аралығында моңғол Юань әулеті кезінде қытай тілінде тибеттік текті 'Фагс па' (Phags pa) әліпбилік жазу қолданылған, бірақ кейін ол қолданыстан шықты.) Дегенмен, қытай жазуының күшті ықпалы мен ұзақ дәстүрі, онда алфавит туралы түсінік болмады және буынның рифмалық бөлігі әрқашан бірлік ретінде қарастырылды, бұл дыбыс бірлігі туралы түсінікті тәуелсіз дамытуды қиындатты. Қытай ғалымдарының көпшілігі санскрит тілін білмегендіктен санскрит грамматикасы бойынша түпнұсқа еңбектерді тікелей оқу мүмкіндігі болмады. Кореялықтарды, тибеттіктерді, моңғолдарды және көптеген басқа шетелдіктерді «жабайылар» деп қараған мәдени көзқарас осы мәдениеттерден Қытайға ғылыми білімнің таралуын қиындатты.

A native tradition of Chinese phonology developed in the Middle Chinese period. Chinese linguists had long compiled dictionaries and attempted to identify the pronunciation of difficult characters by specifying homophone characters. During the early centuries AD, however, the more advanced method of fanqie was developed, which allowed the pronunciation of any syllable to be specified unambiguously by using one character to indicate the initial consonant and another to indicate the remainder. By the sixth century AD, systematic attempts were made to compile lists of all characters and specify their pronunciation by way of fanqie, culminating in rime dictionaries such as the Qieyun (601 AD). During the next few centuries, the increasing influence of Buddhism and Buddhist scholars brought Chinese linguists in touch with the tradition of Sanskrit grammar, which included a highly advanced understanding of phonology and phonetics, including a system of analyzing sounds by distinctive features, such as place of articulation and type of phonation. This led to rime tables such as the Yunjing (c. 1150 AD), a sophisticated analysis of the sound system of the Qieyun. During the Qing dynasty (1644–1912), scholars such as Duan Yucai diligently studied the sound system of Middle and Old Chinese. Through careful examination of rime tables, rime dictionaries and patterns of rhyming among poets of various eras, these scholars were able to work out the system of categories of rhymes in Old Chinese, and discover additional Middle Chinese categories that had previously been overlooked. However, progress in Chinese linguistics was seriously hampered by the lack of any concept of a phoneme — i. e. a basic unit of sound, including vowels and vowel like segments as well as consonants. This made it impossible to go beyond determination of systems of rhyming categories to reconstruction of the actual sounds involved. In some ways, the lack of native Chinese development of the concept of a unit of sound is surprising, as it had already been developed by Sanskrit grammarians such as Pāṇini by the 4th century BC at the latest, and the phonological analysis of the Yunjing shows a close familiarity with the tradition of Sanskrit grammar. Furthermore, some non Chinese writing systems within the Chinese cultural orbit, such as the Korean script and especially the Tibetan script, were developed under the close influence of Indian writing systems and have the concept of phoneme directly embedded in them. (Furthermore, the 'Phags pa script, an alphabetic script of Tibetan origin, had been used to write Chinese itself during the Mongolian Yuan dynasty, c. 1270–1360, although it later fell out of use.) It seems likely, however, that
The strong influence and long tradition of Chinese writing, which included no concept of an alphabet and always treated the rhyming part of a syllable as a single unit, made it difficult to independently develop the concept of a unit of sound. Lack of knowledge of Sanskrit by most Chinese scholars precluded direct reading of the original works on Sanskrit grammar. Cultural attitudes that treated Koreans, Tibetans, Mongolians and most other foreigners as "barbarians" made it difficult for scientific knowledge from these cultures to diffuse into China.

Көне қытай фонологиясы

Ежелгі қытай (ОК) дыбыс бірлігінің нақты қандай болғаны туралы пікірталас бар. Келесі мәліметтер Уильям Бакстер және (ескірек) Ли Фанг Кюэй жүйесіне негізделген шамамен келісім: Дыбыс бірлігі бастапқы дауыссыз дыбыстан, міндетті емес медиалдық үндеуден (бірақ емес немесе ), негізгі дауыстыдан, міндетті емес соңғы (кода) дауыссыз дыбыстан және міндетті емес соңғыдан кейінгі дауыссыз дыбыстан тұрды. Сондай-ақ, бастапқы дауыссыз дыбыстардың әртүрлі түрлері болды. (Жаңа жүйелерде Бакстер «берік байланысқан» преинициалдар мен «бос байланысқан» преинициалдар арасындағы айырмашылықты да жасайды. Берік байланысқан преинициалдар бастапқы EMC дауыссыз дыбыстарын жасау үшін күрделі жолдармен өзара әрекеттеседі, ал бос байланысқан преинициалдар көбінесе жоғалады. Дегенмен, олардың болуы кейіптерінде сәйкес берік байланысқан преинициалмен «фонетикалық толықтырудың» қолданылуы арқылы және кейде басқа тілдерге, әсіресе Хмонг-Мьен тілдеріне және тай тілдеріне ерте қарыз алу арқылы білінеді.) Преинициалдар мен постфиналдық дауыссыз дыбыстар морфологиялық туындыруда жиі қолданылды. MC стиліндегі тон болған жоқ, бірақ A және B типтегі дыбыс бірліктері арасында қандай да бір айырмашылық болды. Тілшіге байланысты, бұл айырмашылық префикстердің болуы немесе болмауы, негізгі дауыстыдағы акценттік немесе ұзындық айырмашылығы, немесе қандай да бір тіркелім айырмашылығын (мысалы, А типтегі дыбыс бірліктеріндегі бастапқы дауыссыз дыбыстың фарингелизациясы) көрсетеді деп есептеледі. Бұл әртүрлі реконструкциялар бір-бірін жоққа шығармайтын болуы мүмкін (мысалы, ертерек префикс айырмашылығы кейінірек тіркелім айырмашылығына айналуы мүмкін). EMC-мен салыстырғанда, тілдік немесе ретрофлекстік дауыссыз дыбыстар болған жоқ, бірақ лабиовелярлық дауыссыз дыбыстар (мысалы, g) болды. Бакстер сондай-ақ дауыссыз резонанстарды қайта жасайды, мысалы, . Алты негізгі дауысты болды: , , , , , (немесе ). Соңғы (кода) дауыссыз дыбыстар жүйесі EMC-ге ұқсас болды; алайда, Бакстер соңғы , кейіннен бола бастаған .

Веларлық әріптердің паллаттануы

Уильям Х. Бакстер орта қытай тіліндегі әріптермен қайта құрастырылған кейбір сөздердің көне қытай тілінде веляр әріптерімен басталуы мүмкін екенін көрсетті. Мысалы, Бакстер орта қытай тілінде "nyet" деп қайта құрастырылған 熱 сөзінің көне қытай тілінде "ngjet" деп айтылғанын болжады. Ол 支 (tsye) мен 技 сөздерінің арасындағы айырмашылықты атап өтті, олардың ортақ фонетикалық компонентіне қарамастан, 支 сөзі орта қытай тілінде жіңішке әріппен (palatal initial) басталады, ал 技 сөзі веляр әріпімен (gjeX, III) басталады. Дегенмен, кейбір қазіргі Мин және Хакка диалектілері екі сөзді де веляр әріпімен айтады. Бакстер бұл екі сөзді көне қытай тілінде сәйкесінше "kje" және "grjeʔ" деп қайта құрастырды. Бакстер медиалды "rj" кластерінің жіңішкеленуге (palatalisation) кедері келтіргенін болжады.

ОК /ɡ/ лайықталуы

Дауысты велярлық жарық дауысы (*), көне қытай тілінен орта қытай тіліне даму кезеңінде дауысты үскір дауысына (*) айналды. Лоран Сагарттың сөзінше, бұл өзгеріс көне қытай тілінде А типіндегі буындарда кездескенде байқалады. Бұл Бакстердің қазіргі Мин диалектілеріндегі 厚 және 後 сөздерінің айтылуындағы айырмашылықты атап көрсетуімен расталады, олар екеуі де орта қытай тіліндегі 匣 бастауышына жатады (* деп қайта құрастырылған). Бірінші таңба үшін Фучжоу диалектісі, Амой Хоккин және Теочев диалектісі велярлық жарық дауысымен (* ) айтылады. Бұл айтылу көне қытай тіліндегі * дауысымен сәйкес келеді, бұл бұрынғы айтылудың сақталғанын көрсетеді. Екінші таңба осы диалекттерде бастауышсыз айтылады, бұл көне қытай тіліндегі дауысты көмекей дауысын көрсетеді. OC * B типіндегі буындарда өзгеріссіз қалды, олар орта қытай тіліндегі III бөлім сөздеріне сәйкес келеді.

Ретрофлекстік инициалдар

Қайта құрылған Орталық Қытай тіліндегі медиалдық "r" дыбысының немесе Сагарттың қайта құруындағы r инфиксінің жоғалуы орта қытай тіліндегі дауыстылардың сапасына ғана емес, сонымен қатар тіл ұшы дыбыстарындағы кері тілге бұрылуға да себеп болды.