Кіріспе

Иерусалимдегі Қабырға күмбезі астындағы үңгір

Жүректер құдығы (بئر الأرواح; кейде Рухтар құдығы, Рухтар үңгірі немесе Жүректер шұңқыры деп аударылады) – Иерусалимдегі Храм тауындағы Қабырға күмбезінің астындағы Негізгі тастың ("Исламда "Қасиетті тас") ішінде орналасқан, жартылай табиғи, жартылай адам жасаған үңгір. Крестшілер кезеңінде христиандар оны "Ең Қасиетті орын" деп атаған, бұл бұрынғы еврей ғибадатханасының ішкі киелі бөлігіне сілтеме жасайды, сонымен қатар қазіргі зерттеулерге сәйкес, ол Негізгі тастың үстінде орналасқан болуы мүмкін, бірақ бұл сүнни исламның бағыты емес. Бұл атау осы үңгірдің еденіндегі ойысқа және оның астында болуы мүмкін гипотетикалық бөлмеге де қолданылады.

Иудаизм мен ислам

Жандардың құдығы Тас негізінің астында орналасқан, ол тікелей Қабырға күмбезінің астында жатыр. Қабырға күмбезі бұрынғы Екінші яһуди ғибадатханасының орнында салынған (шамамен б.з.д. 516 жылы Сүлеймен ғибадатханасының орнына салынған), оны римдіктер 70 жылы қиратқан. Дәстүрлі яһуди деректерінде Тас негізі әлемнің жаратылуы басталған жер және Ыбырайымның ұлы Ысқақты құрбандыққа дайындалған жер деп есептеледі. Исламда бұл тас – Асыл тас деп аталады. 9 ғасырдағы мұсылман жазушысы Әл-Табари бұл тасты римдіктердің "Исраил ұлдарының кезінде ғибадатхананы жерлеген жері" деп сипаттаған. Кейбір қазіргі мұсылмандар оны Мұхаммедтің "Түнгі сапарында" көкке көтерілген жері деп санайды. Орта ғасырлық ислам дәстүрінде айтылуынша, Тас Мұхаммед көтерілгенде оның ізімен еріп, төмендегі үңгірді көтеріп, ойыс қылған. Тасты көтеріліп кетпеуі үшін бас періште Жәбірейіл ұстағандағы қолының іздері жақын жерде сақталған. Мұсылман дәстүрінде де ол әлемнің ортасында, түбі жоқ шұңқырдың үстінде, астында жұмақтың сулары ағып жатқан жер деп есептеледі. Тасты қолдау үшін осы жерде жұмақ өзенінен пальма ағашы өседі дейді. Нұх пайғамбар осы жерге топан судан кейін қонғандығы айтылады. Өлгендердің жандары соңғы сот күнін күтіп, осы жерде естілетініне сеніледі, сондай-ақ осы күні Жохан Шомылдырушының дүниеге келген күні екендігі де айтылады.

Кіреберіс

Үңгірдің кіреберісі Тас іргетасының оңтүстік-шығыс бұрышында, Рақмаббатының оңтүстік-шығыс тірегінің жанында орналасқан. Мұнда 16 жаңа мәрмәр баспалдақ кресткерлер дәуірінде салынған деп саналатын қазылған жол арқылы төменге түседі. Төмен түсетін барысында, тау жыныстары баспалдаққа қарай ішке қарай ұзарады; оң жақтағысы "тіл" деп аталады. (Аңыз бойынша, Тас халифа Омар I-ге сөйлеген.) Төмен түсетін кезінде, баспалдақтың қасында екі михраб (ғибадат нишалары) орналасқан:

Шахта

Төбе ортасында диаметрі бойынша тік өтетін шахта бар, ол жоғарыдағы Тастың бетіне дейін жетеді. Бұл 4 мың жылдық шахталық қабірдің қалдығы болуы мүмкін деп ұсынылған. Шахтада арқан іздері табылмағандықтан, ол ешқашан құдық ретінде пайдаланылмаған, ал үңгір су жинауға арналған резервуар ретінде қолданылған деген қорытындыға келді. Үңгірдің төбесі табиғи көрінеді, ал едені бұрыннан мәрмәрмен жабылып, содан кейін кілеммен төселген.