Кіріспе

"Атаулар ережесі" – американдық жазушы Урсула К. Ле Гуиннің 1964 жылғы сәуір айында "Фантастикалық" журналында жарияланған және "Желдің он екі жағы" сияқты жинақтарда қайта басылған қысқа әңгімесі. Осы әңгіме және "Босату сөзі" Ле Гуиннің Жертеңізі әлеміне қатысты алғашқы идеяларын, ең маңыздысы – оның географиялық орналасуын және физикалық бейнесін көрсетеді. Роман персонаждарының көпшілігі, Евауд айдаһарынан басқа, оқиғада пайда болмайды. Екі әңгіме де Жертеңізі әлемінің негіздерін, әсіресе нақты аттардың сиқыр үшін маңыздылығын түсіндіруге көмектеседі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сатинс аралы (Жертеңізінің аралдарының арасында, бірақ бұл түпнұсқа әңгімеде айтылмаған) шағын ауыл мен «Андерхилл» лақап атымен танымал сиқыршыға мекенжай болып табылады, себебі ол төбенің астындағы үңгірде тұрады. Семіз, ұялшақ және көбінесе қабілетсіз Андерхилл көбінесе қарапайым сиқырды ауыл тұрғындарына күнделікті медициналық және шаруашылық қиындықтарда көмектесу үшін қолданады. Осы уақытта ауылдың мұғалімі, әдемі Палани, мектеп оқушыларына есім қою туралы түсінік береді: Жертеңізінің әрбір азаматы бала кезінде бір есімге ие болады, оны жасөспкен кезде «нағыз аты» пайдасына тастайды, бірақ бұл есімді құпия сақтау керек, өйткені оны зұлым сиқыршылар жеке адамды бақылау үшін пайдалана алады. Бір күні алыс аралдардан келген жалғыз, сұлу бейтаныс аралға келеді. Жергілікті тұрғындар оны Қарасақал деп атайды. Ол Андерхиллдің үйіне жол көрсету үшін Берт есімді ауыл жігітін жалдайды. Бертпен сөйлескенде Қарасақал мақсатын ашады: ол – айдаһар ұрлаған ата-бабаларының қазынасын іздейтін қуатты сиқыршы. Ол Андерхиллдің айдаһарды жеңіп, қазынаны алып кеткен сиқыршы деп санайды. Берт пен Қарасақал Андерхиллдің үйіне жетеді. Сол жерде Қарасақал Андерхиллмен кездеседі, бұл екі сиқыршының түрлі жануарлар мен табиғат күштеріне айналатын шайқасқа ұласады. Андерхилл алып айдаһарға айналғаннан кейін, Қарасақал Андерхиллдің нағыз есімін, Еваудты білетінін және оны айту Андерхиллді нағыз түріне қайтаруға мүмкіндік беретінін мәлімдейді. Бұл тиімді болып көрінеді, бірақ Қарасақал күткендей емес; Андерхилл ол шын мәнінде Қарасақалдың ата-бабаларының қазынасын ұрлаған айдаһар екенін түсіндіреді, сондықтан оның нағыз түрі – айдаһар. Осыған таң қалған Қарасақал Еваудтан асығыс құтылады. Осы уақытта Берт өзінің сүйіктісі Паланиді алып, аралдан қашады. Ал Евауд, жыртқыш айдаһар табиғатын қабылдап, Сатинс аралының тұрғындарын жеуге дайындалады. «Жертеңізінің сиқыршысы» романында Гед осы әңгімені ежелгі аңыз ретінде біледі және оған сүйене отырып, қаупі бар тәуекелге барады.

Әдеби мәні және сын

Сьюзан Вуд 1960 жылдардың басында, Урсула К. Ле Гуин "Байлаусыз сөз" және "Есімдер ережесі" сияқты әңгімелер жазған кезде, ол "құнды ойларды әдемілік пен юмормен жеткізетін шебер жазушы" болғанын айтады. Бұл әңгіме тілдің бүкіл Жертеңізі циклі үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Атап айтқанда, "Байлаусыз сөз" аталымындағы "сөз" және "Есімдер ережесі" әңгімесіндегі "сөз" қолданылысы, Жертеңізінің алғашқы екі әңгімесінде бұл мәнді бекітеді. Жертеңізі әлемінде, егер сіз басқа адамның немесе аждаһардың нағыз есімін білсеңіз, оларға билік ете аласыз; сондықтан, өз есіміңізді басқалармен бөлісу – толыққанды сенімнің белгісі. Жертеңізі циклінің кейінгі бөлімдерінде адамдар мен аждаһарлардың жақын туыс екендігі және бастапқыда бір түр болғандығы туралы идея дамытылады, ал Техану сияқты кейбір тұлғаларда адам және аждаһардың екі жаратылысы бар. Бірақ бұл ерте әңгімеде мұндай ешқандай қынау жоқ. Евауд жасыру үшін адамға айналды, өйткені Гед "Жертеңізінің сиқыршысы" романында құсқа, ал Фестин "Байлаусыз сөз" әңгімесінде балыққа айналды, және оның адам болуы оның табиғатында болған деген ешқандай ой жоқ.