Гоблин базары: Кристина Россетти поэмасы

Кіріспе

1859 жылғы Кристина Россеттидің повесть поэмасы

«Гоблин базары» (1859 жылдың сәуір айында жазылып, 1862 жылы жарық көрген) – Кристина Россеттидің повесть поэмасы. Онда Лора мен Лиззиге гоблин саудагерлері жемістермен құдалап, азғыруы туралы айтылады. Россетти баспасына жазған хатында, көбінесе ерекше жыныстық суреттерге толы деп түсіндірілетін бұл өлең балаларға арналмағанын мәлімдеді. Алайда, Россетти көпшілік алдында оның балаларға арналғанын айтып, көптеген балалар өлеңдерін жазды. Ол алғашқы өлеңдер жинағында, «Гоблин базары және басқа өлеңдер» деген атпен жарық көрген кезде, оны оның ағасы, Прерафаэлиттер бауырластығының суретшісі Данте Габриэль Россетти суреттеген.

Сюжет

Goblin Market - бұл өзен гоблиндерімен екі жақын әпке-қарындастың, Лора мен Лиззидің оқиғалары туралы. Олар жас көрінсе де, бір үйде жалғыз тұрады және күнде кешке өзеннен су алады. Поэма басталғанда, әпкелер түнектегі керемет жемістерін сататын гоблин саудагерлерінің шақыруларын естиді. Бұл кеште Лора олардың ерекшелігіне қызығады, әпкесі үйге кеткеннен кейін өзенде қалады. (Россетти "гоблиндердің" жануарларға ұқсайтынын, олардың бет-әлпеті уомбат немесе мысық сияқты, құйрықтары бар екенін айтады.) Жұлдызды жемістерді аңсаған, бірақ ақшасы жоқ Лора шашының бір тобы мен "мұнадан да сирек кездесетін көз жасын" төлеуді ұсынады. Лора дәмді жемісті бахистік құмарлықпен жейді. Ол үйіне оралғанда, бір тұқымын алып келеді. Үйде Лора әпкесіне өзі ләззат алған нәрсе туралы айтады, бірақ Лиззи "ақылға қонымды сөзімен" Лораны Жениді еске салады, ол да гоблин жемістерін жеген, содан кейін ұзақ және өкінішті құлдыраудан кейін қыс басында қайтыс болған. Бір қызығы, Женидің қабірінің үстінде шөп өспейді. Лора әпкесінің уайымын елемейді және келесі күні өзі мен Лиззи үшін жеміс алуға келуді жоспарлайды. Апалы-сіңлілілер ортақ төсекте ұйықтайды. Келесі күні Лора мен Лиззи үй шаруасын атқарып жатқанда, Лора гоблиндермен кездесуді армандап күтеді. Алайда, сол күні кешке Лора өзеннің жағасында тыңдап отырғанда, әпкесі әлі де гоблиндердің әндерін және жылауларын естісе де, ол енді естімейтінін біледі. Тыйым салынған жемісті сатып ала алмай, Лораның жүрегі ауырып, оны қатты аңсайды. Қыс жақындаған сайын ол табиғи емес түрде қажып, әлсіздейді, үй шаруасын атқара алмайды. Бір күні ол сақталған тұқымды есіне алып, отырғызады, бірақ ештеңе өспейді. Айлар өтіп, Лиззи Лораның өлімге бара жатқанын түсінеді. Лиззи Лораға гоблин жемісін сатып алуға шешім қабылдайды. Күміс тиынды көтеріп, Лиззи өзенге түседі және оны тамаққа шақырған гоблиндер жылы қарсы алады. Бірақ саудагерлер оның жемісті жеуге ниетсіз екенін, тек күміспен төлеуге ниетті екенін түсінгенде, олар оған шабуыл жасап, жемістерін күшпен жеуге тырысады. Лиззи шырын мен целлюлозаға малынған, бірақ оның ешқайсысын тұтына алмайды. Лиззи қашып кетіп, үйіне қашады, бірақ өліп бара жатқан Лора оның денесіндегі масса мен шырынды жегенде, дәм оны қанағаттандырудың орнына кері қайтарады және ол қорқынышты құрылысқа ұшырайды. Бірақ таңертең Лораның денсаулығы толығымен қалпына келеді. Соңғы өлеңде Лора мен Лиззидің өз балаларына гоблиндер жемістерінің зұлымдықтары мен әпке-қарындастар арасындағы байланыстың күшін айту үшін өмір сүретіндігі айтылған.

Goblin Market tells the adventures of two close sisters, Laura and Lizzie, with the river goblins. Although the sisters seem to be quite young, they live by themselves in a house, and draw water every evening from a stream. As the poem begins, the sisters hear the calls of the goblin merchants selling their fantastic fruits in the twilight. On this evening, Laura, intrigued by their strangeness, lingers at the stream after her sister goes home. (Rossetti hints that the "goblin men" resemble animals with faces like wombats or cats, and with tails.) Longing for the goblin fruits but having no money, the impulsive Laura offers to pay a lock of her hair and "a tear more rare than pearl." Laura gorges on the delicious fruit in a sort of bacchic frenzy. Once finished, she returns home in an ecstatic trance, carrying one of the seeds. At home, Laura tells her sister of the delights she indulged in, but Lizzie is "full of wise upbraidings," reminding Laura of Jeanie, another girl who partook of the goblin fruits, and then died at the beginning of winter after a long and pathetic decline. Strangely, no grass grows over Jeanie's grave. Laura dismisses her sister's worries, and plans to return the next night to get more fruits for herself and Lizzie. The sisters go to sleep in their shared bed. The next day, as Laura and Lizzie go about their housework, Laura dreamily longs for the coming meeting with the goblins. That evening, however, as she listens at the stream, Laura discovers to her horror that, although her sister still hears the goblins' chants and cries, she cannot. Unable to buy more of the forbidden fruit, Laura sickens and pines for it. As winter approaches, she withers and ages unnaturally, too weak to do her chores. One day she remembers the saved seed and plants it, but nothing grows. Months pass, and Lizzie realises that Laura is wasting to death. Lizzie resolves to buy some of the goblin fruit for Laura. Carrying a silver penny, Lizzie goes down to the brook and is greeted warmly by the goblins, who invite her to dine. But when the merchants realise that she has no intent to eat the fruit, and only intends to pay in silver, they attack, trying to feed her their fruits by force. Lizzie is drenched with the juice and pulp, but consumes none of it. Lizzie escapes and runs home, but when the dying Laura eats the pulp and juice from her body, the taste repulses rather than satisfies her, and she undergoes a terrifying paroxysm. By morning, however, Laura is fully restored to health. The last stanza attests that both Laura and Lizzie live to tell their children of the evils of the goblins' fruits, and the power of a bond between sisters.

Интерпретация

Өлеңнің әртүрлі түсіндірмелері бар. Джеймс Антониу 2020 жылғы "Канберра Таймс" мақаласында "гоблиндердің "қантты сөздерінің" [сақтық пен әпкелік махаббаттың] моральдық құндылығын төмендетіп, өзінің өзгеше қайшылықтары кез келген қарапайым аллегориялық түсіндіруге кедері келтіретінін" жазды. 1970-ші жылдардың соңында сыншылар өлеңді Россеттидің феминистік және гомосексуалдық саясатының көрінісі ретінде қарастырды. Кейбір сыншылар өлең әйелдердің сексуалдылығы мен викториялық қоғамдық нормалардың арақатынасын бейнелейді деп санайды. Адам мен Хауаға, тыйым салынған жеміске және азғыруға жасалған анық сілтемелерден басқа, өлеңде ашық сексуалды сипаттамалар көп, мысалы, Лиззи гоблиндерден жеміс алуға бара жатқанда, қайтыс болған досы Джинни туралы ойлайды: "Күйеуге шығуы керек еді; / Бірақ күйеуге шығуды армандаған қыз / ауырып қайтыс болды", сондай-ақ "Ол олардың жеміс шарларын ақ немесе қызыл түсте сорды"; және "Лиззи ештеңе демеді; / Еріндерін ашпауға тырысты / егер олар аузына бір тілім тығып жібермесе; / Бірақ іштей күліп, оның бетін жабатын / шырынның тамшысын сезінді / және иегінің ойықтарына сіңді / және мойны дірілдеді". Өлеңнің осы азғыруға деген көзқарасы екіұшты болып көрінеді, себебі жақсы аяқталу Лораның құтқарылу мүмкіндігін ұсынады, ал викториялық дәуірдегі "құлаған әйел" бейнесі әдетте оның өлімімен аяқталады. Россетти 1859 жылдың көктемінде "Гоблин базары" өлеңін жазғаннан кейін көп ұзамай Хайтгейт түрмесіндегі "құлаған" әйелдерге көмектесу үшін ерікті болып жұмыс істеді. Кейбір сыншылар өлеңнің феминистік түсіндірмелері оның антисемиттік аспектісін елемейтінін айтады. Сыншы Синтия Шенберг гоблиндерді "ивриттік", антисемит және антииудейлік кейіпкерлер деп санайды, олар сыналған христиандық Лора мен Лиззиге салауатты және толыққанды жас әйелдерге айналу үшін қарсы тұруы керек. Басқа сыншылар гендерлік мәселелерге емес, викториялық қоғамдағы капитализмнің өсуіне байланысты экономикалық сынға назар аударады, Лизи мен Лораның нарықпен қарым-қатынасына, ауыл шаруашылығы нарығына немесе "Базарды" жарнамалаудың қарқынды өсуіне қатысты. 1859 жылдың сәуір айында "Гоблин базары" жарық көрген кезде көптеген викториялықтар таза жеміс сатып ала алмады, бұл өлеңді викториялық ауыл шаруашылығы мен оның атмосферасын түсіну үшін маңызды тарихи факті. Басқа ғалымдар, әсіресе Герберт Такер, өлеңді капитализмге дейінгі Англияда жарнаманың өсуіне сын ретінде қарастырады, гоблиндер Лаураны азғыру үшін шебер маркетингтік тактиканы қолданады. Дж. Хартман және басқалар Лораның тәжірибесі мен есірткіге тәуелділіктің арасындағы параллельдіктерге назар аударды. Тағы бір түсіндірмеде Лиззи "Мені же, мені іш, мені сүй" деген сөздері арқылы Иса Мәсіхтің бейнесін көрсетеді. Бұл өлеңнің 19 ғасырдағы жалғыз музыкалық нұсқасы болды, өйткені Россетти Агиларға эксклюзивті құқық берді. Ол (автордың келісімімен) сексуалды және эротикалық мәнді алып тастау үшін сәл өңделді, осылайша оны мектептегі қойылымдарға қолайлы етті. Итальяндық композитор Витторио Риччи (1859-1925) Агилардың эксклюзивті құқықтары аяқталғаннан кейін алғаш рет музыкалық қойылым жасады. "Der Gnomen Markt" кантатасы 1901 жылы М. С. Гиллингтон аударған ағылшын тіліндегі либреттосымен және неміс тіліне аудармасымен жарық көрді. Рут Гипс 1954 жылы "Goblin Market" кантатасын жазды, ол жанрлық композитор болды. Оны екі сопрано солисі (соло 1 Лора, соло 2 Лиззи) және үш бөлімді әйел хоры, скрипкалық оркестр немесе фортепиано сүйемелдеуімен орындайды. Оның мұқият бейімделуі 1970-ші жылдары пайда болған өлеңнің феминистік әдеби түсіндірмелерін болжады. 1985 жылы Нью-Йорктегі Vineyard театрында Пегги Хармон мен Поли Пеннің бейімдеген поэманың 70 минуттық сахналық музыкалық нұсқасы қойылды. Американдық композитор Аарон Джей Кернис 1995 жылы өлеңді баяндаушы мен камералық ансамбль үшін өзгертпей немесе қысқартпай, әр буынды дәл нотациялады. Бұл "өлеңнің бұрыс ырғағына берілген ең толыққанды және тұрақты түсіндірме болуы мүмкін". Ол жазылған. 75 минуттық "Goblin Market" камералық операсы 2005 жылы Ұлыбританияның жастар музыка театрымен Эдинбург Фриндж фестивалінің Джордж сквер театрында қойылды. Әдебиетін Кэт Берлинсон, әуенін Конор Митчелл жазған. Жаңа Зеландияның цирк компаниясы The Dust Palace оқиғаны "The Goblin Market" атты спектакльге бейімдеді, онда әртүрлі әуе және адагио цирк өнерлері қолданылды. 2016 жылы Канадада және 2019 жылы Жаңа Зеландияда гастрольдік сапарлар жасады. 2020 жылдың шілдесінде BBC Radio 4 радиосында өлеңнің оқылуы, есірткіге тәуелділіктің салдарынан зардап шеккен әпкелердің куәліктерімен біріктіріліп берілді.

The poem has inspired disparate interpretations. James Antoniou wrote in his 2020 Canberra Times article that "while the sheer lusciousness of the goblins' 'sugar baited words' undercuts the moral [of restraint and sisterly love], the strange contradictions of the story itself repel any easy allegorical readings." Critics in the late 1970s viewed the poem as an expression of Rossetti's feminist and homosexual politics. Some critics suggest the poem is about feminine sexuality and its relation to Victorian social mores. In addition to its clear allusions to Adam and Eve, forbidden fruit, and temptation, there is much in the poem that seems overtly sexual, such as when Lizzie, going to buy fruit from the goblins, considers her dead friend Jeanie, "Who should have been a bride; / But who for joys brides hope to have / Fell sick and died", and lines like, "She sucked their fruit globes fair or red"; and "Lizzie uttered not a word;/ Would not open lip from lip/ Lest they should cram a mouthful in;/ But laughed in heart to feel the drip/ Of juice that syruped all her face,/ And lodged in dimples of her chin,/ And streaked her neck which quaked like curd." The poem's attitude toward this temptation seems ambiguous, since the happy ending offers the possibility of redemption for Laura, while typical Victorian portrayals of the "fallen woman" ended in the fallen woman's death. Rossetti volunteered at Highgate Penitentiary for fallen women shortly after composing Goblin Market in the spring of 1859. Some critics believe that some feminist interpretations of the work ignore the anti semitic aspect of the poem. The critic Cynthia Scheinberg believes the Goblins to be "Hebraic", anti semitic and anti Judaic characters that the tested Christian sisters Laura and Lizzie must face in order to transition into wholesome and complete young women. Other critics focus not on gender but on the Victorian consciousness of a capitalist critique of the growing Victorian economic market, whether in relation to sisters' Lizzie and Laura's interaction with the market as gendered beings, the agricultural market, or in the rapid increase in advertising the "Market". When Goblin Market was released in April 1859, most Victorians weren't able to purchase fresh fruit, a historical note of importance when reading the poem for Victorian agriculture and tone. Other scholars – most notably Herbert Tucker – view the poem as a critique on the rise of advertising in pre capitalist England, with the goblins utilising clever marketing tactics to seduce Laura. J. Hartman, among others, has pointed out the parallels between Laura's experience and the experience of drug addiction. Another interpretation has observed an image of Jesus Christ in Lizzie when she says: "Eat me, drink me, love me." This was the only nineteenth century musical setting of the poem, as Rossetti granted Aguilar an exclusive. It was lightly adapted (with the author's approval) to remove sexual and erotic connotations, making it more suitable for school performances. Italian composer Vittorio Ricci (1859–1925) was the first to come up with a setting once Aguilar's exclusive rights had expired. The cantata Der Gnomen Markt was published in 1901 with an English libretto adapted by M. C. Gillington, and a German translation. Ruth Gipps composed the cantata Goblin Market in 1954, the first female composer to produce a setting. It is sung by two soprano soloists (solo 1 Laura, solo 2 Lizzie) and female three part chorus, accompanied by string orchestra or piano. Her careful adaptation anticipated feminist literary interpretations of the poem that emerged in the 1970s. A 70 minute stage musical version of the poem adapted by Peggy Harmon and Polly Pen was performed at the Vineyard Theater in New York City in 1985. American composer Aaron Jay Kernis set the poem in 1995 for narrator and chamber ensemble, without alterations or abridgement, and with each syllable precisely notated. It is "probably the most detailed and sustained interpretation of the poem's irregular meter to date". It has been recorded. A 75 minute chamber opera Goblin Market was presented by Youth Music Theatre UK at George Square Theatre, Edinburgh Fringe Festival in 2005. The adaptation and libretto was by Kath Burlinson and the score by Conor Mitchell. New Zealand circus company The Dust Palace adapted the story into a performance piece titled The Goblin Market, incorporating various aerial and adagio circus arts. The production toured in Canada in 2016 and New Zealand in 2019. In July 2020, BBC Radio 4 broadcast a reading of the poem interwoven with testimony from sisters whose lives had been caught up in the cycle of addiction.

Популярлы мәдениет сілтемелері

Goblin Market - бұл Спад Мерфидің Джо Хаймс оркестрі үшін жазған, 1934 жылы жазылған свинг-инструментальінің атауы. Хелен МакКлой «Гоблиндер базары» атты детективтік роман жазды, онда өлеңнен үзінді келтірілген. Грант Моррисон 1990 жылдардағы «Дэн Дейр» романында «Гоблин базары» өлеңінен мына жолдарды келтіреді: «Біз гоблин-келіншектерге қарамауымыз керек, / Біз олардың жемістерін сатып алмауымыз керек: / Олар қандай топырақпен қоректенгенін кім біледі / Олардың ашыққан, шөлдеген тамырлары?» – бұл Меконның ниеттерін ашуға көмектеседі. Жаннет Винтерсонның 1985 жылғы «Апельсиндер ғана жеміс емес» романында: Эльзи ауруханада жатқанда Жаннеттің «Гоблин базары» өлеңін оқиды, бұл оның Жаннеттің лесбиянка екенін сезінгенін көрсетеді. «Доктор Кто» сериалының «Түн ортасы» (алғаш рет 2008 жылдың 14 маусымында көрсетілді, 196-шы эпизод): профессорға ілесіп жүрген аспирант Ди Ди, дәл осы жолдарды айтады, бұл олардың ғарыш кемесіндегі жолаушыны басып алған жаратылыстың гоблин сияқты (қауіпті және құпиялы жан) екенін ұсынады. Доктор бұл әдеби сілтемені түсіндіреді. Сара Рис Бреннанның 2009 жылғы «Шайтанның сөздігі» романында Базар – цығандарға ұқсас, сиқырлы бұйымдарды саудалайтын және күшті әйел-құдайлар мен олар шақыртқан шайтандарға қарсы тұратын қоғам ретінде бейнеленеді. Рене Росснер «Гоблин базарының» өзінің 2018 жылғы «Қысқы орманның қарындастары» романына шабыт көзі болғанын кітаптың соңындағы сөздерінде айтады. «Пуаро: Көгершіндер арасындағы мысық» (2008 жылғы телеэпизод): Эйлин Рич студенттеріне өлең оқып береді, ал кейін эпизодта Пуаро оның өлеңді оқуына пікір білдіреді. Хезер О’Ниллдің 2022 жылғы «Басымызды жоғалтқанда» романы өлеңнің тақырыптарын пайдаланады. Романның басты кейіпкерлері екеуі де поэзия сайысында өлеңді жарыққа шығарады, кейін оны өздерінің қарым-қатынасының символы ретінде көреді. Тори Бовалиноның 2022 жылғы «Қыздарға лайық емес» романы Йорк қаласындағы Гоблин базары және оның адам құрбандарына күтім жасайтын әйел-құдайлар отбасы туралы айтады. Бір буын өткен соң, Мэйдің туысы базарға қашқындап кетеді, сонда Мэй мен оның қызы оны құтқару үшін қайта оралуға мәжбүр болады.

Goblin Market was the title of a swing instrumental written by Spud Murphy for the Joe Haymes orchestra, recorded in 1934. Helen McCloy wrote a mystery novel called "The Goblin Market" which quotes the poem. Grant Morrison in the 1990s version of Dan Dare quotes from Goblin Market—“'We must not look at goblin men, / We must not buy their fruits: / Who knows upon what soil they fed / Their hungry thirsty roots? '”—as a clue to the Mekon's intentions. Jeanette Winterson's 1985 novel Oranges Are Not The Only Fruit: Elsie reads Jeanette Goblin Market when she is in hospital, arguably insinuating her awareness of Jeanette's being a lesbian. Doctor Who "Midnight" (first aired 14 June 2008, episode no. 196): Dee Dee, a graduate assistant accompanying a professor, quotes the same lines, suggesting that the alien who has possessed a passenger on their shuttle cruiser is like a goblin (a dangerous and mysterious entity). The Doctor explains the literary reference. Sarah Rees Brennan's 2009 novel The Demon's Lexicon features the Market as a Gypsy like society of people who barter and trade magical artifices and oppose the power hungry Magicians and the Demons they have evoked to the earthly plane. Rena Rossner identifies the Goblin Market as a source of inspiration for her 2018 novel The Sisters of the Winter Wood in the Afterword. Poirot: Cat Among the Pigeons (TV Episode 2008) Eileen Rich is seen reading the poem to her students and later in the episode Poirot comments on her reading of the poem. Heather O'Neill's 2022 novel When We Lost Our Heads draws on themes from the poem. The female protagonists both recite the poem in a poetry competition, and later see it as a representation of their relationship. The 2022 Young Adult novel Not Good for Maidens by Tori Bovalino tells of a Goblin Market in York and family of witches who care for its human victims until one witch sister, May, is seduced into the market by a Goblin woman and she and her sister must flee to Boston. A generation later, a cousin is abducted into the horror of the market, and May and her niece must return to save her.